Món Đồ Của Bạn Có Được Gọi Là Đồ Cổ Không?

Đến bản thân tại hạ trước đây cũng từng có lúc hiểu chưa đầy đủ về khái niệm: thế nào là một món cổ vật?

Theo Luật Di sản văn hóa Việt Nam cũng như những định nghĩa liên quan, để một món đồ được gọi là cổ vật, về cơ bản cần đáp ứng hai điều kiện quan trọng.

Điều kiện thứ nhất: món đồ đó phải có tuổi đời tính đến thời điểm hiện tại từ 100 năm trở lên.

Điều kiện thứ hai: món đồ phải mang giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa hoặc khoa học.

Khi đáp ứng những yếu tố cần thiết này, một hiện vật mới có cơ sở để được xác định là cổ vật.

Cứ đủ 100 năm thì có được gọi là đồ cổ không?

Có rất nhiều quý vị từng hỏi tại hạ:

“Nếu hôm nay tôi có một món đồ vừa được sản xuất ra, vậy 100 năm sau nó có trở thành cổ vật hay không?”

Câu trả lời là: có thể, hoặc cũng có thể không.

Bởi sau 100 năm, món đồ ấy mới đáp ứng được yếu tố về niên đại. Còn để trở thành một cổ vật, bản thân hiện vật còn phải mang giá trị về lịch sử, văn hóa hoặc khoa học.

Ảnh: Thạp Hán 2000 năm tuổi. Lão Cổ Vật

Nhưng cũng chính chiếc đinh ấy, nếu nó từng xuất hiện trong một sự kiện lịch sử đặc biệt, gắn liền với một nhân vật hay hoạt động có ý nghĩa, đồng thời câu chuyện đó được chứng minh bằng giấy tờ, văn bản, tư liệu và có cơ sở nghiên cứu rõ ràng, thì giá trị của nó hoàn toàn khác.

Khi ấy, chiếc đinh không còn đơn thuần là một vật dụng cũ 150 năm tuổi. Nó đã trở thành một hiện vật mang trong mình giá trị lịch sử.

Hoặc chiếc đinh đó là sản phẩm đầu tiên ghi nhận một công nghệ sản xuất, một bước tiến khoa học – kỹ thuật đặc biệt của thời đại, được lưu giữ và chứng minh bằng văn bản, hình ảnh, video hay các tư liệu liên quan, thì nó cũng có thể mang giá trị khoa học.

Đây chính là điểm khác biệt rất quan trọng giữa một món đồ cũ có tuổi đời lâu năm và một món cổ vật thực sự.

Một món đồ sứ trên 100 năm tuổi có phải cổ vật?

Ví dụ như trên tay tại hạ đây đang có một món đồ sứ men lam.

Ảnh: Dầm Sứ Thanh Hoa . Lão Cổ Vật

Món đồ này tối thiểu đã trên 100 năm tuổi, có niên đại vào khoảng đầu hoặc giữa thế kỷ XIX. Nó là một tác phẩm phản ánh một giai đoạn nhất định của kỹ thuật chế tác đồ sứ, từ phương pháp tạo tác cho đến việc sử dụng men và màu lam.

Như vậy, món đồ không chỉ đáp ứng yếu tố về niên đại mà còn có thể giúp chúng ta tìm hiểu về khoa học – kỹ thuật, công nghệ và phương pháp chế tác đồ sứ của người xưa trong một giai đoạn lịch sử nhất định.

Và còn một điểm rất quan trọng nữa, đó là tính hữu hạn của hiện vật.

Những món đồ như thế này không phải sản phẩm còn tồn tại hàng triệu hay hàng trăm nghìn món giống hệt nhau trên khắp thế giới. Có loại hiện nay chỉ còn vài trăm hiện vật; nhiều hơn có thể là vài nghìn. Số lượng hiện hữu càng hữu hạn thì tính quý hiếm của những hiện vật có giá trị càng đáng để chúng ta lưu tâm.

Tương tự như những món đồ quý chư vị đang nhìn thấy ở đây, khi hội tụ những yếu tố cần thiết, chúng ta có thể gọi chúng là cổ vật.

“Đồ cổ” và “cổ vật” có giống nhau không?

Có một cụm từ khác mà trong giới sưu tầm chúng ta sử dụng rất thường xuyên, đó là “đồ cổ”.

“Đồ cổ” chủ yếu là một cách gọi quen thuộc trong dân gian, được sử dụng phổ biến trong giới sưu tầm cũng như giới thợ tại Việt Nam. Trong khi đó, “cổ vật” là thuật ngữ mang tính chính thức và có nội hàm pháp lý rõ ràng hơn.

Ảnh: Lọ gốm 6 chấu đầu Công Nguyên. Lão Cổ Vật

Trong giao tiếp thông thường, chúng ta vẫn có thể hiểu “đồ cổ” theo nghĩa gần với “cổ vật”. Tuy nhiên, khi đi vào nghiên cứu, quản lý di sản hoặc những văn bản chính thức thì cách sử dụng thuật ngữ cần chính xác hơn.

Hiểu đúng thế nào là một món cổ vật

Kính thưa quý chư vị, nhân dịp năm mới Bính Ngọ, trong video khai xuân đầu tiên này, tại hạ muốn cùng quý chư vị trở về với một thuật ngữ rất gốc và căn bản trong hành trình sưu tầm:

Thế nào là một món cổ vật? Và món đồ của bạn có thực sự được gọi là đồ cổ hay không?

Bởi hiện nay vẫn tồn tại khá nhiều cách hiểu chưa đầy đủ.

Có người cho rằng một món đồ phải tồn tại hàng nghìn năm mới được gọi là cổ vật. Ngược lại, cũng có người cho rằng chỉ cần món đồ đủ 100 năm tuổi thì mặc nhiên trở thành cổ vật.

Cả hai cách hiểu này đều chưa thực sự đầy đủ.

Tuổi đời là một điều kiện quan trọng, nhưng tuổi đời không phải yếu tố duy nhất quyết định một món đồ có phải cổ vật hay không.

Bên cạnh niên đại, chúng ta còn phải xem xét giá trị lịch sử, văn hóa hoặc khoa học mà hiện vật mang trong mình.

Hiểu được điều này, chúng ta sẽ phân biệt rõ hơn giữa một món đồ đơn thuần là đồ cũ, đồ xưa với một hiện vật thực sự mang giá trị cổ vật.

Kính thưa quý chư vị, xin trân trọng cảm ơn quý vị đã dành thời gian lắng nghe.

Nếu có thời gian, xin kính mời quý chư vị ghé đến Lão Cổ Vật, chúng ta cùng nhau thưởng trà, thưởng cà phê, ngắm đồ và chia sẻ thêm về hành trình sưu tầm đồ cổ, đồ xưa – một hành trình trân quý, tao nhã nhưng cũng không kém phần bí hiểm, luôn cần sự học hỏi, tương tác và trao đổi giữa những người có cùng niềm đam mê.

Nếu quý chư vị yêu quý và ủng hộ, xin kính mời quý chư vị theo dõi kênh Lão Cổ Vật.

Xin trân trọng cảm ơn. Xin chào và hẹn gặp lại quý chư vị.

Lão Cổ Vật