Câu Chuyện Về Loại "Bột" Linh Thiêng Trong Lòng Đất!

1. Từ “Chất bột” đến những di chỉ nghìn năm

Sự kỳ diệu của "chất bột" ấy bắt đầu hiện rõ nét nhất từ giai đoạn Phùng Nguyên (cách đây gần 4.000 năm). Đây là thời điểm tổ tiên ta không chỉ nhào nặn đất cát mà đã biết tư duy về bàn xoay, biết chế tạo thứ men phủ ngoài để tăng thêm vẻ đẹp kỳ diệu cho hiện vật. Gốm từ vật dụng sinh tồn đã hóa thân thành một loại hình nghệ thuật dân gian sâu sắc với những đường vạch sắc sảo và nét cong uyển chuyển.

Ấm men ngọc, TK 13-14

2. Thời cực thịnh: Khi đất nước an bình, gốm sứ thăng hoa

Bước sang thời Lý - Trần (thế kỷ XI - XIV), nghề gốm đạt đến đỉnh cao về chất lượng. Dọc các triền sông, những dãy lò gốm "ăn khói" nghi ngút đã tạo nên những trung tâm lừng lẫy:

Bát Tràng (Hà Nội): Nơi những người làng Bồ Bát di cư tới, lập nên phường gốm chuyên chế hàng sắc trắng.

Thổ Hà (Bắc Ninh): Chuyên tâm vào những món đồ sắc đỏ rực rỡ.

Phù Lãng (Bắc Ninh): Lại chọn cho mình sắc vàng thẫm trầm mặc.

Ấm hình vẹt, gốm men trắng, TK 12-13

Gốm men trắng, TK 12-13

3. Những báu vật vượt đại dương

Ít ai biết rằng, từ thế kỷ XII, gốm sứ Việt đã đạt trình độ cao đến mức xuất khẩu đi nhiều nước như Nam Dương (Indonesia), Xiêm La (Thái Lan). Tại cảng Vân Đồn, những mảnh gốm men ngọc thời Lý vẫn còn lưu dấu tích – minh chứng cho một thời kỳ mà gốm Việt tự tin sánh ngang với đồ Tống, đồ Đường phương Bắc.

Bát men lục, TK13-14

4. Lửa và Men: Cuộc đối thoại của “4 đất 1 chay”

Sách của Vũ Từ Trang cũng hé lộ công thức pha men bí truyền: hòa trộn giữa đất sét mịn và đá "chay" (loại đá có gỉ sắt địa phương). Chính sự kết hợp mộc mạc này đã tạo nên lớp men ngọc dày, trong bóng như thủy tinh, khiến những món đồ cổ gần 800 năm tuổi vẫn còn giữ được thần thái uy nghiêm.

Mỗi món đồ gốm sứ chúng ta nâng niu đều mang trong mình một phần truyền thuyết ly kỳ và tâm huyết của những bậc "Khởi nghệ tiên triết". Hiểu về nghề gốm là để yêu thêm những giá trị "linh thiêng" mà đất mẹ đã ban tặng.

Trong ba sắc gốm: Trắng Bồ Bát, Đỏ Thổ Hà, Vàng Phù Lãng, quý chư vị cảm thấy tâm hồn mình đồng điệu với sắc màu nào nhất? Hãy chia sẻ cho Lão tại phần bình luận. 

Ngọc Bích

Nguồn tham khảo: Sách "Nghề Cổ Đất Việt" - Tác giả Vũ Từ Trang

#LaoCoVat #NgheCoDatViet #VuTuTrang #GomSuViet #KienThucDoCo #Antiques #since1955