Nghề Sơn: Khi Nhựa Cây Hóa Thành Cổ Vật Trăm Năm

1. Bí mật từ dòng nhựa "Sơn ăn tùy mặt"

Mọi báu vật sơn son thếp vàng đều bắt đầu từ nhựa của cây sơn (đặc sản vùng đất Phú Thọ). Người xưa có câu "Sơn ăn tùy mặt, ma bắt tùy người", ám chỉ sự "độc" của nhựa sơn sống đối với người làm nghề. Nhưng chính thứ nhựa ấy, khi đã "thuần phục" được, lại tạo ra một lớp bảo vệ cực kỳ bền bỉ, giúp cổ vật chịu được độ ẩm, mối mọt suốt hàng thế kỷ.

2. Sơn Then, Sơn Thếp và Sơn Mài: Bạn đã phân biệt đúng?

Với người mới chơi, việc phân biệt các khái niệm này rất quan trọng để định giá món đồ:

Sơn Then: Là loại sơn có màu đen bóng như mun, được chế biến từ nhựa sơn nguyên chất trộn với nước thép (nước sắt vối). Đồ sơn then mang vẻ đẹp quyền lực, thâm trầm.

Sơn Thếp (Sơn son thếp vàng): Đây là kỹ thuật lộng lẫy nhất. Người thợ dùng sơn làm chất kết dính để dán những lá vàng khỏa cực mỏng lên bề mặt gỗ đã chạm khắc. Sắc đỏ của sơn son quyện cùng ánh rực rỡ của vàng tạo nên sự uy nghiêm cho các bộ Hoành phi, Câu đối, Hương án.

Sơn Mài: Một bước tiến nghệ thuật rực rỡ của người Việt. Điểm khác biệt là thay vì vẽ xong là xong, người thợ phải mài đi lớp sơn phủ bên trên để các họa tiết ẩn bên dưới hiện lên lung linh, có chiều sâu như sương mù, như mây khói.

3. Quy trình "Khổ nhục kế" để tạo nên tuyệt tác

Tại sao một bức tranh sơn mài hay một chiếc bình cổ lại đắt giá? Sách của Vũ Từ Trang hé lộ quy trình "hom, bó, làm vóc" vô cùng tỉ mỉ:

Người thợ phải dùng đất sét mịn gắn các vết sứt sẹo trên gỗ.

Bọc vải màn, rồi lại phủ tầng tầng lớp lớp sơn sống xen kẽ các lớp mài.

4. Những ngôi làng "nhuộm đỏ" lịch sử

Tác giả nhắc đến những cái tên mà người chơi đồ gỗ cổ nhất định phải biết:Làng Bảng (Đình Bảng, Bắc Ninh): Nổi tiếng với kỹ thuật pha sơn then, sơn cánh gián cực chuẩn, bóng bền mà giá lại phải chăng.

Làng Bối (Bình Vọng, Thường Tín): Nơi có kỹ nghệ sơn đặc sắc lâu đời.

Làng Khảm Chuyên Mỹ: Nơi kết hợp giữa nghề sơn và vỏ trai, vỏ ốc để tạo nên nghệ thuật Khảm xà cừ tinh xảo đến từng chi tiết nhỏ bằng sợi tóc.

5. Lời khuyên cho "tân binh" sưu tầm đồ sơn

Đồ sơn ta rất "nhạy cảm". Theo kinh nghiệm từ sách, món đồ sơn quý nhất là món đồ càng dùng càng bóng. Lớp nhựa sơn tự nhiên sẽ phản ứng với hơi ấm bàn tay và độ ẩm không khí để ngày càng trở nên nhuận sắc. Khi đi mua, hãy chú ý đến những mảng vàng thếp; vàng thật qua thời gian sẽ có màu trầm lại (vàng ngả màu vàng đậm, thâm vàng), chứ không bóng lộn và bong tróc như nhũ đồng hiện đại.

Nguồn tham khảo: Sách "Nghề Cổ Đất Việt" - Tác giả Vũ Từ Trang

Ngọc Bích

#LaoCoVat #NgheCoDatViet #VuTuTrang #SonThen #SonThep #SonMai #DoCoNhapMon #Antiques #since1955