Lư Tuyên Đức, đúng như tên gọi, là loại lư đồng xuất hiện vào niên hiệu Tuyên Đức thời Minh, do đích thân hoàng đế Tuyên Đức chủ trì việc đúc chế. Trải qua sáu trăm năm, loại lư này dần trở thành vật phẩm đứng đầu trong các đồ dùng chốn thư phòng. Cuối thời Minh, Lưu Đồng viết trong Đế kinh cảnh vật lược — Thành Hoàng miếu thị: “Đứng đầu các đồ khí là đồ đồng đời Tuyên Đức; đứng đầu đồ đồng Tuyên Đức là lư.”
Ngay từ khi xuất hiện, đồ đồng Tuyên Đức đã được đúc theo mẫu trong các sách như Tuyên Hòa bác cổ đồ, Khảo cổ đồ, đồng thời tham khảo những kiểu dáng thanh nhã của đồ sứ các lò Sài, Nhữ, Quan, Ca và Định. Trong số các loại đồ đồng ấy, lư đồng là loại nổi bật hơn cả. Nói cách khác, việc chế tác lư Tuyên Đức có hai khuynh hướng: một là phỏng theo lễ khí đồng thời Thương–Chu; hai là phỏng theo những đồ sứ trơn không trang trí của thời Tống. Theo diễn biến lịch sử, khái niệm lư Tuyên Đức dần được hiểu theo hai nghĩa: nghĩa hẹp chỉ những chiếc lư do hoàng gia đúc vào niên hiệu Tuyên Đức, dưới đây gọi chung là “lư Tuyên Đức chính triều”; nghĩa rộng chỉ những chiếc lư đồng có hình chế gần với lư đúc thời Tuyên Đức, dưới đây gọi chung là “lư phỏng Tuyên Đức”.
I. Triều Tuyên Đức có lư Tuyên Đức hay không?
Lư Tuyên Đức theo nghĩa hẹp, tức lư Tuyên Đức chính triều, cho đến nay vẫn chưa phát hiện được hiện vật. Đồng thời, những tài liệu sớm nhất ghi chép quá trình đúc lư Tuyên Đức, dù là Tuyên Đức di khí phổ, Tuyên Đức đỉnh di phổ hay Tuyên Đức di khí đồ phổ, đều có niên đại muộn hơn rất nhiều so với niên hiệu Tuyên Đức. Vì vậy, khó tránh khỏi những cuộc bàn luận về việc lư Tuyên Đức chính triều có thực sự tồn tại trong lịch sử hay không.
Lư Tuyên Đức chính triều thực sự từng tồn tại trong lịch sử. Chứng cứ đầu tiên là bức “Thangka chân dung Đại Từ Pháp Vương dệt bằng kỹ thuật khắc ty”, có niên đại Tuyên Đức thứ chín thời Minh, tức năm 1434, hiện được lưu giữ tại chùa Sera ở Tây Tạng. Theo ghi chép trong Phật tự du, đây là bức thangka chân dung được hoàng đế Tuyên Đức đặc biệt đặt làm khi sắc phong Thích Ca Dã Thất làm Đại Từ Pháp Vương. Trên bức thangka, ở vị trí dễ nhận thấy bên phải Đại Từ Pháp Vương có đặt một chiếc lư Tuyên Đức (hình 1). Điều này chứng minh lư Tuyên Đức đã được sử dụng trong nghi quỹ Phật giáo vào thời Tuyên Đức.①
Hình 1. Thangka chân dung Đại Từ Pháp Vương, niên đại Tuyên Đức thứ chín, lưu giữ tại chùa Sera.
Tiếp đó, Bảo tàng tỉnh Thanh Hải lưu giữ một chiếc “lư đồng thếp vàng, ba chân móng ngựa, tai hình mũ triều, mang khoản Đại Minh Vĩnh Lạc niên thí” và một chiếc “bình đồng thếp vàng, hai tai xỏ vòng rời, mang khoản Đại Minh Tuyên Đức niên thí”. Cả hai hiện vật đều có nguồn gốc từ chùa Cù Đàm (hình 2, hình 3).
