Hướng Dẫn Sưu Tầm Gốm Sứ Thời Tống

Một chiếc đĩa men Ca (Ge) hình cánh hoa tuyệt đẹp và cực kỳ quý hiếm, niên đại Nam Tống – Nguyên (1127–1368). Đường kính 5½ inch (14 cm). Ước tính giá: 1,8–2,5 triệu USD. Hiện vật được giới thiệu trong phiên đấu giá Nghệ thuật Trung Hoa Quan trọng, bao gồm Bộ sưu tập của Dorothy Tapper Goldman, diễn ra ngày 21 tháng 3 năm 2024 tại Christie's ở New York.

Được sản xuất với nhiều hình dáng khác nhau phục vụ cho nhu cầu cung đình, tôn giáo và đời sống thường nhật, nổi bật bởi các hình khối đơn giản nhưng tinh tế và giàu tính thẩm mỹ. Nổi tiếng với những lớp men đơn sắc nhẹ nhàng — các sắc độ có thể dao động từ trắng sữa đến xanh nhạt, xanh trời cho đến đen khói đậm — những hiện vật gốm sứ này đã được giới học giả, nhà sưu tầm và nghệ sĩ nghiên cứu, mô phỏng trong suốt nhiều thế kỷ. Đến thế kỷ 21, vẻ đẹp mang tính hiện đại một cách rõ rệt của chúng vẫn tiếp tục được duy trì và đánh giá cao.
Những sắc men này đã được giới nghiên cứu, nhà sưu tầm và nghệ sĩ qua nhiều thế kỷ đánh giá cao, và đến ngày nay vẫn mang vẻ đẹp hiện đại, phù hợp với thị hiếu thẩm mỹ tối giản.

1. Nhận diện các danh diêu danh tiếng thời Tống: Nhữ diêu, Quan diêu, Ca diêu, Định diêu và Quân diêu

Một chiếc bình men Quân (Jun) điểm sắc tím cực kỳ quý hiếm, gắn liền với chân đế nguyên khối, niên đại Kim – Nguyên (1115–1368). Cao 7½ inch (19 cm). Ước tính giá: 30.000–50.000 USD. Hiện vật được giới thiệu trong phiên đấu giá Nghệ thuật Trung Hoa Quan trọng, bao gồm Bộ sưu tập của Dorothy Tapper Goldman, diễn ra ngày 21 tháng 3 năm 2024 tại Christie's ở New York.

Giá trị của một món gốm thời Tống trước hết phụ thuộc vào lò sản xuất. Năm lò gốm nổi tiếng nhất gồm: Nhữ (Ru), Quan (Guan), Ca (Ge), Định (Ding) và Quân (Jun).
Những lò này được quản lý chặt chẽ, đặc biệt là các sản phẩm dành cho hoàng cung. Các sản phẩm lỗi thường bị tiêu hủy để tránh lưu hành ra bên ngoài.
Trong số đó, gốm Nhữ (Ru ware) là hiếm nhất, hiện chỉ còn khoảng vài chục hiện vật được biết đến trên thế giới, khiến chúng có giá trị rất cao trên thị trường đấu giá.

2. Nghiên cứu hình dáng và chân đế gốm sứ thời Tống
Vượt ra ngoài vấn đề nơi xuất xứ, điều làm nên dấu ấn của gốm sứ thời Tống chính là sự cân xứng thanh nhã trong tỷ lệ và hình thức. Mỗi lò nung chuyên tinh luyện những dòng men đặc thù, vốn gắn liền với những dạng thức tạo hình nhất định — các mối tương quan này đôi khi rất khó nhận diện, nhất là khi xét đến việc các bản sao đã được chế tác không chỉ ở hậu thế mà ngay trong chính thời kỳ đương đại. Trong giới nghiên cứu và giám định tồn tại một hệ ngữ vựng chuyên biệt gồm lò nung, loại men và hình thức khí vật. Nếu loại men không tương hợp với dạng thức, đó là một dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng về tính xác thực của hiện vật.

Một chiếc bát men Cát Châu (Jizhou) trang trí theo kỹ thuật cản men bằng hoa văn cắt giấy cực kỳ quý hiếm, niên đại Nam Tống (1127–1279). Đường kính 6⅛ inch (15,6 cm). Ước tính giá: 60.000–80.000 USD. Hiện vật được giới thiệu trong phiên đấu giá Nghệ thuật Trung Hoa Quan trọng, bao gồm Bộ sưu tập của Dorothy Tapper Goldman, diễn ra ngày 21 tháng 3 năm 2024 tại Christie's ở New York.

