Bát Men Nâu Trần

Gốm Men Nâu hơn 600 năm lịch sử gốm Việt

Men nâu Việt Nam từ trước tới nay, dưới con mắt của một số học giả cho rằng, chúng chỉ có từ thời Lý. Trước và sau đó không hề có.

Men nâu thời Lý - Trần, cho đến nay khó có sự phân biệt rạch ròi. Tuy nhiên, nếu dựa trên những tiêu bản men trắng hoa nâu thời Lý - chủ yếu là các con giống nhỏ, hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam và chiếc ấm đầu người mình chim thì màu nâu trên gốm thời Lý tươi hơn, giống như màu nâu ngô rang.

Thông qua những mảnh gốm men nâu đào được ở Xóm Hống và thu được ở gò Làng Cấm (Kiếp Bạc - Hải Dương), thấy màu nâu ở đây có nhiều sắc độ như nâu hạt dẻ, nâu mật, nâu cháy, nâu lông thỏ, nâu có vết chân chim màu trắng ngà… Tỷ lệ gốm men nâu trong di chỉ Xóm Hống, so với các loại hình gốm khác dù không nhiều, nhưng cũng chứng minh được rằng, gốm men nâu thời Trần khá phổ biến. Chúng chủ yếu được sử dụng trên các sản phẩm như đĩa, ấm, âu . Di chỉ Xóm Hống và Hợp Lễ (Hải Dương) được xem như là hai địa điểm chuẩn xác về việc sản xuất gốm men nâu thời Trần.

Đây là loại sản phẩm có xương gốm dày dặn, men nâu dùng trang trí hoa văn trên nền men gạo hoặc phủ toàn bộ men nâu. Dựa trên loại hình trang trí gốm hoa nâu và gốm men nâu sẽ sắp xếp niên đại từ tk 11 đến tk 15 trong 3 khoảng sau:

⁃ Thời Lý, tk 11 - 13

⁃ Thời Trần, tk 13 - 14

⁃ Cuối thời Trần, đầu thời Lê Sơ, tk 14 - 15

Nói riêng về Gốm Men Nâu

Lịch sử hình thành và phát triển

• Thời Lý (Thế kỷ 11 - 13): Đây là giai đoạn đặt nền móng. Men nâu thời này thường tươi và sáng hơn các giai đoạn sau. Các sản phẩm chủ yếu phục vụ nghi lễ tôn giáo và hoàng cung với dáng vẻ thanh thoát.

• Thời Trần (Thế kỷ 13 - 14): Là thời kỳ hoàng kim. Gốm men nâu thời Trần có sự đa dạng vượt bậc về loại hình, từ đồ trang trí, sản phẩm tôn giáo đến đồ gia dụng kích thước lớn như thạp, chum, thống. Sắc độ men cũng phong phú hơn: nâu hạt dẻ, nâu mật, nâu cháy, nâu lông thỏ.

• Thời Lê sơ (Thế kỷ 15): Bắt đầu xuất hiện kỹ thuật vẽ màu nâu sau đó mới phủ men lên trên. Tuy nhiên, từ giai đoạn này trở đi, gốm men nâu dần nhường chỗ cho dòng gốm hoa lam.

Đặc điểm kỹ thuật và nghệ thuật

• Chất liệu: Gốm được làm từ đất sét trắng hoặc cao lanh, xương gốm dày, thô và nặng.

• Màu sắc: Màu men được tạo ra từ nguyên liệu quặng sắt hoặc đá nghiền thành bột pha với các phụ gia.

• Loại hình phong phú: Không chỉ dừng lại ở bát, đĩa, dòng gốm này còn có các vật phẩm độc đáo như tượng sư tử, tượng mèo, mô hình tháp, chân đèn và các loại ngói.

Ý nghĩa và giá trị văn hóa

• Bản sắc dân tộc độc lập: Gốm men nâu được xem là dòng gốm truyền thống riêng biệt, không thể nhầm lẫn với bất kỳ dòng gốm cổ nào trên thế giới, khẳng định tính tự chủ của nghệ thuật Đại Việt.

• Phản ánh tinh thần thời đại: Các hoa văn và dáng gốm thời Lý - Trần mang đậm dấu ấn Phật giáo (hoa sen, lá đề) và tinh thần thượng võ, hào khí Đông A.

• Biểu tượng tâm hồn Việt: Với sắc màu mộc mạc của đất và quặng sắt, gốm men nâu phản ánh tâm hồn bình dị, gần gũi với thiên nhiên của người Việt cổ

Trích nguồn: sách 2000 năm gốm Việt Nam

Trong ảnh là một âu men nâu Trần đặc trưng, khá hiếm còn lại những chiếc lành lặn hoàn hảo, men khỏe đẹp như vậy. Bởi thế, có trong bộ sưu tập một món men nâu Trần lành tít luôn là mục tiêu của đa phần Nhà sưu tầm gốm Việt cổ.

Kích thước: Cao: 9cm, Miệng: 10.3cm

#LaoCoVat #TinTucCoVat #since1995 #gommennau #AuMenNau #AuTran