Chiếc lư ba chân, tai hình mũ triều có bề mặt trơn không hoa văn, mang đặc trưng đoan trang, dày dặn điển hình của lư đồng quan tạo đầu thời Minh, thể hiện rõ phong thái hoàng gia. Ở cổ lư có khoản khắc chìm “Đại Minh Vĩnh Lạc niên thí”, đọc từ trái sang phải. Thứ tự viết và kỹ pháp khắc hoàn toàn giống khoản trên tượng Phật đúc vào thời Vĩnh Lạc nhà Minh, chỉ khác là bên dưới khoản chữ Hán còn khắc chìm hai hàng chữ Tây Tạng.
Chiếc bình đồng thếp vàng, hai tai xỏ vòng rời có miệng dạng đĩa, cổ thắt, bụng sa, chân đế vòng; hai tai hình mây xỏ vòng có thể chuyển động. Lớp thếp vàng dày, hình dáng quy chỉnh, kích thước lớn, đậm phong cách đồ đồng thời Thương–Chu và cũng mang phong thái hoàng gia điển hình. Đặc biệt, khoản “Đại Minh Tuyên Đức niên thí” tại phần miệng thẳng của bình (hình 4) được đúc liền khối theo chiều từ trái sang phải. Tuy không phải chữ nổi tạo bằng kỹ thuật hạ nền, nhưng ít nhất cũng cho thấy trên đồ đồng quan tạo thời Tuyên Đức đã bắt đầu xuất hiện khoản chữ nổi.
Theo Thanh Hải phương chí tư liệu loại biên: “Tháng hai năm Tuyên Đức thứ hai (1427), sắc dựng điện Long Quốc, ban tặng rất nhiều bảo khí… Bình, lư, hương án đều là những chế phẩm đẹp đời Tuyên Đức.”② Chiếc bình này chính là một trong số đó. Qua đây có thể chứng minh việc đúc lư đồng trong cung đình đầu thời Minh có truyền thống và căn cứ lịch sử.
Cuối năm 2010, Bảo tàng Cố Cung tiến hành kiểm tra không phá hủy đối với chiếc bình. Dữ liệu cho thấy tuy hàm lượng kim loại tại các bộ phận miệng, cổ, bụng và đáy có khác biệt nhỏ, nhưng nhìn chung vẫn là hợp kim đồng–kẽm, hàm lượng kẽm khoảng 14%, không có thiếc, thuộc tỷ lệ phối hợp kim đồng vàng tiêu chuẩn (bảng 1).③
Hình 2. Lư đồng thếp vàng, ba chân móng ngựa, tai hình mũ triều, mang khoản Đại Minh Vĩnh Lạc niên thí.
Hình 3. Bình đồng thếp vàng, hai tai xỏ vòng rời, mang khoản Đại Minh Tuyên Đức niên thí.
Theo sử liệu, từ thế kỷ VII–VIII, Ấn Độ đã bắt đầu sử dụng đồng vàng để đúc tượng Phật; đến thế kỷ XI–XII, miền tây Tây Tạng cũng bắt đầu sử dụng đồng vàng đúc tượng Phật. Tượng đồng cung đình thời Vĩnh Lạc và Tuyên Đức cũng được đúc bằng đồng vàng (bảng 2).
Điều này cho thấy, mặc dù Minh hội điển ghi nhận việc sử dụng đồng vàng trên quy mô lớn ở Trung Quốc bắt đầu từ hoạt động đúc tiền thời Gia Tĩnh, nhưng muộn nhất vào thời Vĩnh Lạc–Tuyên Đức, đồng vàng đã được dùng tương đối rộng rãi trong đồ đồng hoàng gia, bao gồm tượng và pháp khí ban tặng cho Phật giáo cùng các tôn giáo khác. Từ đó có thể suy đoán, đồng phong ma do Xiêm La tiến cống vào năm Tuyên Đức thứ ba (1428) không phải lần đầu và cũng không phải lần cuối. Việc hoàng gia dùng đồng vàng đúc lư trong triều Tuyên Đức không phải hiện tượng ngẫu nhiên hay trường hợp cá biệt.
