Hình Dáng Và Cấu Trúc Ảnh Hưởng Đến Định Giá Cổ Vật Thế Nào

Xin kính chào quý chư vị và các vị bằng hữu!

Hình dáng và cấu trúc của một tác phẩm cổ vật cần được nhận diện dựa trên những yếu tố nào để chúng ta có thể phân tích tác phẩm một cách toàn diện? Và từ đó, làm cơ sở để đánh giá tác phẩm ấy có quý giá hay không, thuộc dòng đồ nào và gần với thực tế nhất là giá trị của cổ vật khoảng bao nhiêu tiền?

Hôm nay, chúng ta sẽ tiếp tục đến với mục hai nhỏ trong mục một – Bản thể vật lý của tác phẩm cổ vật.

Ở nội dung trước, chúng ta đã phân tích về loại hình cổ vật. Trong bài này, chúng ta sẽ đi sâu vào yếu tố tiếp theo, đó là hình dáng và cấu trúc của tác phẩm, thông qua ba nhóm tiêu chí chính: kích thước – tỷ lệ – cấu tạo; dáng vẻ quy chuẩn hay dị biệt; và phong cách hình thể của từng thời kỳ.

1. Kích thước, tỷ lệ và cấu tạo ảnh hưởng đến giá trị cổ vật

Khi nghiên cứu hình dáng và cấu trúc cổ vật, đầu tiên chúng ta cần trả lời được câu hỏi về kích thước, tỷ lệ và cấu tạo của tác phẩm.

 Ảnh: Ngắm nhìn bình vôi thời Lê. Lão Cổ Vật

Ví dụ, với một chiếc bình vôi kiểu Lê như thế này, hoặc bình vôi Trần cũng vậy thôi, trong giới thợ thường có một cách đánh giá khá thú vị.

Nếu cùng một dòng đồ, từ cỡ trung trung đổ xuống, có những chiếc rất nhỏ, chỉ bằng khoảng một phần ba chiếc này, nằm gọn trong lòng bàn tay, thậm chí chỉ bằng khoảng một nửa nắm đấm, thì những chiếc như vậy đôi khi lại rất quý.

Có một số huynh đệ từng chia sẻ rằng ngày xưa, chỉ những gia đình có nhiều tiền, quyền quý, hoặc các công tử, cô nương mới có những chiếc bình vôi nhỏ xíu như vậy để dắt theo người, mang theo khi đi chơi và sử dụng. Còn những chiếc bình vôi lớn hơn thường được để ở nhà hoặc tại những nơi làm việc.

Tuy nhiên, ở một chiều ngược lại, nếu kích thước của tác phẩm lớn hẳn lên, giá trị của nó cũng có thể thay đổi rất nhiều.

Ví dụ, thay vì một chiếc bình cao khoảng 12 cm, nếu có một chiếc cùng dòng mà cao tới ba mấy, 40 cm, thì giá trị của nó không thể chỉ là mười mấy hay 20 triệu nữa, mà có thể phải lên tới trăm mấy, 200 triệu.

Như vậy có thể thấy, kích thước ảnh hưởng đến giá trị và định giá cổ vật rất lớn chứ không phải nhỏ.

Để nhận định được việc này, chúng ta cần có sự bao quát đối với thị trường. Phải thường xuyên tham khảo các chương trình đấu giá, phiên chợ, các buổi livestream và những giao dịch thực tế để xem cùng dòng đồ ấy, với kích thước tương đương, trên thị trường đang được giao dịch khoảng bao nhiêu, theo nguyên tắc gọi là ngang giá.

Những người thợ già, những dealer cổ vật lâu năm thường hơn nhau chính ở cái ánh mắt. Chỉ cần nhìn vào một món đồ, họ đã có thể phân tích, so sánh và hình dung tương đối nhanh vị trí của món đồ ấy trên thị trường.

Kích thước cũng liên quan trực tiếp đến tỷ lệ và cấu tạo của cổ vật.

Ví dụ, một chiếc bình vôi có cái quai cong hẳn và vút lên cao. Dạng này tuy trên thị trường vẫn có nhưng không quá nhiều, thì giá trị của nó cũng phải khác bởi vì nó hiếm.

Hay cấu tạo của chiếc bình gồm những thành phần như thế nào? Hình tượng trên cái quai là buồng cau hay một hình tượng khác? Cái quai nằm cân đối hay hơi vệch vếch, méo méo? Tất cả những đặc điểm đó đều có thể tạo nên những giá trị khác nhau cho tác phẩm.

