Đặc Trưng Đồ Sứ Lam Hoa Thời Kỳ Cuối Nhà MInh

Giai đoạn cuối triều Minh

Hôm nay, chúng ta tiếp tục tìm hiểu về đồ sứ hoa lam giai đoạn cuối triều Minh.

Từ các triều Gia Tĩnh, Long Khánh trở về sau, chế độ “quan đáp dân thiêu” – quan diêu giao hoặc thuê dân diêu đảm nhận việc nung tạo – được thực thi. Nhờ đó, trình độ chế tác sứ của các lò dân gian được nâng cao đáng kể, sản xuất được một số dòng đồ sứ hoa lam cao cấp, có thai và men chế tác tinh tế. Đồng thời, dân diêu cũng dần phá vỡ những quy định của triều đình đối với đề tài và hoa văn trang trí trên đồ sứ.

Gia Tĩnh

Dưới triều Gia Tĩnh, quan diêu Cảnh Đức Trấn bắt đầu thực hiện chế độ “quan đáp dân thiêu”. Kỹ thuật chế tác của dân diêu nhờ đó được nâng cao; sự khác biệt giữa đồ quan diêu và dân diêu không còn quá rõ rệt.

Triều Gia Tĩnh từng sử dụng ba loại thanh liệu gồm: Pha Đường thanh sản xuất tại Đông Bình, Thạch Tử thanh sản xuất tại Thụy Châu và Hồi thanh có nguồn gốc từ Tây Vực.

Hoa lam phát sắc xanh biếc đậm, trong lam ánh tím, rực rỡ và nồng đậm. Đây cũng được xem là sắc độ thượng hạng nhất của hoa lam Gia Tĩnh.

Bề mặt men đồ hoa lam Gia Tĩnh sáng bóng và nhuận. Lớp men trong có sắc xanh xám, thấp thoáng những gợn nhẹ như sóng nước. Đáy khí vật phần lớn được phủ men lượng thanh; một số hiện vật có phần miệng quét men tương vàng.

Long Khánh

Đồ sứ hoa lam thời Long Khánh tương đối gần với phong cách triều Gia Tĩnh. Về tạo hình, loại khí vật mang đặc trưng nổi bật là ấm quai xách trang trí đoàn long văn.

Khí vật kích thước lớn tương đối hiếm, phần nhiều là bát, đĩa và các loại đồ dùng nhỏ. Loại hình khí vật ngày càng phong phú, xuất hiện vò lục phương, vò múi dưa, hộp lồng nhiều tầng và nhiều kiểu dáng khác. Những loại hình này vừa kế thừa Gia Tĩnh, vừa mang đặc điểm riêng của Long Khánh.

Đồ án trang trí thời Long Khánh về cơ bản tiếp nối triều trước, nhưng khí thế phóng khoáng hơn, ý họa tiêu sái và bố cục thưa thoáng. Kỹ thuật hội họa chủ yếu sử dụng lối đơn tuyến bình đồ – dùng một nét viền rồi tô phẳng màu bên trong. Phần tô màu tương đối quy củ, hiếm khi tràn ra ngoài đường biên hoa văn.

Vạn Lịch

Dưới triều Vạn Lịch, những yếu tố ban đầu của kinh tế tư bản bắt đầu manh nha, kinh tế xã hội có bước phát triển nhất định.

Do nhu cầu của tầng lớp thượng lưu đối với đồ sứ tinh phẩm ngày càng tăng, đồng thời lệnh cấm biển được bãi bỏ, sản lượng đồ sứ gia tăng mạnh. Đồ hoa lam thời kỳ này có chủng loại phong phú, số lượng rất lớn; đồng thời xuất hiện dòng sứ ngoại tiêu được sản xuất chuyên biệt để phục vụ hoạt động xuất khẩu.