Bảng 1. Kết quả phân tích bình đồng thếp vàng, hai tai xỏ vòng rời, thuộc sưu tập Bảo tàng tỉnh Thanh Hải (wt.% — phần trăm khối lượng)
| Vị trí / Nguyên tố | Đồng | Kẽm | Chì | Sắt | Thiếc | Bạc | Vàng | Thủy ngân |
| Mặt phẳng miệng bình | 69.336 | 11.808 | 0.341 | 0.138 | 0 | 0.199 | 14.609 | 3.294 |
| Mặt bên miệng bình | 73.226 | 12.712 | 0.370 | 0.111 | 0 | 0.138 | 11.160 | 2.044 |
| Phần tai | 82.316 | 13.759 | 0.786 | 0 | 0 | 0.111 | 2.319 | 0.435 |
| Phần bụng | 83.228 | 14.653 | 1.175 | 0 | 0 | 0.119 | 0 | 0 |
| Vị trí lắp ghép ở chân đế | 80.733 | 13.96 | 1.081 | 0.214 | 0 | 0.091 | 0 | 3.562 |
Chú thích: Số 0 biểu thị hàm lượng thấp hơn giới hạn phát hiện của thiết bị. Phép đo chưa loại trừ hoàn toàn ảnh hưởng của tàn dư lớp thếp vàng.
Bảng 2. Kết quả phân tích tượng cung đình thời Vĩnh Lạc
| Antimon (Sb) | Thiếc (Sn) | Kẽm (Zn) | Đồng (Cu) | Sắt (Fe) | Chì (Pb) |
| 0.08 | 0 | 14.7 | 83.6 | 0.2 | 1.5 |
II. Lư Tuyên Đức chính triều và lư phỏng Tuyên Đức bắt đầu bị nhầm lẫn từ khi nào?
Nếu lư Tuyên Đức chính triều thực sự tồn tại, vậy từ khi nào việc xác định niên đại của loại lư này bắt đầu trở nên mơ hồ?
Kể từ khi lư Tuyên Đức ra đời, hoạt động phỏng chế chưa từng gián đoạn, những sản phẩm phỏng chế tinh xảo ở các thời kỳ cũng liên tục xuất hiện. Hoạt động phỏng chế đồ đồng Tuyên Đức có lẽ bắt đầu từ cuối thời Minh và đạt đỉnh cao vào thời Ung Chính, Càn Long nhà Thanh. Trong hồ sơ công việc của Tạo biện xứ thuộc Thanh cung, thường xuyên có thể thấy những ghi chép về việc chế tác “đồ đồng Tuyên Đức”.
Qua khảo cứu văn hiến, cuối thời Minh tuy đã có lư phỏng Tuyên Đức do các cơ sở đúc miền Nam và miền Bắc sản xuất, nhưng lư chính triều vẫn có thể được nhận diện rõ ràng. Đầu thời Thanh, khi tình trạng biến động xã hội chấm dứt, trình độ phỏng chế ngày càng nâng cao, việc phân biệt lư chính triều với lư phỏng dần xuất hiện sự mơ hồ.
Nếu vào cuối Minh, đầu Thanh vẫn có thể nhận diện rõ lư chính triều, thì tầm quan trọng của lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh là điều không cần bàn cãi. Tuy lư phỏng thời Sùng Trinh không tránh khỏi việc mang thêm dấu ấn của thời kỳ chuyển giao triều đại cùng nhiều sắc thái văn nhân, nhưng tất yếu vẫn kế thừa cùng một mạch truyền thống với lư chính triều. Vì vậy, lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp nối quá khứ và mở đường cho giai đoạn sau trong lịch sử lư Tuyên Đức.
1. Đế kinh cảnh vật lược ghi chép chi tiết về danh thắng, phong tục và đời sống dân gian của thành Bắc Kinh thời Minh. Sách mô tả rõ việc phỏng chế lư Tuyên Đức:
“Về sau có loại làm giả toàn bộ, có lư cũ thêm khoản giả, có lư thật gắn ghép khoản thật.
