Gốm Việt Nam Thời Kỳ 10 Thế Kỷ Đầu Công Nguyên.

Thế kỷ thứ nhất sau công nguyên, lịch sử Việt Nam mở đầu bằng cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống lại đế chế Hán. Năm 938, cuộc kháng chiến của Ngô Quyền chống quân Nam Hán đã kết thúc thắng lợi trên sông Bạch Đằng, chấm dứt thời kỳ Bắc thuộc.

 

Trong thời kỳ 10 thế kỷ đầu công nguyên, các ngành nghề rèn sắt, đúc đồng, dệt vải, nấu thủy tinh... ngày càng hoàn thiện. Bên cạnh đó, nghề sản xuất đồ gốm tiếp tục phát triển trên cơ sở kế thừa truyền thống và tiếp thu ảnh hưởng Trung Hoa.

 

Ngoài đồ đất nung mang nhiều dấu ấn Đông Sơn còn có các đồ gốm phủ men. Những đồ gốm hiện còn trong các bảo tàng và sưu tập tư nhân thuộc giai đoạn này thường có nguồn gốc tư các ngồi mộ gạch xếp, mộ quan tài bằng thân cây khoét rỗng hay mộ cũi. Niên đại các mộ khoảng thời Đông Hán, tk 1-3, Lục Triều - Đường, tk 6-7 hoặc cuối Đường, tk 9-10. Các ngôi mộ gạch xếp thường thường được xây dựng bằng loại gạch hình chữ nhật và hình múi bưởi, hoa văn in nồi trên rìa một cạnh: ô trám lồng, hình thoi, hình chữ S. Dấu tích của loại mộ gạch xếp, mang phong cách Hán, đã được biết đến từ Quảng Ninh cho đến Hà Tinh, trong khu vực các quận Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam xưa. Tập trung nhất là các địa điểm: Mạo Khê (Quảng Ninh), 1 Nghi Vệ (Bắc Ninh), 2 Lạch Trường (Thanh Hóa).3 Những cuộc khai quật di tích lò gốm cổ ở Tam Thọ (Thanh Hóa), 4 Bái Định (Bắc Ninh), 5 Đương Xá (Bắc Ninh)...6 đã chỉ ra tính bản địa của nghề gốm. Loại hình đồ gốm có men chủ yếu: ấm, âu, bát, bình, chậu, chân đèn, chén 2 tai (nhĩ bôi), cốc đốt trầm, đia, đỉnh, lọ, nồi... Đồ đất nung có: mô hình nhà, mô hình giếng, mô hình tháp, gạch xây tháp, gạch xây thành.

 

Đặc điểm chính của đồ gốm thời kỳ này: không có đồ gốm loại kích thước lớn, xương gốm dày, men mỏng thường không phủ trùm hết, màu men vàng ngà, trắng nhạt hay xám. Các vò, hú gốm thời Hán thường in nổi văn ô trám lồng, hình thoi, chữ S... Một số ấm, âu, hũ có trang trí cánh sen, chim nước, cá, đầu gà, đầu voi.

Chum kiểu Hán 5 vấu. Ảnh: Lão Cổ Vật

Một số loại hình hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam đáng chú ý như hũ có vòi hình đầu voi (mộ Nghi Vệ), đĩa khắc 3 hình cá (mộ Lạch Trường) đều có hoa văn vòng tròn tiếp tuyến giống như trên trống Đông Sơn.

Nhiều loại hình đồ gốm tạo dáng tương tự đồ đồng cùng thời như ấm đầu gà, chén 2 tai, liễn hình trụ, bình con tiện, bình có quai, bát chân cao...

Chum kiểu Hán 5 vấu. Ảnh: Lão Cổ Vật

Chum thời Chum kiểu Hán 5 vấu. Ảnh: Lão Cổ Vật

Chum thời Chum kiểu Hán 5 vấu. Ảnh: Lão Cổ Vật

Thời kỳ này có những loại gốm như:

1.1. Gốm kiểu Hán, tk 1-3.

Ấm đầu gà, tay cầm dài, 3 chân thú. Bát men trắng nhạt, cao chân. Bình con tiện. Bình nước hình thú. Chậu. Chân đèn. Chén 2 tai (nhĩ bôi). Cốc đốt trầm. Đỉnh 3 chân thú. Hũ in văn ô trám lồng, men trắng mỏng, men trắng nhạt, đắp nổi dải nơ. Lư hương. Sanh. Tượng thú.

 

1.2. Gốm kiểu Lục Triều, tk 6-7.

Ấm đầu gà, miệng đấu, cổ eo, quai cong; ấm hình con vịt men trăng ngà; Hũ men chẩy màu xanh xám, có 4 núm trên vai;

 

1.3. Gốm kiểu Đường, tk 7-10.

Ấm men vàng xám, đắp nổi 6 núm, băng 11 con chim nước và chữ S, men xám có nắp; men vàng xám và nâu, dán nổi hình lá trà.

Âu men xanh xám. Âu có nắp men vàng ngà. Bát đia men trắng xám. Hũ men vàng xám, men trắng xám, men trắng và nâu đen, men xám rạn khắc băng cánh sen.

Tượng thú men xanh.

 

1.4. Đất nung.

Đáng chú ý có một số loại hình là gạch xây tháp hình chữ nhật, trang trí nổi trên một mặt gồm 3 hình Phật thiền định trên tòa sen trong ô lõm hình vòm.

Gạch hình chữ nhật trang trí nổi một đầu hình mặt người và vòng chấm nối hoặc một

bông hoa 8 cánh. Đây là các loại gạch tk 7 khai quật được ở Tháp Nhạn, Nghệ An.

Gạch chữ nhật có in nổi trên một mặt 6 chữ Hán trong ô chữ nhật: Đại Việt quốc quân thành chuyên (gạch xây thành của nước Đại Việt)

Mô hình tháp đất nung triều Đinh - Tiền Lê, 5 tầng với mái ngói ống và hình Phật trong ô vòm in lôm xung quanh.