Sửa trang
Thời gian render trang: 23/11/2026 05:22:46.448

Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

07-11-2026Tác giả:Lão Cổ VậtLượt xem:2

    Gốm là một trong những phát minh quan trọng của tổ tiên ta từ ngàn đời nay. Đồ gốm ra đời và ngay lập tức đã gắn bó mật thiết với cuộc sống hằng ngày. Với trí sáng tạo và đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân, gốm cổ Việt Nam đã trở thành một loại hình nghệ thuật chứa đựng tính dân gian và tính dân tộc sâu sắc.
    Tính dân gian được thể hiện trong nghệ thuật gốm truyền thống rất sâu đậm bởi lẽ, nơi trú ngụ bình yên và lâu dài của nghệ thuật gốm là thôn dã, dân gian,… Điều này là do sự phát triển của lịch sử nghệ thuật gốm cũng như nhu cầu phân hóa tự nhiên của xã hội.


    Gốm hay chất liệu đất nung vốn không phải ra đời ngay cùng với con người và xã hội loài người như đá, tre, gỗ… Đất nung xuất hiện trong “cách mạng nghệ thuật” (sự ra đời và phát triển của nghệ thuật tạo hình) cách ngày nay 3-4 vạn năm. Đến “cách mạng kinh tế” (sự ra đời của trồng trọt và chăn nuôi), đồ gốm ồ ạt ra đời với những hoa văn trang trí đơn giản. Và tới “cuộc cách mạng luyện kim” (nghề luyện kim ra đời), nghệ thuật gốm đã đạt tới đỉnh cao cả về tạo dáng lẫn trang trí.

    Tượng Mèo, gốm hoa nâu, thời Lý, thế kỷ 11- 13.

     

    Tuy nhiên, khi nghề luyện kim ra đời cùng nghệ thuật đồng thau phát triển, với nhu cầu của tầng lớp trên trong xã hội đã dần dần lấn át nghệ thuật gốm. Lúc này, nghệ thuật gốm được gìn giữ và lưu truyền trong dân gian và dần dần khẳng định được vị thế trong cuộc sống của nhân dân. Tính dân gian của nghệ thuật gốm do vậy mà càng sâu đậm.
    Nghệ thuật gốm Việt Nam, bên cạnh tính dân dã còn mang đậm đà tính dân tộc. Sự phát minh ra men và gốm sành, sứ tráng men đã khiến cho nghệ thuật gốm Việt Nam được phục sinh và phát triển rực rỡ, được đưa lên bình diện dân tộc.
    Với những nét độc đáo riêng có, gốm sứ Việt Nam đã trở thành “sứ giả” giao thương với quốc tế khiến cho thế giới biết được không chỉ là tài nghệ thủ công của người Việt Nam mà còn cho họ hiểu được bản sắc văn hóa của dân tộc “con Rồng cháu Tiên”. Những nét riêng, độc đáo đó thể hiện ở một số khía cạnh sau:
    Nét vượt trội về chất liệu gốm Việt Nam là đất nung, đồ sành, đồ đàn. Trong quá khứ, cái chất liệu sứ quá mong manh, nó không thích hợp với tâm thức Việt Nam cổ truyền “ăn chắc, mắc bền” của người dân áo vải tiểu nông chiếm đại đa số trong dân tộc Việt Nam.

    Tượng voi, gốm men trắng, thời Nguyễn, thế kỷ 19.

     

    Xuất phát từ tính nhị phân trong văn hóa, trong nghệ thuật gốm cũng không thấy rõ sự phân biệt rạch ròi giữa “lò quan” và “lò dân dã” như nghệ thuật gốm sứ Trung Hoa. Tầng lớp trên của Việt Nam, nếu một lúc nào đó thích tiêu xài xa xỉ, thì họ mua đồ sứ Trung Hoa chứ chủ yếu không phải là thiết kế và thi công “lò quan” riêng ở kinh thành hay ở một nơi nào đó.
    Gốm – sành – đàn Việt Nam là sự phóng rọi của cái giản dị - chất phác của người tiểu nông Việt Nam, thường chỉ có một hai màu: nâu – ngà, lam – trắng, nâu – đỏ gạch tuyền… Gốm Việt Nam không hấp dẫn người dùng, người chơi bởi màu sắc và hòa sắc mà bởi cái giản dị đơn sắc có chiều sâu đậm nhạt, lung linh, ẩn hiện, sắc rõ hay nhạt nhòa…