Loại làm giả có Bắc đúc — như Học Đạo đầu thời Gia Tĩnh, gần đây là nhà họ Thi. Họ Thi kém Học Đạo rất xa, đôi khi lấy những đồ đồng Tuyên Đức khác đúc lại. Nhưng đồng của các đồ khí Tuyên Đức khác vốn đã kém đồng đúc lư, lại nấu từng mẻ nhỏ, đúc riêng từng chiếc, nên khí chất lạnh lẽo, thiếu tinh hoa. Có Tô đúc, có Nam đúc — ở Tô Châu là nhà họ Thái, ở miền Nam là nhà họ Cam. Họ Cam kém họ Thái rất xa; họ Thái chỉ có một kiểu tai cá là có thể sánh với Học Đạo.
Loại lư cũ thêm khoản giả có lư di đốt tạo ban thời Vĩnh Lạc — tai phần nhiều rộng dạng dây, bụng thường chia múi — và các loại lư di đầu sư tử thời Cảnh Thái, Thành Hóa. Loại sau dùng vàng nguyên chất dày làm thành các mảng hình mây, chim rồi đúc áp vào; dùng hóa chất đốt xóa khoản gốc như chữ ‘Cảnh Thái niên chế’. Cả hai loại đều có giá thấp hơn lư Tuyên Đức.
Loại lư thật gắn ghép khoản thật là dùng lư mẫu trình duyệt đời Tuyên Đức, ghép với khoản lấy từ đồ khí Tuyên Đức khác. Khi ấy, người giám tạo mỗi lần làm xong một kiểu đều chưa dám đúc khoản; phải trình lên, được chuẩn y sử dụng rồi mới theo khoản mà đúc. Những chiếc lư trình mẫu ấy có chế tác và chất liệu đặc biệt tinh xảo. Lưu truyền về sau, vì cho rằng có khoản sẽ dễ bán, người ta lấy khoản từ đồ khí Tuyên Đức khác có màu sắc tương hợp, đục rỗng rồi ghép vào. Đường ghép nằm ở góc và mép khoản; chỉ cần xem xét kỹ mặt đáy sẽ nhận ra dấu vết rất nhỏ.”④
Từ đoạn ghi chép này có thể thấy, cuối thời Minh lư phỏng Tuyên Đức được phân thành Bắc đúc và Nam đúc; đồng thời cách thức phỏng chế thời ấy cũng được mô tả rõ. Đặc biệt, lư thật ghép khoản thật và lư cũ thêm khoản giả đều có giá thấp hơn lư Tuyên Đức. Điều đó cho thấy cuối thời Minh người ta có thể phân biệt lư chính triều với lư phỏng. Lư chính triều được nói đến ở đây chính là lư Tuyên Đức theo nghĩa hẹp.
2. Trong Đào Am mộng ức, Trương Đại viết:
“Lư hương quý ở chỗ tiện dùng, lại càng quý ở khả năng chịu lửa. Đồ đồng Tam Đại có lớp xanh lục, gặp lửa liền hư hỏng; đồ sứ lò Ca, lò Nhữ cũng vậy. Thuận tiện sử dụng, thích hợp với lửa, không gì bằng lư Tuyên Đức. Nhưng gần đây, một chiếc lư đồng Tuyên Đức có giá đến một trăm bốn, năm mươi kim, làm sao sắm nổi?”⑤
Trương Đại sinh năm Vạn Lịch thứ hai mươi lăm thời Minh (1597), trong một gia đình nhiều đời hiển hoạn tại Thiệu Hưng, Chiết Giang. Cao tổ của ông là Trương Thiên Phục, làm quan đến chức Vân Nam Án sát phó sứ, Cam Túc Hành Thái bộc khanh. Tằng tổ Trương Nguyên Biện đỗ Trạng nguyên năm Long Khánh thứ năm (1571), làm quan đến chức Hàn lâm viện Thị độc, Chiêm sự phủ Tả dụ đức. Tổ phụ Trương Nhữ Lâm làm đến chức Quảng Tây Tham nghị. Cha là Trương Diệu Phương xuất thân phó bảng, giữ chức Hữu trưởng sử của phủ Lỗ phiên.
