DẤU HIỆU TỤ MEN CHUẨN GỐM CỔ 1000 - 2000 NĂM

Hiện tượng tụ men (hay đọng men/chảy men/đốm đọng men xanh) trên gốm cổ các thế kỷ đầu Công nguyên là đặc trưng của dòng gốm men sơ kỳ, là một hiện tượng kỹ thuật và thẩm mỹ thường gặp nhiều trên dòng gốm này, trong đó có gốm Việt Nam thời Bắc thuộc, thời kỳ đầu độc lập và gốm Trung Hoa thời nhà Hán là những hiện vật chịu ảnh hưởng kỹ thuật này.

1. Về bản chất, hiện tượng tụ men là những vùng men tích tụ dày hơn bình thường trong quá trình nung. Chúng hình thành do:

- Men chảy dưới nhiệt độ cao: Men có độ nhớt thấp sẽ chảy xuống các chỗ lõm, chân hoa văn hoặc mép vật, vành cong, tạo thành những vệt men dày hoặc giọt đọng men.
- Hàm lượng oxit đồng hoặc oxit sắt: Trong men chì cổ, một lượng nhỏ đồng thường tạo màu xanh lục hoặc xanh ngọc, còn sắt có thể tạo xanh ô liu hoặc vàng nâu tùy môi trường nung.
- Kỹ thuật phủ men thủ công: Người thợ nhúng hoặc rót men bằng tay nên độ dày không đồng đều, khiến một số vị trí xuất hiện các đốm đọng tự nhiên.
- Điều kiện nung: Nhiệt độ và bầu khí quyển trong lò nung ảnh hưởng đến độ chảy và màu sắc của men, làm các vùng đọng men có màu xanh đậm hơn phần còn lại.

2. Đặc điểm nhận biết
- Màu xanh thường từ xanh ngọc nhạt, xanh lục ô liu đến xanh rêu đậm.
- Đốm men, vùng đọng men có bề mặt bóng, trong, nổi nhẹ do lớp men dày.

Thường xuất hiện ở: chân hoa văn nổi, mép miệng hoặc vai món đồ, các góc lõm nơi men dễ tụ lại. Khi soi dưới ánh sáng, vùng đọng men có chiều sâu và độ trong khác với phần men mỏng.

3. Giá trị trong nghiên cứu và giám định

Đối với các nhà khảo cổ và giám định cổ vật, những vết đọng men xanh là một dấu hiệu quan trọng vì chúng:

- Phản ánh đúng kỹ thuật nung và thành phần men của giai đoạn đầu Công nguyên.
- Giúp phân biệt nhiều hiện vật cổ với đồ phục chế hiện đại, bởi các đốm đọng trên đồ cổ thường hình thành tự nhiên, không đều và gắn liền với cấu trúc men sau hàng nghìn năm.
- Cung cấp thông tin về công nghệ chế tác và sự phát triển của kỹ thuật gốm tráng men thời kỳ đầu.

Tuy nhiên, không phải mọi điểm tụ men, đốm men đều là dấu hiệu của niên đại cổ. Nhiều sản phẩm hiện đại cũng có thể tạo hiệu ứng tương tự bằng kỹ thuật phủ men hoặc xử lý bề mặt. Vì vậy, việc xác định niên đại cần kết hợp nhiều yếu tố như xương gốm, thành phần men, dấu vết nung, độ lão hóa bề mặt và bối cảnh khảo cổ.

Trong hình là một bình gốm 6 vấu còn nguyên vẹn lành tít có niên đại trên 1.000 năm với nhiều điểm đọng men xanh tạo thành hiệu ứng thẩm mỹ đặc biệt. Mời quý chư vị chiêm ngưỡng.

Chiều cao: 36 cm | Vòng bụng: 81 cm

Đây cũng là món đồ được chuẩn bị để anh chị học viên nghiên cứu trực quan một món đồ cổ nghìn năm trong khóa học Đồ cổ Nhập môn Thực chiến tại Lão Cổ Vật sắp khai giảng.

#GomDauCongNguyen #TuMen #DongMen #DomMen #GlazePooling #KienThucSuuTam #DoCoNhapMon #LaoCoVat

Lão Cổ Vật