Đồ Đồng Thau Trung Quốc

Đồng thau

Là hợp kim được phát minh sớm nhất của nhân loại, nó cứng chắc hơn đồng đỏ, đồng thời việc đúc và rèn cũng ưu việt hơn. Đồ đồng thau được bắt đầu vào cuối thời xã hội nguyên thủy, thuần thục và phát triển rực rỡ vào thời đại Thương - Chu, là một sản phẩm mang đậm màu sắc lễ chế (chế độ lễ nghi). Đồ đồng thau từ trước thời Tần - Hán, có thể chia ra thành hai loại, một là lễ khí được dùng trong những buổi tế lễ của tông thất và quốc gia, hai là dùng để làm vật đựng, vật chứa trong các buổi tế lễ, ngoài ra cũng tùy táng theo thi thể người qua đời. Ngoài công dụng làm vật tùy táng cùng người chết là vương công quý tộc, thì đồ đồng thau căn cứ vào chức năng sử dụng của nó lại có thể chia thành binh khí, nhạc cụ, dụng cụ làm bếp, đồ đựng thức ăn, đồ đựng rượu, đồ đựng nước, vật trang trí cho ngựa, xe ...

Dụng cụ uống rượu đời Thương

Các loại binh khí như dao, rìu, búa, giáo khi ấy chiếm số lượng nhiều nhất trong đồ đồng thau. Chuông lớn, chuông nhỏ đều là đại diện tiêu biểu của nhạc cụ bằng đồng thau và nó thuộc vào phạm trù của lễ khí, chính vì vậy hầu hết nó đều được đúc tạo rất tinh xảo. Đỉnh, cách (dụng cụ làm bếp hình tròn, có 3 chân)... đều là những dụng cụ làm bếp được phát triển trong quá trình nấu nướng của xã hội thời nguyên thủy, sau này trở thành lễ khí điển hình để đựng thịt trâu, dê, lợn và các loại cầm thú trong yến tiệc hay tế tự của quý tộc, chư hầu và thiên tử. Những loại lễ khí này trong quá trình sử dụng đều có quy định rất nghiêm ngặt.

Tôn đồng "Phụ Hảo" đời Thương

Chẳng hạn như trường hợp là lễ nghi của thiên tử thì sử dụng cửu đỉnh bát quỹ (9 chiếc đỉnh 8 chiếc quỹ) (quỹ là một dụng cụ đựng đồ ăn), các vương công thì sử dụng thất đỉnh lục quỹ (7 chiếc đỉnh, 6 chiếc quỹ) hoặc ngũ đỉnh tứ quỹ (5 chiếc đỉnh, 4 chiếc quỹ)... tóm lại là căn cứ vào sự cao thấp của tước vị mà có thể tăng giảm số đỉnh và quỹ, đồng thời kích cỡ lớn bé và trọng lượng nặng nhẹ của đồ đồng cũng có quy định về đẳng cấp rất nghiêm ngặt. Chủng loại của đồ đựng rượu bằng đồng thau là nhiều nhất, điều này có thể liên quan đến sở thích uống rượu của người đời Thương. Đồ đựng rượu xuất hiện sớm nhất chủ yếu là tước (vật dùng để uống rượu có miệng loe, có tay cầm, 3 chân) và cô (vật đựng rượu có hình thon dài, cao, đế tròn, miệng rộng). Ngoài ra còn có giả, tôn, dữu, hồ, quang, phẫư, phương di... Có khá nhiều tôn và dữu được đúc thành hình dạng động vật, chim thú.

Công nghệ làm đồ đồng thau

Tôn mâm bằng đồng thời Chiến Quốc được khai quật ở mộ Tăng Hầu Ất

Đồ đồng thau sớm nhất được biết đến ở Trung Quốc chính là chiếc dao nhỏ được phát hiện ở Lâm Gia, huyện Đông Hương, tỉnh Cam Túc và dao đồng nhỏ bị gãy được phát hiện ở bãi Tưởng Gia, huyện Vĩnh Đăng, có niên đại vào khoảng 3000 năm trước Công nguyên đến 2300 năm trước Công nguyên. Còn mảnh đồng vàng được phát hiện tại Khương Trại, Lâm Đồng, Thiểm Tây thuộc di chỉ văn hóa Ngưỡng Thiều, có niên đại vào khoảng 4700 trước Công nguyên... Và muộn một chút vào thời kỳ văn hóa Long Sơn, Trung Quốc dần bước vào thời kỳ đồ đá và đồ đồng sử dụng song song, khi ấy mọi người đã biết chế tác dụng cụ bằng đồng thau.
Vì đồng thau là hợp kim của đồng (đồng đỏ) với thiếc hoặc chì, so với đồng đỏ, nhiệt độ nóng chảy cũng tương đối thấp nhưng độ cứng lại rất cao. Đồ đồng thau chiếm khoảng 10% là thiếc, có độ cứng chắc gấp 4,7 lần đồng đỏ. Đồng thời, đồng thau khi nung chảy rồi để nguội thì thể tích tăng lên, cho nên đồng thau đúc có thể lấp đầy các khoảng trống, ít bọt khí, có tính năng đúc tương đối cao.

Đinh đồng thời nhà Thương

Việc chế tác đồ đồng thau, cần phải trải qua các giai đoạn lựa chọn khoáng vật, tinh luyện kim loại, đúc khuôn, sửa sang. Trước khi đúc đồng, cần phải tạo khuôn theo hình dạng của vật cần đúc. Đồ đồng thau thời kỳ đầu chỉ dùng khuôn lẻ rất đơn giản, những vật phức tạp hơn thì dùng khuôn kép gồm 2 phần khuôn ghép lại, là có thể đúc ra những vật có dạng khối dẹt gồm 2 mặt. Nếu cần đúc những vật lập thể có dung tích lớn, thì cần sử dụng theo khuôn ghép gồm nhiều khuôn nhỏ ghép lại với nhau, hơn nữa bên trong còn phải có khuôn khác nữa, điều này đòi hỏi cần phải nắm chắc kỹ thuật. Hoa văn của đồ đồng thau trước tiên cần được khắc lên khuôn chính, sau đó được đổ thành khuôn đất, rồi mới trở thành khuôn đúc được.

Từ sự diễn tiến và phát triển của kỹ thuật công nghệ đúc đồng thau trên đây cho thấy công nghệ đúc đồng trải qua các giai đoạn từ khuôn lẻ đến khuôn kép rồi phát triển thành khuôn ghép. Việc đúc các vật đựng bằng đồng thau cần phải nắm chắc công nghệ tạo khuôn ghép. Do đó, việc các vật đựng bằng đồng thau xuất hiện chính là tiêu chí chứng tỏ kỹ thuật đúc đồng đã bước vào giai đoạn thành thục.

Nguồn: Sách văn vật Trung Quốc 
Tác giả: Lý Lực

#LaoCoVat #antique #Since1955 #DoDongThau