Trong thời đại Trương Đại sinh sống, lư Tuyên Đức được hết sức tôn sùng nhưng có giá rất cao. Ông xuất thân từ gia đình thi thư, nhiều đời làm quan; ngay cả như vậy, mức giá của lư Tuyên Đức vẫn khiến ông khó chấp nhận. Nếu lư Tuyên Đức lúc ấy chỉ là sản phẩm phỏng chế thì không thể bán với giá cao đến thế. Vì vậy, “một chiếc lư đồng Tuyên Đức” được nhắc đến trong bài phải là lư chính triều do quan xưởng đúc dưới triều Tuyên Đức, tức lư Tuyên Đức thực sự theo nghĩa hẹp. Điều này có thể chứng minh vào cuối Minh, đầu Thanh, lư Tuyên Đức chính triều vẫn có thể được nhận diện.
Bảng 3. Năm sinh và năm mất của Lưu Đồng cùng các tác giả liên quan
| Họ tên | Năm sinh | Năm mất |
| Lưu Đồng | Vạn Lịch thứ hai mươi mốt thời Minh (1593) | Sùng Trinh thứ chín thời Minh (1636) |
| Trương Đại | Vạn Lịch thứ hai mươi lăm thời Minh (1597) | Khang Hy thứ hai mươi ba thời Thanh (1684) |
| Mạo Tương | Vạn Lịch thứ ba mươi chín thời Minh (1611) | Khang Hy thứ ba mươi hai thời Thanh (1693) |
| Trương Triều | Thuận Trị thứ tám thời Thanh (1651) | Khang Hy thứ bốn mươi tám thời Thanh (1709) |
Bảng 4. Thời điểm biên soạn, xuất bản của Đế kinh cảnh vật lược và các tác phẩm liên quan
| Tên sách | Thời điểm biên soạn, xuất bản |
| Đế kinh cảnh vật lược | Sùng Trinh thứ tám thời Minh (1635) |
| Đào Am mộng ức — Cam Văn Đài lư | Biên soạn xong năm Sùng Trinh thứ mười bảy thời Minh (1644); xuất bản năm Càn Long thứ bốn mươi thời Thanh (1775) |
| Mạo Tương bút ký | Sáng tác năm Sùng Trinh thứ mười bốn thời Minh (1641) |
| Tuyên lư ca chú tiểu dẫn | Niên hiệu Khang Hy thời Thanh |
3. Những ghi chép liên quan trong tác phẩm của Mạo Tương. Mạo Tương là nhà văn cuối Minh, đầu Thanh, có những tác phẩm về lư Tuyên Đức như Tuyên Đức đồng lư ca vị Phương Thản Am niên bá phú. Trong thi văn tập của ông có nhiều chỗ nói đến việc chế hương, thưởng hương. Quyển ba Ảnh Mai Am ức ngữ viết: “Đồ bày cao thấp, bàn án xen kẽ, mấy chiếc lư Tuyên lớn nhỏ, than ủ thường nóng, sắc như vàng chảy, ngọc kết hạt.” Qua đó có thể thấy Mạo Tương rất yêu thích lư Tuyên, biết dưỡng lư bằng lửa, đồng thời có năng lực thưởng giám cao.
Trong Tuyên lư ca chú, ông viết:
“Lư Tuyên tuyệt diệu nhất ở sắc. Sắc giả phô ra ngoài, sắc thật hòa vào trong, từ chỗ trầm tối mà phát ánh sáng kỳ lạ, tựa làn da người đẹp mềm mịn tưởng có thể véo được. Dưỡng lâu bằng lửa, sắc càng rực rỡ, biến chuyển kỳ diệu; lâu không dùng lửa, dù đặt vào bùn lầy, lau đi vẫn như cũ. Loại giả dù dưỡng bằng lửa vài chục năm, khi lớp màu bong đi thì chỉ còn khô xác.”⑥
Đoạn này thể hiện sự phân biệt thật–giả rõ ràng, cho thấy thời đại Mạo Tương sinh sống, tức cuối thời Minh, vẫn có thể phân biệt lư Tuyên Đức chính triều với lư phỏng.
