Chiến Thuật “Bắt Tướng” Trong Sưu Tầm Đồ Cổ

1. “Bắt tướng” – chiến thuật tìm những món đồ quý hiếm trong sưu tầm đồ cổ

Ảnh: Bình Vôi Lục Lê Thế Kỷ XV-XVI Cao 19cm

Trong thị trường cổ vật, có những món đồ vô cùng hiếm gặp. Giá trị của chúng không chỉ nằm ở phương diện kinh tế mà còn rất lớn về mặt nghiên cứu và sưu tầm.

Chính vì vậy, với những nhà sưu tầm có tiềm lực tài chính mạnh, thông thường người ta sẽ xây dựng một chiến thuật tương đối rõ ràng: trong bộ sưu tập phải có một vài món thực sự độc đáo, lạ, quý, hiếm, thậm chí là những món mà trên thị trường gần như không có hoặc rất ít người sở hữu.

Tại hạ gọi cách chơi này là “Bắt tướng”.

Tức là thay vì chỉ mua rất nhiều món đồ ở mức độ tương đối phổ biến, người chơi dành thời gian, tài chính và cơ duyên để săn tìm những tác phẩm thực sự nổi bật, có khả năng trở thành một trong những món quan trọng nhất của bộ sưu tập.

Những dealer, những người buôn bán lâu năm hay những nhà sưu tầm có chiều sâu thường cố gắng giữ trong tay ít nhất một vài món như vậy.

Trong tiếng Trung Quốc có một khái niệm khá tương đồng gọi là 镇店之宝 tức “trấn tiệm chi bảo”.

Hiểu đơn giản, đó là món bảo vật có khả năng đại diện cho một cửa tiệm hay một bộ sưu tập. Có khi quý vị muốn được trực tiếp nhìn thấy món đồ ấy thì chỉ có thể đến đúng nơi đang lưu giữ nó, bởi bên ngoài rất khó tìm được món thứ hai tương tự.

Một cửa hàng, một dealer hay một nhà sưu tầm càng sở hữu nhiều tác phẩm đặc biệt như vậy thì vị thế trong giới càng được củng cố.

Và cái danh tiếng tại hạ nói ở đây không nhất thiết là danh tiếng trên mạng xã hội.

Đó nhiều khi là một thứ danh tiếng ngầm trong giới. Những người chơi lâu năm, những nhà sưu tầm sâu sẽ tự biết với nhau rằng ai đang giữ dòng đồ nào, ở đâu đang có món đặc biệt và muốn xem một tác phẩm hiếm thì phải tìm đến ai.

2. Một “món tướng” trong sưu tầm đồ cổ cần có những gì?

Ảnh: Bình Vôi Lục Lê Thế Kỷ XV-XVI Cao 19cm

Quay trở lại chiếc bình vôi tại hạ đang cầm làm ví dụ. Điểm đặc biệt đầu tiên đó là tình trạng lành lặn, một yếu tố mà Sotheby’s đưa vào vị trí thứ 2 trong xếp hạng 10 yếu tố đánh giá một tác phẩm nghệ thuật. Tình trạng bình vôi này rất tốt.

Điểm thứ hai chính là kích thước. Cao đến 19.2cm, trong dòng bình vôi lục Lê thì đây là kích thước có thể nói là đã hiếm, khó tìm.

Điểm thứ ba là nước men, còn gần như hoàn hảo, tuy chưa đến mức bóng loáng trơn mịn như lụa nhưng cầm vào cũng đã thấy độ mềm, độ trầm và cảm giác ấm áp của món đồ vài trăm năm tuổi.

Điểm thứ tư là chiếc quai men lục đẹp như một miếng ngọc quý vắt ngang qua thân bình, quai dáng giảo long như linh thú lục bảo ngự trên đó, làm điểm nhấn đặc biệt hút mắt đầy quyền lực, không cần giương nanh múa vượt mà lại tự uy.

Đó chỉ là điểm nhanh một vài yếu tố tạo nên độ hiếm của chiếc bình vôi này, ai sở hữu, đều có thể tự hào, đều có thể là tác phẩm đại diện cho cả một bộ sưu tập.

Và đó chính là lý do trong giới chơi đồ cổ, những món như thế này có thể được gọi là một “món tướng”.

Một món tướng thường không chỉ nổi bật ở một yếu tố duy nhất.

Nó có thể hội tụ đồng thời nhiều tiêu chí: niên đại, kích thước, kiểu dáng, độ hiếm, tình trạng bảo tồn, giá trị nghiên cứu, giá trị sưu tầm và giá trị kinh tế.

