Gốm Men Rạn Ngà

1. Lịch sử hình thành và phát triển
Dòng men này có hành trình lịch sử kéo dài hơn 4 thế kỷ với những giai đoạn thăng trầm đặc biệt:

 • Thế kỷ 16 (Thời Lê Trung Hưng): Đây là thời điểm men rạn bắt đầu xuất hiện và được coi là dòng men "vương giả". Nhiều tài liệu lịch sử ghi nhận các niên hiệu vua như Cảnh Trị (1663-1671), Vĩnh Thịnh (1705-1719) thường xuất hiện trên các bộ sưu tập gốm men rạn có khắc minh văn.
 • Thời kỳ hoàng kim (Thế kỷ 17 - 19): Men rạn phát triển rực rỡ và được ứng dụng rộng rãi trên đồ thờ tự, linh vật (nghê, hạc) và đồ trang trí cao cấp. Từ thời vua Quang Trung đến Gia Long, kỹ thuật này còn được kết hợp với hoa văn vẽ lam tạo nên vẻ đẹp tinh xảo, độc đáo.
 • Giai đoạn thất truyền và phục hưng: Công thức chế tạo men rạn vốn là bí mật gia truyền của một số dòng họ tại Bát Tràng nên đã có lúc tưởng chừng như thất truyền. Sau này, nhờ sự nghiên cứu và phục dựng của các nghệ nhân tâm huyết, dòng men này đã hồi sinh mạnh mẽ và trở thành biểu tượng của gốm sứ tâm linh Bát Tràng. 

2. Ý nghĩa văn hóa và phong thủy
Men rạn ngà không chỉ đơn thuần là sản phẩm mỹ thuật mà còn chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa:

 • Sự trường tồn và bền vững: Những vết rạn được tạo ra từ sự chênh lệch độ co ngót của xương gốm và lớp men, tượng trưng cho những vết hằn của thời gian. Trong văn hóa Á Đông, nó đại diện cho sự bền bỉ, giá trị cổ xưa và sự tiếp nối giữa các thế hệ.
 • Cân bằng Ngũ hành: Các sản phẩm men rạn hội tụ đủ 5 yếu tố phong thủy: Kim (men màu trắng ngà), Mộc(nguyên liệu từ tro trấu), Thủy (nước nhào nặn đất), Hỏa (lửa nung trong lò) và Thổ (đất sét tinh luyện). Điều này giúp cân bằng năng lượng, mang lại bình an cho gia chủ.
 • Biểu tượng tâm linh: Với vẻ ngoài trầm mặc, cổ kính, men rạn ngà thường được chọn cho các vật phẩm thờ cúng (bát hương, bình hoa) để thể hiện lòng thành kính của con cháu đối với tổ tiên.

3. Đặc điểm phân biệt

 • Màu sắc: Thường có sắc vàng ngà, xám ngà hoặc trắng xám, không bóng bẩy mà mang vẻ đẹp trầm mặc.
 • Đường rạn: Có thể là rạn chân chim, rạn hạt vừng hoặc rạn tam giác, tạo nên mạng lưới vân tinh tế bao phủ bề mặt gốm.

Trong quá trình lao động và sản xuất, con người đã chinh phục thiên nhiên và đã tự biết sáng tạo ra những sản phẩm hay những công cụ phục vụ mình trong cuộc sống. Vào tháng 3 năm 1923, nhà khảo cổ học người Pháp M.Colani đã phát hiện những mảnh gốm đầu tiên có trang trí hoa văn răng lược, răng cưa tại hang Đồng Nội (Lạc Thủy, Hòa Bình) thuộc văn hóa Hòa Bình (cách ngày nay 8.000 – 10.000 năm), như vậy niện đại xuất hiện gốm Việt Nam bắt đầu từ đây. Dần dần tổ tiên đã biết sử dụng bàn xoay thành thạo, tạo những nét khắc tinh xảo như hoa văn thừng mịn. văn chải mịn, văn chữ S, văn chữ A…đã biết dùng mầu đất trắng và mầu đá son tô trên bề mặt sản phẩm trước khi nung. Rồi sang đến thời đại đồng thau rực rỡ, đồ gốm được dùng để phục vụ nhu cầu cuộc sống hàng ngày của người dân, như những bát, khay, đĩa, âu…. qua các triều đại phong kiến Lý, Trần, Lê, Nguyễn mỗi dòng gốm đều có những sắc thái và đặc điểm riêng biệt như men ngọc, hoa nâu, men lam, lam xám, ngà rạn…
Ngày nay, đồ gốm còn là một trong những sản phẩm mang tính xã hội cao, có khả năng phản ánh nhiều khía cạnh đời sống tinh thần và vật chất của xã hội loài người, thậm chí trong một số thời kỳ lịch sử, đồ gốm được đánh giá đến mức sở hữu gốm đã trở thành một trong số những tiêu chí thể hiện địa vị xã hội, nó được dùng trong các nghi lễ tôn giáo, tín ngưỡng trong đình chùa, trong gia đình trở thành đồ vật gia truyền qua nhiều thế hệ, dòng họ.

Nguồn: sách Cổ vật Thăng Long Hà Nội
#AntiqueNews #Tintuccovat #Baovatquocgia #LaoCoVat #GomMenRanNga