    Gốm hay chất liệu đất nung vốn không phải ra đời ngay cùng với con người và xã hội loài người như đá, tre, gỗ… Đất nung xuất hiện trong “cách mạng nghệ thuật” (sự ra đời và phát triển của nghệ thuật tạo hình) cách ngày nay 3-4 vạn năm. Đến “cách mạng kinh tế” (sự ra đời của trồng trọt và chăn nuôi), đồ gốm ồ ạt ra đời với những hoa văn trang trí đơn giản. Và tới “cuộc cách mạng luyện kim” (nghề luyện kim ra đời), nghệ thuật gốm đã đạt tới đỉnh cao cả về tạo dáng lẫn trang trí.

    Lọ hình rùa, gốm hoa lam, thời Lê sơ, thế kỷ 15.

     

    Tuy nhiên, khi nghề luyện kim ra đời cùng nghệ thuật đồng thau phát triển, với nhu cầu của tầng lớp trên trong xã hội đã dần dần lấn át nghệ thuật gốm. Lúc này, nghệ thuật gốm được gìn giữ và lưu truyền trong dân gian và dần dần khẳng định được vị thế trong cuộc sống của nhân dân. Tính dân gian của nghệ thuật gốm do vậy mà càng sâu đậm.
    Nghệ thuật gốm Việt Nam, bên cạnh tính dân dã còn mang đậm đà tính dân tộc. Sự phát minh ra men và gốm sành, sứ tráng men đã khiến cho nghệ thuật gốm Việt Nam được phục sinh và phát triển rực rỡ, được đưa lên bình diện dân tộc.

    Chân đèn cánh sen thời Lý ( Nguồn ảnh: Lão Cổ Vật )

    Với những nét độc đáo riêng có, gốm sứ Việt Nam đã trở thành “sứ giả” giao thương với quốc tế khiến cho thế giới biết được không chỉ là tài nghệ thủ công của người Việt Nam mà còn cho họ hiểu được bản sắc văn hóa của dân tộc “con Rồng cháu Tiên”. Những nét riêng, độc đáo đó thể hiện ở một số khía cạnh sau:

    Nét vượt trội về chất liệu gốm Việt Nam là đất nung, đồ sành, đồ đàn. Trong quá khứ, cái chất liệu sứ quá mong manh, nó không thích hợp với tâm thức Việt Nam cổ truyền “ăn chắc, mắc bền” của người dân áo vải tiểu nông chiếm đại đa số trong dân tộc Việt Nam.

    Xuất phát từ tính nhị phân trong văn hóa, trong nghệ thuật gốm cũng không thấy rõ sự phân biệt rạch ròi giữa “lò quan” và “lò dân dã” như nghệ thuật gốm sứ Trung Hoa. Tầng lớp trên của Việt Nam, nếu một lúc nào đó thích tiêu xài xa xỉ, thì họ mua đồ sứ Trung Hoa chứ chủ yếu không phải là thiết kế và thi công “lò quan” riêng ở kinh thành hay ở một nơi nào đó.
    Gốm – sành – đàn Việt Nam là sự phóng rọi của cái giản dị - chất phác của người tiểu nông Việt Nam, thường chỉ có một hai màu: nâu – ngà, lam – trắng, nâu – đỏ gạch tuyền… Gốm Việt Nam không hấp dẫn người dùng, người chơi bởi màu sắc và hòa sắc mà bởi cái giản dị đơn sắc có chiều sâu đậm nhạt, lung linh, ẩn hiện, sắc rõ hay nhạt nhòa…


    Trang trí gốm Việt Nam – trừ gốm hoa lam với thủ pháp phóng bút, công bút mang tính hội họa, rõ ràng có ảnh hưởng của nghệ thuật bút lông Trung Hoa, thì nét phóng khoáng, dáng hình thường mập mạp, bố cục nói chung thoáng đãng mà không rậm rạp, họa tiết thiên về ước lượng mà không đi vào chi tiết, tượng trưng mà không quá nệ thực, thủ pháp phối hợp vừa nhìn nghiêng vừa nhìn từ trên xuống, chứ không phải là thấu thị theo luật xa gần của nghệ thuật phương Tây.

