Nghề Đúc Đồng: Khi Kim Khí Mang Linh Hồn Của Đất Nước

1. Huyền thoại từ chiếc túi đựng 12 kho đồng

Với người mới nhập môn, món đồ đồng đầu tiên thường gắn liền với những câu chuyện tâm linh. Sách kể rằng, vào thời Lý, Quốc sư Nguyễn Minh Không sang phương Bắc quyên góp đồng. Ngài chỉ dùng một chiếc túi nhỏ mà đựng hết cả 12 kho đồng của nhà Tống mang về nước.

Từ số đồng ấy, Ngài đã đúc nên "An Nam Tứ Đại Khí" (4 bảo vật khổng lồ). Dù các bảo vật này nay không còn do binh hỏa, nhưng tinh thần "thần thông" của vị Tổ nghề vẫn luôn hiển hiện trong từng pho tượng, chiếc chuông, chiếc trống mà chúng ta sưu tầm ngày nay.

2. Từ làng Đại Bái đến kinh kỳ Ngũ Xã

Người mới chơi thường nghe danh Đồng Đại Bái hay Đồng Ngũ Xã. Thực chất, họ là "người một nhà".

Làng Bưởi (Đại Bái): Cái nôi của nghề đúc đồng với câu ca dao: "Muốn ăn cơm trắng cá trôi / Thì về làng Bưởi đánh nồi với anh".

Ngũ Xã (Hà Nội): Chính những người thợ tài hoa từ Đại Bái đã về Thăng Long lập nên phường đúc đồng Ngũ Xã ven hồ Trúc Bạch, chuyên đúc tiền và đồ thờ tự cho cung đình.

Khi cầm một món đồ đồng, hãy soi kỹ nét chạm: Đồ Ngũ Xã thường có độ tinh xảo, tỷ lệ cân đối và nước đồng bóng mịn đạt đến trình độ "Hàn lâm".

3. Hai thứ khó đúc nhất: Tượng và Chuông

Tác giả Vũ Từ Trang chỉ ra rằng, đỉnh cao của nghề nằm ở hai loại hình này:

Đúc Tượng: Cái khó không phải là hình hài, mà là cái "Thần". Một pho tượng đẹp phải có diện mạo uy nghiêm nhưng vẫn từ bi, toát lên "khí chất" của vị thần, Phật đó.

Đúc Chuông: Đây là nghệ thuật của âm thanh. Thợ đúc phải tính toán độ dày mỏng của "thịt chuông" cực kỳ chính xác. Chỗ vú chuông phải mỏng hơn vai chuông để khi đánh, tiếng ngân phải vang xa và thanh thoát.

Đỉnh cấp là thứ mà tồn tại mấy nghìn năm trong lịch sử dân tộc, thứ mà có rất nhiều tiền, anh cũng chưa chắc được sở hữu: Trống đồng. Chúng ta sẽ nói thêm ở một chuyên đề riêng.

4. Cửu Đỉnh Huế: Cuốn bách khoa toàn thư trên đồng

Nếu bạn muốn thấy sự uy nghi nhất của đồ đồng, hãy nhìn vào Cửu Đỉnh ở Huế. 9 chiếc đỉnh đồng khổng lồ này không chỉ là vật thờ, mà là một bức tranh toàn cảnh về đất nước Việt Nam với 162 hình chạm nổi: từ núi sông, chim muông đến vũ khí. Đây chính là minh chứng cho việc người thợ đúc đồng đã lồng ghép cả tình yêu giang sơn vào trong kim khí lạnh lẽo.

5. Lời khuyên cho người mới: Hãy "cảm" bằng xúc giác

Sách có kể về những người thợ sành nghề đến mức mù cả hai mắt vẫn đúc được đồ đẹp. Tại sao? Vì họ dùng xúc giác.

Người mới chơi hãy thử: Chạm tay vào bề mặt đồ đồng. Đồ đồng cũ thường có độ nhám mịn tự nhiên, cầm chắc tay, không bị bóng loáng kiểu mạ hóa chất công nghiệp. Hãy lắng nghe tiếng ngân khi gõ nhẹ, tiếng đồng "già" luôn có độ rung lâu và sâu.

Chơi đồ đồng là chơi cái uy nghiêm, cái khí phách của tiền nhân. Mỗi món đồ đồng đặt trong nhà không chỉ để trang trí, mà là một lời nhắc nhở về sự bền bỉ và tài hoa của những làng nghề nghìn năm tuổi.

Nguồn tham khảo: Sách "Nghề Cổ Đất Việt" - Tác giả Vũ Từ Trang

Ngọc Bích

#LaoCoVat #NgheCoDatViet #VuTuTrang #DucDong #DoDong #CoDong #KienThucDoCo #Antiques #since1955