PV: Xin ông giới thiệu đôi nét về Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội với độc giả?

Ông Đào Phan Long: Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội được thành lập năm 1999. Lúc đó chưa ban hành Luật di sản, chỉ có Nghị quyết của Trung ương động viên xã hội hóa việc bảo vệ di sản văn hóa dân tộc. Sau đó, chúng tôi xin phép Thành phố Hà Nội thành lập Hội chơi đồ cổ công khai vì trước đó phải chơi chui, chơi lủi. Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội là hội cổ vật đầu tiên của cả nước. Sau 10 năm, lần lượt các hội cổ vật địa phương khác ra đời, đó là Hội cổ vật Thiên Trường (Nam Định), Hội cổ vật Thanh Hoa (Thanh Hóa), Hội cổ vật Kinh Bắc (Bắc Ninh), Hội cổ vật Hải Phòng và Hội cổ vật TP Hồ Chí Minh. Với tiêu chí hoạt động của Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội là tập hợp những người ham thích chơi cổ vật, sưu tầm cổ vật, kinh doanh cổ vật tham gia. Hội được nhiều cơ quan ở Trung ương, các hội khoa học lịch sử, các bảo tàng Trung ương và địa phương hết sức ủng hộ. Cuối năm 2010, Hội tiến hành đại hội lần thứ 4 và hiện tại hội có trên 50 hội viên chính thức. Hội còn có những buổi hội thảo, gặp gỡ giao lưu những người chơi cổ vật và đặc biệt còn xuất bản tập chí **Cổ vật tinh hoa**, để giới thiệu cổ vật Việt Nam với cộng đồng trong nước và bạn bè quốc tế. Hơn 10 năm hoạt động, có thể nhận thấy Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội đã phần nào hạn chế được việc bán cổ vật quý ngầm ra nước ngoài. Trong những năm qua, Hội cổ vật Thăng Long - Hà Nội đã tổ chức nhiều cuộc triển lãm tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, một số địa điểm ở thủ đô Hà Nội. Năm 2010, nhân kỷ niệm Đại lễ 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, Hội đã tham gia tổ chức triển lãm cổ vật nhân dịp khánh thành bảo tàng đầu tiên của thành phố Hà Nội tại khu Mỹ Đình. Cũng trong dịp đại lễ 1000 Thăng Long - Hà Nội, Hội đã được thành phố Hà Nội hoan nghênh khi Hội công đức một lư hương bằng đồng, nặng hơn 2 tấn được đặt trang trọng trước tượng đài đức vua Lý Thái Tổ. Lư hương bằng đồng đúc liền khối đáng chú ý ở chỗ, đài hương được lấy ý tưởng từ lư hương sành gốm Thổ Hà thời Lê. Nhưng các cánh sen, hoa văn mờ trên cánh sen, hoa văn hoa thị trên miệng được lấy từ đài thờ gốm hoa nâu, gốm trắng và trống đồng thời Lý.Thân lư hương được lấy từ thân đài sen thờ, chất liệu gốm đời Lý, vốn là hình con tiện hoặc đốt trúc nhưng ở đây được cách điệu thành hình trụ, trên đó có 4 cặp rồng chầu, biểu tượng cho tám đời vua Lý. Lá đề và rồng chầu là nguyên mẫu bằng đá thời Lý, khai quật được ở chùa Phật Tích - Bắc Ninh.

Cổ vật khác hẳn với “đồ xưa” và “kỷ vật”, đó là điều cần phân biệt.

Năm 2000, lần đầu tiên Việt Nam ban hành Luật Di Sản Văn hóa, trong đó xác định Cổ vật là các giá trị văn hóa vật thể ghi dấu ấn văn hóa của con người, là sản phẩm của con người tạo ra và có tuổi từ 100 năm trở lên... Ở nước ta định nghĩa cổ vật thì mới có cụ thể gần đây, còn các quốc gia phát triển trên thế giới đã định nghĩa về cổ vật từ lâu.

