Gốm Hoa Lam Thế Kỷ 15 (thời Lê Sơ)

Đặc điểm nổi bật của gốm hoa lam thế kỷ 15:

Kỹ thuật chế tác: 
 • Đạt đến trình độ cao với kỹ thuật vẽ dưới men (underglaze) tạo màu xanh lam đậm nhạt tinh tế trên nền men trắng mịn.
 • Trung tâm sản xuất: Bát Tràng và Chu Đậu (Hải Dương) là hai trung tâm gốm chính, sản xuất các mặt hàng gia dụng và cao cấp.
 • Loại hình sản phẩm: Phong phú, từ bát, đĩa, ấm, bình tì bà, kendy, hộp phấn đến các tượng linh thú.
 • Hoa văn trang trí: Đặc trưng với hoa văn hoa cúc dây, vân mây, rồng phượng (5 móng), chim thiên nga, phong cảnh đồng bằng Bắc Bộ.
 • Dấu ấn cung đình (Gốm Ngự dụng): Tìm thấy nhiều hiện vật có in nổi chữ "Quan" (quan), "Kính", hoặc tên các cung điện như "Trường Lạc cung".
 • Tầm quốc tế: Gốm hoa lam Việt Nam thế kỷ 15 là hàng hóa xuất khẩu cao cấp, được tìm thấy rất nhiều tại tàu đắm Cù Lao Chàm (hơn 240.000 hiện vật) và tàu cổ Pandanan, chứng tỏ vị thế không thua kém gốm sứ Trung Quốc thời bấy giờ.
Gốm hoa lam giai đoạn này không chỉ dừng lại ở đồ lam mà còn kết hợp kỹ thuật tam thái, ngũ thái (vẽ thêm trên men), tạo nên sự đa dạng và độc đáo trong lịch sử gốm Việt. 

Ý nghĩa cụ thể bao gồm:
1. Khẳng định sự độc lập và tự cường văn hóa
Sau thời kỳ Bắc thuộc nhà Minh, gốm hoa lam thời Lê Sơ phát triển rực rỡ là lời khẳng định mạnh mẽ về sức sống văn hóa Việt. Dù học hỏi kỹ thuật vẽ lam từ Trung Hoa, nhưng nghệ nhân Việt đã "Việt hóa" hoàn toàn với những nét vẽ phóng khoáng, hình ảnh thuần Việt (hoa sen, chim chích chòe, phong cảnh làng quê) thay vì rập khuôn mẫu mã phương Bắc.
2. Minh chứng cho thời kỳ kinh tế hàng hóa phát triển
Sự hiện diện của hàng trăm nghìn hiện vật gốm Chu Đậu, Bát Tràng trong các con tàu đắm (như tàu Cù Lao Chàm, Pandanan) cho thấy Việt Nam từng là một cường quốc xuất khẩu gốm sứ trên "Con đường tơ lụa trên biển". Nó chứng minh thế kỷ 15 là lúc kinh tế ngoại thương của chúng ta cực kỳ năng động, cạnh tranh trực tiếp với gốm nhà Minh tại thị trường Đông Nam Á và Tây Á.
3. Phản ánh tổ chức xã hội và đẳng cấp cung đình
Việc phát hiện các mẫu gốm có chữ "Quan" (官) hay tên các cung điện (Trường Lạc cung) tại Hoàng thành Thăng Long cho thấy sự hình thành của hệ thống gốm ngự dụng (đồ dùng cho vua chúa). Điều này phản ánh một triều đình trung ương tập quyền vững mạnh, có những quy chuẩn khắt khe và đẳng cấp riêng trong sinh hoạt hoàng gia.
4. Đỉnh cao kỹ nghệ thủ công truyền thống
Gốm thế kỷ 15 đánh dấu bước chuyển mình từ gốm men độc sắc (thời Lý - Trần) sang gốm vẽ hoa văn dưới men phức tạp. Đây là thời kỳ định hình phong cách cho gốm sứ Việt Nam suốt nhiều thế kỷ sau đó, xác lập vị thế của các làng nghề danh tiếng như Bát Tràng và Chu Đậu trên bản đồ di sản thế giới.

Hai khía cạnh thú vị nhất tạo nên linh hồn của gốm hoa lam thế kỷ 15: 
1. Kỹ thuật sản xuất: "Bút pháp phóng khoáng"
Khác với sự tỉ mỉ, gò bó của gốm sứ phương Bắc cùng thời, nghệ nhân Việt thế kỷ 15 có lối chế tác rất riêng:
 • Màu lam (Cobalt): Họ sử dụng quặng lam tự nhiên, tạo ra sắc xanh đặc trưng (thường là xanh đen hoặc xanh xám) rất trầm mặc. Màu được vẽ trực tiếp lên cốt gốm mộc (chưa nung) rồi mới phủ men trong suốt lên trên.
 • Kỹ thuật "vẽ tay" (Freehand): Đây là điểm nhận dạng quan trọng. Nét vẽ cực kỳ phóng khoáng, nét đậm nét nhạt tự nhiên như một bức tranh thủy mặc, không dùng khuôn in sẵn.
 • Cốt gốm và Men: Cốt gốm thời này thường dày dặn, chắc chắn. Lớp men trắng mịn nhưng thường có sắc hơi xanh hoặc ngà (men trắng tro), tạo độ sâu cho hoa văn lam bên dưới.
2. Các biểu tượng hoa văn tiêu biểu
Mỗi hình vẽ trên gốm hoa lam 15 đều mang một thông điệp hoặc hơi thở của cuộc sống đương thời:
 • Chim chích chòe & Chim thiên nga: Biểu tượng cực kỳ phổ biến trên đĩa và bình tì bà. Nó thể hiện sự thanh bình, tự do và niềm vui của cuộc sống nông thôn Việt Nam.
 • Hoa sen & Hoa cúc dây: Tượng trưng cho sự thanh cao (Phật giáo) và sự bền vững, trường thọ. Các dải hoa văn này thường chạy quanh vai hoặc chân bình.
 • Rồng 5 móng & Chim phượng: Chỉ xuất hiện trên đồ Ngự dụng (dùng trong cung đình). Rồng thời Lê Sơ có vẻ uy nghi, mạnh mẽ với thân hình khỏe khoắn, chân có 5 móng sắc nhọn.
 • Cá chép vượt vũ môn: Biểu tượng cho sự học hành, thi cử và thăng tiến – phản ánh đúng tinh thần trọng Nho học của thời Lê Sơ.
 • Phong cảnh sơn thủy: Những hình ảnh mái đình, cây đa, người chèo thuyền được vẽ tóm lược nhưng rất sinh động, cho thấy sự gắn kết giữa nghệ thuật và đời sống dân gian.

#AntiqueNews #Tintuccovat #LaoCoVat #since1995