Nghề Mộc & Chạm Khắc Gỗ: Khi "Mộng" Và "Mộc" Kể Chuyện Thời Gian

1. Bí mật nằm ở những "khớp Mộng" (Không đinh, không ốc)

Với người mới chơi, bài học vỡ lòng là hãy nhìn vào cách các thanh gỗ kết nối với nhau. Người thợ mộc xưa giỏi đến mức không cần dùng đến một cái đinh hay ốc vít nào.

Mộng khóa, Mộng thắt: Đây chính là "chữ ký" của người thợ tài hoa. Các khớp nối được tính toán khít khao, vững chãi đến mức thời gian và thời tiết không thể làm nó lung lay.

Tại sao cần quan tâm? Khi đi mua đồ gỗ cổ, nếu thấy các vết đinh đóng lỗ chỗ hoặc vít sắt hiện rõ trên bề mặt, đó thường là đồ mới hoặc đồ đã bị "chắp vá". Đồ cổ thật thường mang vẻ đẹp của sự liên kết hoàn hảo từ những khớp mộng tinh xảo.

2. Bản đồ của những "cái nôi" làng nghề

Đồ gỗ cổ Việt Nam không được làm đại trà, mà mỗi vùng đất lại có một "gu" thẩm mỹ riêng. Hiểu được địa danh là hiểu được phong cách của món đồ bạn đang cầm trên tay:

Vùng Kinh Bắc (Bắc Ninh): Làng Đình Bảng, Phù Khê, Kim Thiều, Đồng Kỵ... đây là những nơi có nghề chạm khắc đỉnh cao. Đồ từ đây thường cầu kỳ, nét đục chạm có "khí", có "thần".

Làng Mộc Riệc, Sâm, Nứa (Thái Bình): Những làng nghề nổi danh với kỹ thuật chế tác từ xa xưa, nơi những người thợ "nhanh trí, khéo tay" tạo nên những bộ đồ gia dụng không chỉ bền mà còn có hồn.

Làng Kim Bồng (Hội An) & Long An: Những cái tên đại diện cho sự tinh tế của đồ gỗ miền Trung và miền Nam, với những tủ thờ, sập gụ mang vẻ đẹp hoành tráng nhưng vô cùng tỉ mỉ.

Tác phẩm chạm khắc gỗ tinh xảo với đề tài Cửu Long Chầu Nhật, thể hiện rõ kỹ thuật chạm lộng và chạm nổi trong mỹ thuật gỗ truyền thống. Tác phẩm đang được trưng bày tại showroom Lão Cổ Vật.

3. Đọc "Điển tích" trên hoa văn chạm khắc

Đồ gỗ cổ không bao giờ chạm khắc ngẫu hứng. Mỗi hình ảnh đều chứa đựng một triết lý nhân sinh:

Tứ quý (Tùng, Cúc, Trúc, Mai): Ước vọng về sự an nhiên, quân tử.

Long, Ly, Quy, Phượng: Biểu tượng của quyền uy và sự bảo hộ tâm linh.

Cảnh sinh hoạt: Những bức chạm khắc về cảnh hội làng, cảnh nam nữ tỏ tình, cảnh làng quê... chính là "cuốn nhật ký bằng gỗ" giúp ta hiểu về đời sống của cha ông.

Lời khuyên cho bạn: Khi nhìn một món đồ gỗ, hãy dành thời gian để "đọc" câu chuyện trên đó. Một món đồ được chạm khắc có chiều sâu (khối nổi rõ ràng, không bị cạn) luôn là món đồ đáng để sưu tầm.

4. "Cốt cách" của gỗ quý

Người thợ mộc xưa rất kén gỗ. Họ ưu tiên những loại gỗ chịu được khắc nghiệt, không mối mọt như gỗ trắc, gỗ gụ, gỗ cẩm. Người mới chơi hãy tập làm quen với "cân nặng" và "mùi hương" của gỗ. Đồ gỗ cổ thật thường có độ đằm, nặng tay, màu gỗ lên nước bóng tự nhiên qua hàng trăm năm chứ không phải màu phun bóng loáng bên ngoài.

Lời nhắn cho người mới:

Đồ gỗ cổ không chỉ là món đồ nội thất. Đó là những "nhân chứng" từng nằm trong đình, chùa, hay những ngôi nhà cổ, mang theo sự tĩnh lặng của thời gian. Đừng vội mua một món đồ chỉ vì nó đẹp, hãy mua vì bạn nghe thấy tiếng "kể chuyện" của nó trong từng thớ gỗ.

Dưới đây là một tác phẩm chạm khắc gỗ tinh xảo với đề tài Cửu Long Chầu Nhật, thể hiện rõ kỹ thuật chạm lộng và chạm nổi trong mỹ thuật gỗ truyền thống. Tác phẩm đang được trưng bày tại showroom Lão Cổ Vật, kính mời quý chư vị ghé thăm showroom để trực tiếp thưởng lãm tác phẩm.

Nguồn tham khảo: Sách "Nghề Cổ Đất Việt" - Tác giả Vũ Từ Trang

Ngọc Bích 

#LaoCoVat #NgheCoDatViet #NgheMoc #ChamKhacGo #KienThucDoCo #since1955