Nó không phải món mua về chỉ để tăng số lượng. Nó là món có thể đứng riêng và tạo thành điểm nhấn cho cả bộ sưu tập.

Đó cũng chính là mục tiêu của chiến thuật “Bắt tướng” trong sưu tầm đồ cổ. Không có tướng, bộ sưu tập chưa thể trọn vẹn.

3. Bắt được “tướng” đôi khi còn cần cơ duyên

Ảnh: Bình Vôi Lục Lê Thế Kỷ XV-XVI Cao 19cm

Kính thưa quý chư vị, một món đồ như thế này nhiều khi không phải cứ có tiền là mua được.

Còn phải có duyên.

Có những món quý xuất hiện đúng thời điểm chúng ta chưa đủ khả năng tài chính. Có những lúc tài chính đã sẵn sàng nhưng nhiều năm lại không gặp được món phù hợp.

Vì vậy, để gặp được một “món tướng”, đôi khi phải đúng người, đúng thời điểm và đúng hoàn cảnh.

Sau khi gặp rồi, để đưa được món đồ về không gian sưu tầm của mình thì cũng phải bỏ ra một lượng tài chính nhất định, mà thông thường không hề nhỏ.

Nhưng mua được món đồ mới chỉ là bước đầu. Phía sau đó còn là cả một câu chuyện dài về gìn giữ, bảo tồn, quản lý và xây dựng chiến lược cho bộ sưu tập.

Ví dụ như chiếc bình vôi trong ảnh, rất ít khi sẽ xuất hiện trong không gian trưng bầy công khai, nếu như không có những bài viết như thế này hoặc video giới thiệu, chúng ta sẽ chỉ gặp khi đến những nhà sưu tập, họ quý mới mang ra cho ta xem, được ngắm, được chạm vào và được cảm nhận. Sẽ rất ít khi quý vị gặp trên mạng hoặc những nơi đại trà.

Không phải món đồ quý nào cũng cần ngày ngày được đặt trong tủ kính. Có những tác phẩm chỉ xuất hiện trong một khoảng thời gian rất ngắn. Có những món phải vài năm mới xuất hiện một lần. Và chính điều đó đôi khi cũng tạo nên câu chuyện riêng của một tác phẩm đặc biệt.

4. Chiến thuật “Bắt tướng” không phải là cứ đắt tiền là mua

Ảnh: Bình Vôi Lục Lê Thế Kỷ XV-XVI Cao 19cm

“Bắt tướng” trong sưu tầm đồ cổ không đơn giản là bỏ thật nhiều tiền để mua một món thật đắt. Một món đồ có giá cao chưa chắc đã là món tướng.

Muốn trở thành một món quan trọng trong bộ sưu tập, tác phẩm phải phù hợp với tiêu chí mà người chơi đang theo đuổi và phải có những yếu tố đủ nổi bật về độ hiếm, tình trạng, niên đại, hình thức, giá trị nghiên cứu hoặc câu chuyện phía sau nó.

Quan trọng hơn nữa, người chơi phải hiểu mình đang xây dựng bộ sưu tập theo hướng nào. Khi đã xác định được tiêu chí, chúng ta mới biết “tướng” của mình là món nào.

Có người chơi đồ gốm Việt cổ.

Có người chuyên đồ sứ Minh – Thanh.

Có người lại tập trung vào một dòng men, một niên đại, một loại hình hay một đề tài cụ thể.

“Tướng” của mỗi bộ sưu tập vì thế cũng hoàn toàn khác nhau.

Chiến thuật “Bắt tướng” cuối cùng không nằm ở việc món đồ đó đắt đến bao nhiêu, mà nằm ở chỗ nó đứng ở vị trí nào trong toàn bộ hệ thống sưu tập của mình.

Nhân dịp ngắm chiếc bình vôi lục Lê, tại hạ xin chia sẻ cùng quý chư vị một góc nhìn cá nhân về những món tướng, về những món trấn tiệm chi bảo, cũng như một chiến thuật mà những người chơi đồ cổ lâu năm thường quan tâm.

Bởi phía sau một món cổ vật quý hiếm không chỉ có câu chuyện nó đáng giá bao nhiêu tiền.

Phía sau đó còn có kiến thức để nhận ra nó, cơ duyên để gặp được nó, tiềm lực để sở hữu nó và cả một quá trình dài để gìn giữ nó cho những năm tháng về sau.

Nguyễn Duy Tuấn

Tiệm Lão Cổ Vật