2. Dáng vẻ cổ vật có quy chuẩn hay dị biệt?

Ảnh: Ngắm nhìn trống đồng. Lão Cổ vật

Yếu tố thứ hai chúng ta cần quan tâm khi thẩm định cổ vật là dáng vẻ của tác phẩm có quy chuẩn hay mang tính dị biệt.

Chúng ta phải nghiên cứu xem chiếc bình vôi này có đặc điểm gì khác biệt hay không, hay nó giống với phần lớn những chiếc bình vôi khác cùng loại.

Ví dụ, cái quai của nó cao hay thấp? Có gồ ghề hay không? Trên quai có nhiều khấc lạ hay không? Có tạo hình giống như quả cau cuốn hay một hình tượng đặc biệt nào khác không? Hay men ở những chỗ kẽ lại tụ thành màu xanh đậm rất lạ?

Đấy đều là những chi tiết cần phải quan sát.

Nếu một tác phẩm có những điểm dị biệt, hiếm gặp và vẫn phù hợp với đặc trưng của dòng đồ, thì thông thường giá trị của nó sẽ cao hơn so với một tác phẩm phổ biến.

Chính những khác biệt về hình dáng, cấu tạo hay chi tiết tạo hình đôi khi lại trở thành yếu tố làm nên độ quý hiếm và giá trị của cổ vật.

3. Cổ vật có tuân thủ phong cách hình thể của thời kỳ hay không?

Ảnh: Ngắm nhìn đồ cổ hơn 1000 năm tuổi. Lão Cổ Vật

Yếu tố thứ ba là chúng ta phải xem hình dáng của tác phẩm có tuân thủ phong cách hình thể của một thời kỳ cụ thể hay không.

Mỗi thời kỳ lịch sử đều có những đặc trưng hình thể riêng.

Ví dụ như thời Nguyên, Minh hay Thanh, cùng là một chiếc lọ hoặc một chiếc lộc bình, nhưng mỗi thời kỳ lại có những quy chuẩn khác nhau về chiều cao, phần vai, phần cổ, tỷ lệ giữa các bộ phận cũng như tổng thể hình dáng của tác phẩm.

Việc nhận định được phong cách hình thể của từng thời đại sẽ giúp ích rất nhiều cho quá trình nhận diện và thẩm định cổ vật.

Ví dụ, khi nhìn vào một dáng bình, một kiểu vai hay tỷ lệ phần cổ, chúng ta có thể đặt ra nhận định ban đầu rằng dáng này có thể thuộc đồ thế kỷ XVIII hay thế kỷ XIX.

Tuy nhiên, khi đã có những nhận định như vậy thì chúng ta không nên chỉ dừng lại ở cảm giác hay kinh nghiệm cá nhân.

Chúng ta cần phải chứng minh lại nhận định bằng tài liệu và hiện vật đối chứng.

Có thể tìm kiếm và đối chiếu các tài liệu bằng tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Trung; tham khảo những hiện vật có niên đại rõ ràng, tài liệu chuyên ngành, tư liệu bảo tàng, kết quả đấu giá và các nguồn nghiên cứu đáng tin cậy để từ đó có sở cứ cho việc nhận định.

Khi những nhận định về hình dáng, cấu trúc, niên đại và thị trường cổ vật được đặt cạnh nhau, chúng ta mới có thể đánh giá giá trị của một tác phẩm một cách toàn diện và thuyết phục hơn.

Như vậy, trong nội dung hôm nay, chúng ta đã cùng nhau đi qua mục hình dáng và cấu trúc cổ vật, với một số tiêu chí cơ bản để nhận diện và đánh giá một tác phẩm: từ kích thước, tỷ lệ, cấu tạo, đến dáng vẻ quy chuẩn hay dị biệt, và cuối cùng là phong cách hình thể của từng thời kỳ.

Đây đều là những yếu tố cần được đặt trong mối quan hệ tổng thể. Bởi trong quá trình thẩm định và định giá cổ vật, không nên chỉ dựa vào một đặc điểm riêng lẻ mà cần kết hợp nhiều tiêu chí, đối chiếu tư liệu và tham khảo thị trường để đưa ra nhận định có cơ sở.

Xin trân trọng cảm ơn quý chư vị và các vị bằng hữu đã bớt chút thời gian lắng nghe.

Nếu có thời gian, xin kính mời quý chư vị ghé đến Lão Cổ Vật tại Âu Cơ Showroom, để chúng ta cùng nhau nghiên cứu, trao đổi và chia sẻ thêm về những tác phẩm cổ vật.

Lão Cổ Vật