    Hộp phấn cánh sen thời Lý ( Nguồn ảnh: Lão Cổ Vật )

     

    Tiếp cận nghệ thuật gốm – sứ Việt Nam, chúng ta liên tưởng đến tranh dân gian, đến điêu khắc đỗ đình làng,… Liên tưởng ấy có sở dĩ bởi gốm – sứ, tranh giấy, điêu khắc gỗ… đều toát lên cái thần thái chung của mĩ thuật Việt Nam của nghệ thuật dân gian, mà công sức tiếp cận bấy lâu nay của giới sử học và mĩ thuật học Việt Nam đã cho phép ta tổng kết được và rút ra được những chuẩn mực để thẩm nhận về cái đẹp Việt Nam.

     

    Nguồn tư liệu:Trần Quốc Vượng, “Những hằng số văn hóa của gốm cổ Việt Nam”

     

    #LaoCoVat #AntiqueNews #Tintuccovat  #DiSanVanHoa  #GomSu

    ĐN
    Giới thiệu tác giảLão Cổ Vật

    Lão Cổ Vật – gia truyền từ 1955, thẩm định cổ vật và tư vấn sưu tầm. Chia sẻ kiến thức, câu chuyện về cổ vật và văn hoá Việt cùng quý nhà sưu tầm.

    Bài viết liên quan

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Trung tâm của mặt trống đồng Đông Sơn thường xuất hiện một hình ngôi sao có từ 8 đến 14 cánh. Đây là hình ảnh nổi bật và quan trọng nhất, đại diện cho mặt trời – biểu tượng tối cao trong tự nhiên. Người xưa tin rằng mặt trời mang đến ánh sáng, năng lượng và sự sống, vì vậy họ dành sự tôn kính đặc biệt cho hình ảnh này. Việc đặt ngôi sao ở vị trí trung tâm phản ánh lòng biết ơn sâu sắc của cư dân Đông Sơn đối với thiên nhiên.
    Xem chi tiết
    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Trong dụng cụ bốn món ăn chơi với rượu – chè – trầu – thuốc, đồ phục vụ uống rượu (tửu cụ) do người Việt chế tác là phong phú và đa dạng hơn cả. Việc tiếp nối cũng liền mạch qua thời kỳ, vùng miền, hợp thành môn chơi tửu cụ đầy hấp dẫn.
    Xem chi tiết
    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Nói lên sự khắc họa gốm cổ Việt Nam như một giá trị văn hóa bền bỉ của dân tộc, phản ánh đời sống dân gian, tâm thức người Việt và vẻ đẹp mộc mạc, giản dị được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Không biết chính xác tự bao giờ, hoa sen - loài hoa đẹp mang nhiều ý nghĩa thâm thúy đã đi vào tâm tưởng của người Việt
    Xem chi tiết
    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim dang cánh bay trên mặt trống là chim Lạc và là vật tổ của văn hóa Đông Sơn
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Khám phá vai trò độc đáo của hoa sen trong nền văn minh Đại Việt, từ những công trình kiến trúc chùa tháp thời Lý – Trần đến nghệ thuật gốm sứ truyền thống. Sen không chỉ là hình ảnh trang trí mà còn là biểu tượng tinh thần, hiện diện trong các phù điêu, bệ tượng, đá kê chân cột, và trên những sản phẩm gốm men ngọc, gốm hoa nâu với kỹ thuật khắc, đắp nổi tinh xảo.
    Xem chi tiết
    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường kỷ là món nội thất gắn bó với kiến trúc nhà Việt qua nhiều thế hệ, vừa mang tính ứng dụng cao, vừa thể hiện tinh thần hiếu khách, phong cách sống và địa vị của gia chủ.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Sen trên gốm Chu Đậu Nét Lam Và Hồn Sen: Biểu Tượng Văn Hóa Trên Gốm Chu Đậu Việt Nam
    Xem chi tiết
    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trong toàn bộ hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, trống đồng là loại hình nổi bật nhất, vừa có giá trị khảo cổ, vừa có giá trị biểu tượng. Trống đồng không chỉ là nhạc khí dùng trong nghi lễ, lễ hội hay sinh hoạt cộng đồng, mà còn là hiện vật kết tinh trình độ luyện kim, nghệ thuật tạo hình, tín ngưỡng nông nghiệp và quyền lực xã hội của cư dân Việt cổ. Từ bao đời nay, trống đồng Đông Sơn đã được xem là biểu tượng thiêng liêng của văn hóa Việt Nam, gắn với văn minh sông Hồng và thời kỳ
    Xem chi tiết
    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Trong hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, thạp đồng là một loại hình rất đáng chú ý. Nếu trống đồng thường được nhắc đến như biểu tượng lớn nhất của văn minh Đông Sơn, thì thạp đồng lại cho thấy một phương diện khác: đời sống sinh hoạt, nghi lễ, tín ngưỡng và khả năng chế tác đồ đồng tinh xảo của cư dân Việt cổ. Thạp đồng không chỉ là đồ chứa. Ở nhiều trường hợp, nó còn là lễ khí, vật phẩm tùy táng, biểu tượng của địa vị xã hội và là nơi lưu giữ nhiều lớp thông tin về đời sống Đông Sơn.
    Xem chi tiết