Dù việc khảo sát hình ảnh gốm sứ thời Tống qua sách vở hay cơ sở dữ liệu trực tuyến có phần hữu ích, nhưng không gì có thể rèn luyện con mắt giám định tốt hơn việc trực tiếp chiêm nghiệm hiện vật. Đối với mục đích này, việc tham quan các bộ sưu tập tiêu biểu trên thế giới là phương pháp tối ưu. Chẳng hạn, bộ sưu tập của Sir Percival David tại British Museum là một kho tư liệu mang tính bách khoa, được hệ thống hóa theo từng nhóm màu men, phục vụ tối đa cho nghiên cứu và đối chiếu. Các bảo tàng là nguồn tư liệu vô cùng quý giá. National Palace Museum hiện lưu giữ 21 hiện vật Nhữ diêu — bộ sưu tập lớn nhất thế giới về dòng gốm quý hiếm này. Sau cùng, Museum of Oriental Ceramics, Osaka sở hữu bộ sưu tập phong phú các dòng thanh hoa Long Tuyền, là nguồn tham chiếu quan trọng trong nghiên cứu gốm sứ Đông Á.
 

3. Sưu tầm và khảo xét các dấu tích do nghệ nhân thời Tống lưu lại

 

Một chiếc bát men Định (Ding) chạm khắc hình vịt quý hiếm, niên đại Bắc Tống (960–1127). Đường kính 6⅛ inch (15,6 cm). Ước tính giá: 8.000–12.000 USD. Hiện vật được giới thiệu trong phiên đấu giá Nghệ thuật Trung Hoa Quan trọng, bao gồm Bộ sưu tập của Dorothy Tapper Goldman, diễn ra ngày 21 tháng 3 năm 2024 tại Christie's ở New York.

       

Chi tiết của chiếc bát men Định (Ding) chạm khắc hình vịt quý hiếm, niên đại Bắc Tống (960–1127). Đường kính 6⅛ inch (15,6 cm). Ước tính giá: 8.000–12.000 USD. Hiện vật được giới thiệu trong phiên đấu giá Nghệ thuật Trung Hoa Quan trọng, bao gồm Bộ sưu tập của Dorothy Tapper Goldman, diễn ra ngày 21 tháng 3 năm 2024 tại Christie's ở New York.                         

Một trong những điều kỳ diệu khi quan sát cận chi tiết một cổ vật là có thể nhận thấy những dấu vết vô ý mà người thợ xưa để lại trong quá trình chế tác. Đối với một số dòng gốm thời Tống, đặc biệt là Định diêu, thường gặp những vết tích mang dấu ấn thủ công của nghệ nhân còn lưu trên thân khí. Những dấu vết ấy là một trong những chỉ dấu đáng tin cậy, góp phần xác nhận tính xác thực của hiện vật.

Khi khảo xét một khí vật thuộc Định diêu, chẳng hạn, cần chú tâm quan sát những vết in móng tay còn lưu quanh vành chân đế. Đây là dấu tích do các nghệ nhân trong quá trình thao tác thủ công khi nhúng men bằng tay để lại trên thân vật.

4. Phục chế và tình trạng bảo tồn

Xét rằng sứ không phải là chất liệu hữu cơ, giới sưu tầm gốm sứ thời Tống không cần quá lo ngại về nhiệt độ hay độ ẩm của không gian trưng bày. Tuy vậy, bản thân hiện vật vẫn mang tính chất mong manh, vì thế việc trưng bày sau lớp kính bảo hộ được xem là phương án an toàn và khuyến nghị hàng đầu.

Do niên đại rất lâu đời, những hiện vật còn nguyên vẹn hoàn toàn là cực kỳ hiếm gặp, và việc có can thiệp tu bổ ở mức độ nhất định là điều thường thấy. Thực tế, không ít gốm sứ thời Tống đã được phục hồi bằng kỹ pháp sơn mài dát vàng của Nhật Bản gọi là kintsugi, một phương pháp tôn vinh lịch sử tồn tại riêng biệt của hiện vật thay vì che giấu dấu vết tu bổ.Đối với các nhà sưu tầm đương đại, theo thời gian hiện vật có thể phát sinh các vấn đề về tình trạng bảo tồn; trong trường hợp đó, việc phục nguyên là một khoản đầu tư đáng cân nhắc. Hiện nay với sự phát triển của nhiều công nghệ và vật liệu mới, công tác tu bổ hoàn toàn có thể thực hiện hiệu quả nếu được giao cho những chuyên gia phục chế có tay nghề cao.

5. Ước lượng giá trị đối với gốm sứ thời Tống.

Xét đến tính khan hiếm, gốm sứ thời Tống được giới sưu tầm đặc biệt coi trọng. Tuy nhiên, mức giá hàng triệu đô la dành cho Nhữ diêu không nên khiến những nhà sưu tập mới chùn bước: vẫn tồn tại nhiều hiện vật gốm Tống trong tình trạng tốt, có giá trị tương đối dễ tiếp cận, thường dao động ở mức vài nghìn đô la. Mức giá đạt được tại các phiên đấu giá đối với nhóm hiện vật này có sự biến thiên đáng kể, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như phẩm chất, loại men và mức độ hiếm có của từng tác phẩm.

Nguồn: Christies

#LaoCovat #AntiqueNews #Since1955 #GomSuThoiTong #KienThucSuuTam