4. Những ghi chép trong tác phẩm của Trương Triều. Trương Triều, tự Sơn Lai, hiệu Tâm Trai cư sĩ, là nhà văn, tiểu thuyết gia, nhà phê bình và nhà khắc in sách thời Thanh, làm quan đến chức Hàn lâm viện Khổng mục. Trong Tuyên lư ca chú tiểu dẫn, ông viết:
“Những vật tốt đẹp, có loại lấy tên người để gọi, có loại lấy tên đất để gọi, có loại lấy tên thời đại để gọi. Tên tuy khác nhau, nhưng cái ý thưởng thức sự tốt đẹp của vật thì vẫn là một.
Như ấm của Thời, lò của Ca, lư của Trương, thêu của Cố, đều là lấy tên người. Như kéo Tinh Châu, trà Mông Sơn, nghiên Hấp Châu, bút Hồ Châu, đều là lấy tên đất. Còn di khí đời Thương, tỷ ấn đời Tần, bia đời Hán thì lấy tên thời đại.
Một vật nhỏ bé mà phải dùng tên cả một thời đại để gọi; đến khi thời đại ấy đã mất mà vật vẫn trường tồn, há chẳng phải vật nhờ thời đại mà được trọng vọng sao?
Trong ba trăm năm nhà Minh, vật tốt đẹp nhiều không kể xiết; riêng lư Tuyên thì quả thực trước không có mẫu để noi, sau không ai tiếp nối được, chẳng phải là một món cổ ngoạn tuyệt diệu trong trời đất hay sao? Chỉ đáng tiếc đỉnh giả bày ra tràn lan, không sao xét hỏi cho hết; không có con mắt tinh tường bậc nhất thì chẳng thể phân biệt.”⑦
Trương Triều sinh năm Thuận Trị thứ tám (1651), mất năm Khang Hy thứ bốn mươi tám (1709). Qua các tác phẩm liên quan của ông có thể thấy, vào thời ông sống, việc phân biệt lư chính triều với lư phỏng đã phần nào trở nên mơ hồ. Câu “không có con mắt tinh tường bậc nhất thì chẳng thể phân biệt” cho thấy ngoài những nhà sưu tầm cổ ngoạn lớn đương thời, người chơi thông thường đã không còn đủ khả năng phân biệt hai loại này.
Trong giai đoạn ấy, trình độ phỏng chế lư Tuyên Đức đã đạt mức rất cao. Mặt khác, lư Tuyên Đức vốn chưa bao giờ là vật dụng bình thường mà ai cũng có thể sở hữu, thưởng ngoạn. Trải qua chiến loạn cuối Minh, đầu Thanh, số lư chính triều và những người có khả năng nhận biết chúng ngày càng ít đi. Đầu thời Thanh đã có khả năng xuất hiện tình trạng lư chính triều không còn được nhận diện.
Qua bảng 3 và bảng 4 có thể thấy, Lưu Đồng sống sớm nhất, tác phẩm cũng được biên soạn sớm nhất. Trong sách của ông, lư chính triều và lư phỏng được định nghĩa rõ, niên đại được phân định chính xác. Tiếp theo là bút ký của Mạo Tương, xác nhận ông có năng lực thưởng giám tốt trong việc sưu tầm lư Tuyên Đức, có thể phân biệt thật–giả, đồng thời chứng thực thời đại ông sống vẫn nhận diện được lư chính triều và lư phỏng.
Sau đó là Trương Đại. Trong bài của mình, ông viết: “Bắc đúc như thợ bạc họ Thi cũng tốt, nhưng thô nặng đến đáng ngán. Người Hồi ở Tô Châu là Cam Văn Đài, trong việc xử lý sáp, tạo khuôn cát đều có dụng tâm và phép riêng; màu đồng nung, cấp hạng, trọng lượng và khoản thức đều không khác đồ đồng Tuyên Đức mảy may, thảy đều có thể lẫn với thật.”⑧ Đoạn này chỉ rõ người phỏng chế và phương pháp phỏng chế, cho thấy thời ông sống vẫn có thể nhận diện rõ lư chính triều.