    Bình luận

    0

    Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận!

    Gửi bình luận của bạn

    Gửi bình luận

    Lịch cát tường

    Thứ Năm, 23/05/2024

    16

    Tháng 4 (Âm) - Giáp Thìn

    "Ngày lành tháng tốt, bách sự hanh thông"

    Đăng ký tư vấn

    Sưu tầm đúng – Giữ trọn giá trị

    Để lại số điện thoại để được chuyên gia Lão Cổ Vật tư vấn sưu tầm và thẩm định cổ vật.

    Nội dung chính
      Lão Cổ Vật
      古
      Khách hàng và hoạt động

      Album Lão Cổ Vật

      Những khoảnh khắc giao lưu cùng khách hàng, nhà sưu tầm và các phiên chợ đồ xưa – nơi mỗi tác phẩm tìm được chủ nhân xứng đáng.

      Tất cả
      Không gian
      Giao lưu
      Phiên chợ
      Bộ trường kỷ gỗ lim
      Không gian

      Bộ trường kỷ gỗ lim

      Bộ trường kỷ gỗ lim cổ điển Lão Cổ Vật bài trí cho không gian studio của khách hàng.

      Giao lưu Đại sứ quán
      Giao lưu

      Giao lưu Đại sứ quán

      Lão Cổ Vật giao lưu, giới thiệu văn hoá cổ vật Việt cùng Đại sứ quán Ả Rập.

      Phiên chợ Viềng
      Phiên chợ

      Phiên chợ Viềng

      Gian hàng đồ xưa của Lão Cổ Vật tại phiên chợ Viềng đầu xuân.

      Thư pháp chữ Phật Tâm
      Không gian

      Thư pháp chữ Phật Tâm

      Tranh thư pháp chữ Phật Tâm trang trí trong không gian phòng khách nhà khách hàng.

      Nhà sưu tầm ghé thăm
      Giao lưu

      Nhà sưu tầm ghé thăm

      Các nhà sưu tầm quốc tế sang giao lưu, thưởng lãm tác phẩm tại Lão Cổ Vật.

      Gian hàng Tết Hàng Lược
      Phiên chợ

      Gian hàng Tết Hàng Lược

      Gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại chợ hoa Hàng Lược, điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp xuân về.

      Tác phẩm sơn thiếp vàng
      Không gian

      Tác phẩm sơn thiếp vàng

      Bộ tác phẩm sơn thiếp vàng trang trí tại nhà khách hàng, trang nghiêm và ấm cúng.

      Thưởng trà cùng huynh đệ
      Giao lưu

      Thưởng trà cùng huynh đệ

      Huynh đệ ghé thăm, thưởng trà và đàm đạo về cổ vật tại Lão Cổ Vật.

      Khách quốc tế thăm gian hàng Tết
      Phiên chợ

      Khách quốc tế ghé thăm

      Khách nước ngoài thăm quan gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại phố Hàng Lược.

