Cảm Xúc Cùng Hình Tượng Nghê

Mang trong mình dáng dấp của chó, sư tử, rồng hay kỳ lân, Nghê là linh vật thuần Việt hiện diện từ đình, chùa, lăng tẩm, cung điện đến cổng làng, nhà cổ. Dù xuất hiện ở không gian nào, Nghê cũng mang những sắc thái biểu cảm riêng: khi uy nghiêm canh giữ chốn linh thiêng, khi hiền hòa, gần gũi như người bạn đồng hành của đời sống dân gian. Chính sự đa dạng ấy khiến Nghê trở thành một trong những linh vật giàu cảm xúc nhất trong mỹ thuật truyền thống Việt Nam.

Nguồn gốc của Nghê gắn với tín ngưỡng bản địa. Nếu rồng khởi hình từ rắn, thì Nghê được hình thành từ hình tượng con chó – loài vật gần gũi, trung thành trong đời sống người Việt. Chỉ từ thời Lý (1009–1225), Nghê mới xuất hiện rõ nét trên các hiện vật gốm, đá, gỗ và đồng. Sự ra đời của linh vật này cũng gắn với bối cảnh nhà Lý đề cao Phật giáo và khẳng định bản sắc dân tộc sau hơn một nghìn năm Bắc thuộc. Từ thân chó trong tín ngưỡng dân gian kết hợp với đầu sư tử – biểu tượng của Phật pháp, Nghê trở thành sự hòa quyện giữa văn hóa bản địa và tư tưởng Phật giáo.

Điều đặc biệt ở Nghê là dù mang yếu tố linh thú, hình tượng này hiếm khi biểu lộ vẻ dữ tợn hay đe dọa. Thay vào đó là thần thái điềm tĩnh, nhân hậu, vừa canh giữ vừa chở che. Qua từng triều đại, Nghê liên tục biến đổi về tạo hình: từ Khuyển Nghê mộc mạc thời Lý đến Long Nghê, Lân Nghê quyền quý thời Trần – Lê, rồi dần mang dáng kỳ lân dưới thời Nguyễn do ảnh hưởng giao lưu văn hóa. Tuy thay đổi về hình thức, Nghê vẫn giữ nguyên tinh thần của một linh vật bảo hộ, phân định không gian linh thiêng và phản chiếu tâm hồn hiền hòa, bao dung của người Việt.

Không chỉ là một tác phẩm điêu khắc, Nghê còn là biểu tượng của bản sắc văn hóa Việt Nam. Mỗi dáng đứng, dáng ngồi hay ánh nhìn của Nghê đều lưu giữ dấu ấn lịch sử, tín ngưỡng và thẩm mỹ của từng thời đại, nhắc nhớ về một linh vật thuần Việt từng có lúc bị lãng quên nhưng vẫn luôn xứng đáng được gìn giữ và trân trọng.

Nguồn: Elledecoration