Gốm Lý - Trần Việt Nam

Thế kỷ 10 là một bước ngoặt lịch sử. Nước Đại Cồ Việt giành độc lập tự chủ, mở ra thời kỳ phục hưng của văn hóa Đại Việt. Nghề làm gốm thời Lý - Trần có sự phát triển mạnh mẽ, đóng vai trò quan trọng trong phục hồi và phát triển kinh tế, văn hoá, tạo nên bản sắc riêng với loại hình phong phú, trang trí đa dạng, độc đáo về mỹ thuật.

Sưu tập gốm Lý - Trần. Ảnh: Nst Khắc Tuyên

Về kỹ thuật, lò nung gốm thời Lý - Trần có một bước tiến lớn như việc sử dụng các lò cóc, lò nằm, có khi cả lò rồng để nâng nhiệt độ nung cho sản phẩm lên đến 1.200ºC - 1.280ºC. Việc sử dụng kỹ thuật nung chồng bằng con kê được ứng dụng rộng rãi đối với nhiều loại sản phẩm, đặc biệt là kỹ thuật sử dụng bao nung đã cho thấy đạt trình độ sản xuất gốm cao cấp. Nhiều địa phương đã phát hiện các lò sản xuất gốm như ở Thăng Long (Hà Nội), Hải Dương, Nam Định, Thanh Hóa, Ninh Bình... chứng tỏ sự hình thành nghề làm gốm tập trung và mang tính chuyên nghiệp.

Liễn và ấm men trắng, thế kỷ 11 - 13

Ấm hình vẹt, gốm men trắng, thế kỷ 12 - 13

Sưu tập gốm Lý - Trần. Ảnh: Nst Khắc Tuyên

Thời Lý - Trần, các dòng gốm men Việt Nam đã được định hình: gốm men ngọc, men trắng, men nâu, men lục, hoa nâu và men hoa lam (tiền lam). Đó là những dòng gốm dường như đều thấy xuất hiện trong phức hợp gốm sứ của Trung Hoa, thế nhưng, gốm men Việt Nam đã có một dòng chảy riêng biệt với nhiều bản sắc về loại hình và trang trí mỹ thuật. Với dòng gốm men ngọc, nếu như ở thời Tống - Nguyên của Trung Hoa chỉ có một màu ngọc (màu ngọc bích ở giai đoạn sớm, chuyển dần sang màu ô liu vào giai đoạn muộn) và xương gốm có nhiều cao lanh, cốt đanh, mịn (thường gọi là cốt đá - stone ware), sản phẩm được nung trong bao đơn chiếc hoặc úp vào nhau nên có số lượng ít, loại hình cao cấp, thường chỉ hướng tới đồ dùng phục vụ cung đình, tôn giáo và tín ngưỡng. Thì, ở gốm Đại Việt, màu sắc men ngọc lại vô cùng phong phú với các màu men xanh ngọc, xanh ngả màu vàng xám và màu vàng chanh… , chất liệu chủ yếu là đất sét pha ít cao lanh, lại được nung chồng xếp với các hòn kê 5 mấu, 3 mấu, vành khăn, còn để lại dấu tích trên sản phẩm, tuy thiếu thẩm mỹ nhưng với số lượng lớn sản phẩm gốm được nung đã đáp ứng được nhu cầu thị trường và dân chúng.

Sưu tập gốm Lý - Trần. Ảnh: Nst Khắc Tuyên

Ấm men ngọc, thế kỷ 13 - 14

Đồ gốm men trắng cũng vậy, tuy không có màu trắng trong, bóng như gốm Trung Hoa thời Tống - Nguyên, nhưng với chất men trầm, mộc mạc, đường nét uyển chuyển cùng những băng cánh sen đắp nổi trên nắp và bờ vai của các loại hình thạp, liễn, ấm … trong đồ gốm men thời Lý - Trần đã trở thành nét đặc trưng riêng có của đồ gốm Đại Việt.

Chân đèn hình đài sen thời Lý. Ảnh: Lão Cổ Vật

Ấm men trắng, thế kỷ 12 - 13

NGỌC CHẤT - QUỐC BÌNH

Nguồn bài: Bảo tàng lịch sử quốc gia

Nguồn ảnh: Bảo tàng LSQG, Lão Cổ Vật