Niên đại: thế kỷ XIX

Lưu trữ: khu di tích đền mẫu Âu Cơ Tỉnh Phú Thọ 

Đặc điểm: Tượng Âu Cơ thường được tạo hình với dáng đứng hiền hậu, khuôn mặt phúc hậu, ánh mắt dịu dàng thể hiện vẻ đẹp của người mẹ dân tộc, trang phục mang phong cách cổ truyền với áo dài, váy hoặc xiêm y mềm mại, đầu đội mũ hoặc khăn tượng trưng cho nguồn gốc cao quý, hình tượng thường đi kèm bọc trăm trứng hoặc đàn con nhỏ xung quanh nhằm tái hiện truyền thuyết sinh ra trăm người con của dân tộc Việt, tổng thể tượng mang vẻ trang nghiêm nhưng gần gũi, đường nét mềm mại, cân đối, thể hiện rõ nét sự kết hợp giữa yếu tố huyền thoại và nghệ thuật điêu khắc truyền thống, qua đó tôn vinh hình ảnh người mẹ, nguồn cội và tinh thần đoàn kết của dân tộc.

 

Niên đại: thời Trần ( thế kỷ XIII - XIV )

Lưu trữ: tại bảo tàng lịch sử quốc gia 

Đặc điểm: Chuông chùa Vân Bản thời nhà Trần là chuông đồng cổ có kích thước lớn, được đúc thủ công với thân chuông dày và nặng, dáng cân đối, phần miệng loe rộng giúp âm thanh vang xa và ngân lâu, bề mặt chuông có màu nâu trầm cổ kính do quá trình oxy hóa theo thời gian, trên thân khắc nhiều dòng chữ Hán ghi rõ niên đại, người công đức và mục đích đúc chuông với nét khắc sâu, rõ và đều, xung quanh trang trí các hoa văn đặc trưng thời Trần như rồng uốn lượn, mây bay và các đường viền hình học đơn giản nhưng tinh tế, phần núm chuông phía trên được tạo hình chắc chắn, thường cách điệu thành hình rồng hoặc linh thú để treo, tổng thể chuông mang vẻ đẹp giản dị, trang nghiêm nhưng rất hài hòa, đồng thời khi gõ phát ra âm thanh trầm, vang xa và kéo dài, thể hiện trình độ kỹ thuật đúc đồng cao và giá trị thẩm mỹ đặc sắc của người xưa.

 

Trong đó, đồ sứ ký kiểu thời Lê – Trịnh là dòng đồ sứ do vua Lê – chúa Trịnh ở Đàng Ngoài ký kiểu sớm nhất (từ thế kỷ 17). Đây cũng là dòng đồ sứ được giới sưu tầm cổ ngoạn săn lùng nhiều nhất và có giá cao nhất trên thị trường cổ vật Việt Nam.

Đồ sứ ký kiểu thời Lê – Trịnh có hai nhóm hiệu đề: Nội phủ và Khánh xuân. Nhóm hiệu đề Nội phủ với sáu loại hiệu đề: Nội phủ thị trung, Nội phủ thị hữu, Nội phủ thị bắc, Nội phủ thị nam, Nội phủ thị đông và Nội phủ thị đoài. Nhóm hiệu đề Khánh xuân có 2 loại hiệu đề: Khánh xuân và Khánh xuân thị tả. Đồ sứ Khánh xuân có giá trị mỹ thuật cao hơn, quý hiếm hơn và có giá cao hơn so với đồ sứ Nội phủ. Mỗi chiếc đĩa Khánh xuân hoàn hảo, đường kính khoảng 15cm, hiện có giá khoảng 800 triệu VNĐ. Những chiếc có đường kính từ 18cm trở lên thì giá cao hơn rất nhiều.

“Gốm sứ là loại chất bột nằm sâu trong lòng đất, ở những nơi linh thiêng có ma quỷ canh giữ. Muốn khai thác được phải chọn ngày lành tháng tốt, lên tới mặt đất, nhờ ánh sáng chói lọi của mặt trời soi dọi chất bột đó mới biến thành gốm, sứ.”

Đây không chỉ là lời truyền thuyết ly kỳ mà tiền nhân để lại, mà còn là cách để khẳng định sự trân quý của kỹ nghệ gốm sứ xưa kia. Trong cuốn Nghề cổ đất Việt, tác giả Vũ Từ Trang đã nhắc lại giai thoại này như một sự tôn vinh cho đôi bàn tay khéo léo và đầu óc sáng tạo của những người thợ thủ công.