Đồ Sứ Ký Kiểu Triều Thiệu Trị

Ảnh. Lão Cổ Vật

Bên cạnh những đồ sứ được tạo dáng theo khối tròn như trước đây, thời kỳ này xuất hiện nhiều đồ sứ có dáng kiểu gãy góc, kiểu lục giác, bát giác, copy dáng kiểu của đồ sứ châu Âu.

Dĩa, trang trí lưỡng long tranh châu, hiệu đề 紹治年造 (Thiệu Trị niên tạo). ĐSKK triều Thiệu Trị. Sưu tập Nguyễn Hữu Hoàng, Huế.

Đề tài trang trí phổ biến trên ĐSKK triều Thiệu Trị là đề tài rồng và mây. Các loại hồi văn: cẩm quy, thủy ba tam sơn,... hình hoa lá vẽ từ trong lòng lan ra mặt ngoài hiện vật (kiểu thức lá lật) cũng là những đặc trưng trang trí của ĐSKK thời kỳ này.Hiệu đề trên ĐSKK triều Thiệu Trị cũng rất đa dạng, nhiều nhất là các hiệu đề đế hiệu như: 紹治年製 (Thiệu Trị niên chế) và 紹治年造 (Thiệu Trị niên tạo)

Tô, trang trí lưỡng long tranh châu, hiệu đề 紹治年製 (Thiệu Trị niên chế). ĐSKK triều Thiệu Trị. Sưu tập Nguyễn Hữu Hoàng, Huế.

Ngoài ra, hiệu đề 日 (Nhật) vẫn tiếp tục xuất hiện trên ĐSKK thời kỳ này, trong đó, có loại chỉ viết chữ 日 dưới đáy, nhưng cũng có những món đồ có hiệu đề là các chữ 紹治年製 hoặc 紹治年造 viết ở vành miệng và một chữ 日 viết ở dưới đáy. Dưới triều Thiệu Trị, có bốn sứ bộ được cử sang Trung Hoa trong các năm: Tân sửu (1841), Ất tỵ (1845) và Bính ngọ (1846); trên ĐSKK cũng xuất hiện các hiệu đề tương ứng với những năm có sứ bộ đi sứ như: 辛丑年製 (Tân sửu niên chế, 1841), 辛丑 (Tân sửu), 己巳 (Ất tỵ, 1845), 丁未 (Đinh mùi, 1847).
Điếu hút thuốc lào, trang trí viên long, hiệu đề 紹治年造 (Thiệu Trị niên tạo). ĐSKK triều Thiệu Trị. Sưu tập Ngô Văn Trường, Hà Nội.

Những ĐSKK tiêu biểu đời Thiệu Trị là những chiếc quả bồng, tô chân cao, đồ uống trà, tìm và dĩa lót tìm, điếu hút thuốc lào... hình lục giác hoặc bát giác, trang trí đồ án viên long, vành ngoài miệng viết bốn chữ 紹治年造 đối xứng nhau qua tâm hiện vật.

Tìm bát giác, trang trí tám hình viên long, hiệu đề 紹治年造 (Thiệu Trị niên tạo). ĐSKK triều Thiệu Trị. Sưu tập Lão Cổ Vật

Khác với ĐSKK triều Minh Mạng, với rất nhiều món đồ có kích thước lớn, ĐSKK triều Thiệu Trị phần lớn có kích thước nhỏ, chủ yếu là đồ dùng cho sinh hoạt hàng ngày như chén đĩa, bình tích và các đồ sứ để tôn trí trên bàn thờ như quả bồng, cơi trầu, chân đèn... Loại hình đồ sứ được ký kiểu nhiều nhất là đĩa đựng thức ăn sâu lòng, hiệu đề 紹治年製, trang trí đồ án lưỡng long triều nhật trong lòng, hoặc đồ án long truy (rồng đuổi nhau) ở thành ngoài với nét vẽ tinh xảo và màu sắc không hề thua kém những đồ sứ mang hiệu đề 內府侍... (Nội phủ thị...) thời Lê - Trịnh. Những loại chén đĩa, nậm rượu... vẽ hoa mộc, phong cảnh sơn thủy mang hiệu đề 內府 (Nội phủ) tiếp tục được ký kiểu dưới triều Thiệu Trị.

Lão Cổ Vật

Nguồn: Đồ sứ Ký kiểu thời Nguyễn 

Tác giả: Trần Đức Anh Sơn