Từ năm Vạn Lịch thứ 24, các lò bắt đầu sử dụng Chiết liệu – thanh liệu sản xuất tại Chiết Giang – kết hợp với kỹ thuật chế tác mới. Chất lượng phát sắc của hoa lam nhanh chóng được cải thiện.

Hoa lam có sắc xanh biếc, u lam; trong màu lam hơi ánh xám và thường xuất hiện hiện tượng loang tán. Tổng thể sắc điệu mang cảm giác trầm tĩnh.

Bố cục trang trí trên đồ hoa lam Vạn Lịch thường dày đặc. Phần lớn khí vật sử dụng phương pháp trang trí phân thành nhiều tầng, mỗi tầng đều có nội dung phong phú. Một số đồ sứ hoa lam còn kết hợp hoa văn chạm thủng, tạo nên phong cách riêng biệt.

Thiên Khải

Triều Thiên Khải là một giai đoạn nhiều biến động vào cuối thời Minh. Quan diêu Cảnh Đức Trấn dần suy thoái; đến thời Sùng Trinh, hoạt động sản xuất tại quan diêu bị đình chỉ.

Tuy nhiên, dưới tác động của số lượng lớn đơn hàng xuất khẩu, đồ sứ hoa lam dân diêu lại phát triển theo hướng đa dạng, hình thành nhiều phong cách và có những sáng tạo đáng kể.

Đặc trưng thời đại của đồ Thiên Khải là số lượng khí vật lớn dần giảm xuống. Độ quy chỉnh của sản phẩm có phần kém hơn trước, trong khi các loại khí vật nhỏ ngày càng nhiều và được chế tác tinh tế hơn.

Triều Thiên Khải sử dụng thanh liệu cobalt Thạch Tử thanh, tạo nên nhiều sắc độ hoa lam khác nhau. Có loại tiếp nối phong cách hoa lam đạm miêu của thời Vạn Lịch; cũng có loại phát sắc tinh khiết, tươi sáng hoặc đậm nồng.

Những đặc điểm này thể hiện rõ tính chất giao thời giữa Minh và Thanh, đồng thời mở ra một phong khí mới cho nghệ thuật hoa lam các đời sau. Hoa văn trang trí trên đồ Thiên Khải cũng bộc lộ dấu ấn chịu ảnh hưởng từ phong cách Nhật Bản.

Sùng Trinh

Dưới triều Sùng Trinh, quốc thế suy vi. Quan diêu Cảnh Đức Trấn rơi vào tình trạng đình phế, chỉ còn dân diêu tiếp tục sản xuất; chất lượng chế tác đồ sứ vì vậy suy giảm rõ rệt.

Đồ hoa lam Sùng Trinh sử dụng cao lanh để tạo thai. Phần lớn thai chất thô và xốp, màu thai trắng xám. Thai cốt nhìn chung khá dày; tuy nhiên, một số ít sản phẩm có thai nhẹ, mỏng và mức độ sứ hóa tương đối cao.

Đồ sứ hoa lam thời kỳ này ưa sử dụng kỹ thuật ám hoa để trang trí. Đề tài trang trí rất phong phú, phần lớn hoa văn và đồ án đều mang ý nghĩa biểu tượng.

Trong đó, sơn thủy nhân vật là đề tài xuất hiện phổ biến nhất. Nội dung tranh giàu hơi thở đời sống, phản ánh sinh động cảnh vật và sinh hoạt xã hội đương thời.

Vẻ đẹp của hoa lam đã đạt đến sự phong phú tột bậc của sắc màu dân tộc. Có thể nói, triều Minh là thời đại hoàng kim của đồ sứ hoa lam Trung Quốc. Sức hấp dẫn nghệ thuật của hoa lam thời Minh đã làm say mê biết bao thế hệ người chơi và nhà sưu tầm từ xưa đến nay, đồng thời không ngừng được hậu thế trân trọng và tôn sùng.

 

 

Dịch và sưu tầm: Lão Cổ Vật

Tác giả: 知乎用户gOj66e

Nguồn: Zhihu