      Xem thêm hoạt động

      Góc sưu tầm Lão Cổ Vật

      Kiến Thức Sưu Tầm

      Học cách phân biệt đồ cổ, đồ giả cổ và thẩm định giá trị cổ vật cùng các chuyên gia Lão Cổ Vật.

      Đăng ký nhận thông tin mới nhất

      Bài viết mới về cổ vật, kiến thức thẩm định và tác phẩm mới từ Lão Cổ Vật gửi thẳng tới bạn.

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn
      07-11-2026Th07-11-2026

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn

      Hình ảnh các loài động vật được tạo tác sinh động trên cổ vật của nền văn hóa Đông Sơn là minh chứng cho lối sống gần gũi với thiên nhiên của người Việt cổ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại
      07-11-2026Th07-11-2026

      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại

      Từ những khối đá thô sơ đến nét chạm đầy tinh tế, nghệ thuật điêu khắc âm thầm ghi dấu bước chân nhân loại qua từng thời kỳ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ
      07-11-2026Th07-11-2026

      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ

      Nhìn người xưa trong trang phục áo dài năm thân – thuộc loại áo thụ lĩnh (cổ tròn dựng đứng) từ vua, quan, cho đến nam phụ lão ấu thứ dân trông đều thật đẹp, biểu đạt trọn vẹn thần thái và sự trang trọng của chiếc áo dài rất Việt này. Để tìm lại quá khứ vàng son của tà áo năm thân, những bưu ảnh cổ có niên đại cả trăm năm giúp chúng ta ngược thời gian trở về quá vãng.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê
      07-11-2026Th07-11-2026

      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê

      Mộ thuyền là một trong những táng tục đặc trưng của văn hóa Đông Sơn. Cho đến nay, mộ thuyền đã được phát hiện trong nhiều di tích Đông Sơn, cung cấp những tư liệu quý báu cho chúng ta tìm hiểu về tính chất cũng như các mối quan hệ của văn hóa nổi tiếng này. Một trong những phát hiện sớm nhất và quan trọng nhất về mộ thuyền trong văn hóa Đông Sơn đó là ngôi mộ Việt Khê (mộ số 2 - M2).
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng
      07-11-2026Th07-11-2026

      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng

      Những chi tiết trang trí bằng gỗ tựa như tác phẩm điêu khắc, làm bừng sức sống cho không gian xưa, như góp nhặt lại chất Á Đông và những tâm tư, tình cảm của chủ nhân phong lưu thanh nhã.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết

      @laocovat

      Thưởng ngoạn cổ vật cùng Lão Cổ Vật

      Những thước phim ngắn về thẩm định, sưu tầm và thưởng ngoạn cổ vật từ kênh TikTok Lão Cổ Thẩm Định cổ vật – gia truyền từ 1955.

      Ghè – Liễn men lam thế kỷ 19

      Góc trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

      Ngũ Long Quần Hội – đôi chóe đồng khảm tam khí

      Lân Vương Đại Nghiệp Diên Miên – tác phẩm độc bản

      Nhận biết đồ cổ qua lớp men đáy

      Sứ men lam thời Thanh thế kỷ 18

      Đồ cổ Nhập môn Thực chiến – bài phân tích của học viên

      Khi cổ vật trở thành linh hồn không gian sống

      Lão Cổ Vật

      Địa chỉ

      332B Âu Cơ, Hồng Hà, Hà Nội

      Lão Cổ Vật Antique Since 1955

      Khởi nguồn từ năm 1955, Lão Cổ Vật là nơi chia sẻ thông tin thị trường cổ vật và nghệ thuật, giúp các nhà sưu tầm khám phá, mua bán, tài trợ và gửi giao lưu các tác phẩm quý hiếm.

      Thông tin tài khoản: STK 0541007007007 – Nguyễn Duy Tuấn – Vietcombank chi nhánh Long Biên.

      Facebook Lão Cổ Vật
      YouTube Lão Cổ Vật
      Zalo Lão Cổ Vật
      Email Lão Cổ Vật

      Đăng ký nhận tư vấn

      Bản đồ

      © 2026 Lão Cổ Vật Antique. Thẩm định cổ vật – Tư vấn sưu tầm – Gia truyền từ 1955.

      098.13.02468