Với định dạng nêu trên, Cổ vật sẽ có rất nhiều loại hình với chất liệu rất khác nhau. Chất liệu đá, đá quý, kim loại, gốm sứ, gỗ, giấy... Cổ vật là tượng, là đồ trang sức, đồ dùng trong sinh hoạt, là vũ khí, máy móc, phương tiện giao thông, đo đếm... Cổ vật mênh mông là vậy, nhưng tóm lại chúng phải là sản phẩm do con người làm ra.

Đối với mỗi người, việc quyết định lựa chọn loại hình cổ vật để sưu tập nhằm thỏa mãn được ý thích và lại phù hợp với nguồn lực của mình là một việc cần khi vào sân chơi cổ vật. Có lựa chọn và chú tâm như vậy, theo thời gian mới có thể lập nên một sưu tập cổ vật mang dấu ấn của mình và có giá trị cao. Đây là một việc làm không đơn giản đối với một người chơi cổ vật, vì cổ vật quá nhiều chất liệu, loại hình.

Thiết nghĩ để hình thành một sưu tập cổ vật người chơi thường trải qua 03 giai đoạn:

* Giai đoạn đầu, hầu như ai cũng phải “trả học phí”, vì thấy cái gì có hơi hướng cổ vật là đều muốn đến xem để mua.

* Giai đoạn thứ hai: Do đam mê nhưng chưa có đủ kiến thức, chưa có tay nghề vững và kinh nghiệm trong cuộc chơi, dẫn đến thường thích tầm mua các cổ vật có hình thức “hào nhoáng” mà chưa chú ý nhiều đến các tiêu chí đặc trưng cũng như dấu tích văn hóa có giá trị của mỗi cổ vật. Đây là giai đoạn thường bị những người buôn bán cổ vật “chăm sóc, hướng đạo” nhiều nhất.

* Giai đoạn thứ ba:Sau một thời gian đam mê sưu tập cổ vật theo số lượng là quá trình tự lựa chọn rút gọn lại số lượng các cổ vật để lưu giữ, bởi vì lúc này “tay nghề” đã cao lên và quan hệ trong “Làng đồ” cũng từng trải hơn, cho nên mới tự nhìn ra được những cái quý, cái đẹp của từng món cổ vật để tự nhận biết và so sánh về thẩm mỹ, về giá trị.

Một sưu tập cổ vật có giá trị là sưu tập đó có nhiều món cổ vật độc đáo, hiếm và đạt được nhiều tiêu chuẩn cao của cổ vật chứ không phải là số lượng hiện vật nhiều là quý. Vậy các tiêu chí để đánh giá chất lượng của từng cổ vật là gì?

Những ai đã thạo cuộc chơi cổ ngoạn thì đều ngấm truyền khẩu về các tiêu chí để đánh giá cổ vật bằng một câu ngắn gọn các cụ để lại là: “Nhất dáng, nhì da, tam toàn, tứ tuổi”, nhưng có lẽ chưa đủ, vì cần phải thêm hai tiêu chí nữa là “độc” và có “Thân phận” rõ ràng.

Gốm men nâu là một dòng gốm tiêu biểu của Việt Nam, xuất hiện và phát triển mạnh từ thời Lý – Trần. Men nâu có nhiều sắc độ khác nhau như nâu hạt dẻ, nâu mật, nâu cháy, nâu lông thỏ…, trong đó màu nâu thời Lý thường tươi và sáng hơn.

Bảo tàng Gốm thời dựng nước tọa lạc tại phường An Phú (TP.HCM), trưng bày hơn 400 cổ vật bằng gốm, do nam diễn viên Phạm Gia Chi Bảo sáng lập vừa chính thức ra mắt. Đây là Bảo tàng tư nhân chuyên về gốm cổ lớn nhất Việt Nam.Giám đốc Chi Bảo giới thiệu các cổ vật trong Bảo tàng - Ảnh: Hà Văn