Cuối cùng là Trương Triều. Qua câu “đỉnh giả bày ra tràn lan, không sao xét hỏi cho hết; không có con mắt tinh tường bậc nhất thì chẳng thể phân biệt”, có thể thấy thời ông sống việc phỏng chế đã thành phong trào và đã có khả năng không nhận diện được lư chính triều. Từ đó suy đoán, từ sau thời Khang Hy, lư Tuyên Đức chính triều dần bị lẫn với lư phỏng và không còn được nhận diện.
Trong lịch sử, lư Tuyên Đức chính triều từng trải qua nhiều đợt tổn thất lớn. Lần thứ nhất vào thời Sùng Trinh cuối Minh: chiến tranh liên miên khiến quốc khố cạn kiệt, hoàng đế Sùng Trinh cho nấu toàn bộ đồ đồng các đời lưu giữ trong cung để đúc tiền, trong đó có đồ đồng thời Tuyên Đức. Lần thứ hai vào thời Hàm Phong nhà Thanh: chiến tranh kéo dài, nội ưu ngoại hoạn, để phát hành tiền, nhiều loại đồ đồng lưu trong cung cũng bị hủy để đúc tiền. Lần thứ ba là thời quân phiệt hỗn chiến và kháng chiến chống Nhật: do thiếu nguyên liệu đồng chế tạo súng pháo, rất nhiều đồ đồng đã bị nấu chảy.
Ba đợt tổn thất ấy khiến ngày nay khó phân biệt được lư Tuyên Đức chính triều, nhưng không có nghĩa trên đời hiện không còn loại lư này. Những trận hỏa hoạn trong cung cuối thời Minh cùng việc Sùng Trinh hủy lư đúc tiền có lẽ là khởi đầu khiến lư chính triều chìm khuất trong lịch sử.
Tuy nhiên, các sách đương thời đã có những ghi chép tương đối hệ thống về lư Tuyên Đức. Cũng trong giai đoạn ấy, lư Tuyên Đức hình thành một loại hình sưu tầm cổ vật chuyên biệt. Các sách như Bác vật yếu lãm, Đế kinh cảnh vật lược đều ghi chép khá chi tiết hình chế, sắc lư, khoản thức và việc phỏng chế, coi lư Tuyên Đức là vật phẩm đứng đầu thư phòng, quý hiếm khó gặp.
Vì vậy, từ chỗ chuyên dùng trong hoàng gia và tôn giáo đầu thời Minh, lư Tuyên Đức dần phát triển thành một loại hình sưu tầm cổ ngoạn chuyên biệt vào cuối Minh, với sự tham gia phỏng chế của giới văn nhân. Trong địa vị lịch sử và mạch truyền thừa của lư phỏng Tuyên Đức qua các đời, lư phỏng thời Sùng Trinh giữ vai trò quan trọng không thể thay thế.
III. Đặc điểm lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh
Hoạt động phỏng chế lư Tuyên Đức trên quy mô lớn bắt đầu vào cuối thời Minh. Thời Sùng Trinh tiếp nối phong trào từ thời Gia Tĩnh, Vạn Lịch, việc đốt hương và thưởng lư rất thịnh hành. Do tư tưởng được cởi mở cùng sự tham gia của văn nhân, lư phỏng Tuyên Đức giai đoạn này thiên về vẻ thanh tú và khí chất văn nhân.
Là nhã vật không thể thiếu trong thư phòng, sau hơn hai trăm năm phát triển liên tục, hình dáng lư được cải tiến không ngừng. Tỷ lệ các kiểu lư phỏng Tuyên Đức ngày càng hoàn thiện, đường cong mềm mại. Thẩm mỹ văn nhân và thẩm mỹ hoàng gia tác động qua lại, tạo nên phong cách tương đối đặc biệt của giai đoạn này.
Ở các triều trước, chẳng hạn hoàng đế Chính Đức tin theo Hồi giáo nên cho đúc nhiều lư, bình có chữ Ả Rập; hoàng đế Gia Tĩnh tin theo Đạo giáo nên cho đúc nhiều pháp trản, lư dạng ống, đồng thời trên đồ phỏng Tuyên Đức xuất hiện khá nhiều biểu tượng Đạo giáo.
Đến thời Sùng Trinh, trí tưởng tượng và sức sáng tạo trong tạo hình lư phỏng có phần giảm đi, thiên về đồ trơn. Lư phỏng Tuyên Đức không hoa văn trở thành dòng chủ lưu của giai đoạn này. Khuynh hướng còn lại là phỏng theo các loại đỉnh, di khí giảm mạnh. Những kiểu kinh điển thường gặp gồm tai xung, tai du, dạng lịch, áp kinh, máng ngựa, tai kích và dạng ống.
Phong cách trang trí quy củ, chặt chẽ, nhưng trình độ chế tác dường như có phần đi xuống, đặc biệt ở chất đồng và cách xử lý chi tiết. Ví dụ chiếc lư đồng tai xung, ba chân nhũ, mang khoản “Sùng Trinh Nhâm Ngọ niên, Thời Nghi Trai Lâm phỏng Tuyên chế”, thuộc sưu tập Bảo tàng Liễu Châu, Quảng Tây (hình 5): tai xung, miệng loe, cổ ngắn thắt, chân nhũ, bề mặt trơn không hoa văn; khoản đáy được tạo bằng kỹ thuật hạ nền để chữ nổi. Đường nét lư lưu loát, hình dáng khoáng đạt, tinh gọn, trang trọng. Tuy nhiên, đáy cho thấy khá nhiều “mắt cát” — lỗ rỗ đúc — và việc vá sửa các lỗ này chưa quy chỉnh, khá tùy tiện.
Hình 5. Lư đồng tai xung, chân nhũ, mang khoản Sùng Trinh Nhâm Ngọ niên, Thời Nghi Trai Lâm phỏng Tuyên chế, thuộc sưu tập Bảo tàng Liễu Châu.
So với các triều trước, lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh có thân dẹt hơn, đậm khí chất văn nhân. Chân tương đối ngắn, đặc biệt chân nhũ thanh hơn, có dạng hình nón, ở một mức độ nhất định gần với tam giác ngược, vươn gọn và nhọn dần. Phần đáy chân tiếp xúc với mặt bàn được cắt phẳng, tạo cảm giác nhỏ và bằng (hình 6).
Về tương quan độ dày giữa miệng và đáy, vành miệng mỏng còn đáy tương đối dày. Đặc biệt, do chất đồng giai đoạn này chưa đủ tinh luyện, để đáp ứng sở thích của người sưu tầm đối với cảm giác “nặng tay”, người thợ đúc phần bụng dày hơn, nhằm tạo cảm giác đầm tay.
Đặc điểm này thể hiện rõ nhất ở lư tai xung: hai tai khá mỏng, đầu tai tương đối nhọn; lỗ tai thường có hình bầu dục, hoặc phần tiếp giáp giữa lỗ tai với vành miệng được xử lý tròn mềm.
Về khoản thức, bố cục chữ khá sít, khoảng cách giữa các chữ nhỏ. Về kỹ thuật, khoản khắc và khoản đúc cùng tồn tại, nhưng khoản khắc nhiều hơn rõ rệt. Phần lớn khoản khắc có dấu đục chạm rõ, đa số tương đối thô phác; khoản được sửa tinh ít gặp. Nền khoản sát nét chữ có thể thấy những chỗ lõm do sửa khắc, trong khi phần để trống hơi gồ lên, tạo độ lồi lõm nhỏ nhưng khá rõ (hình 7).
Thư thể của khoản phần nhiều dùng Khải thư và triện lá liễu (hình 8), ít dùng triện chân dài.⑨ Trong lối Khải thư có phần mộc vụng, hai chữ “Đại” và “Minh” có đặc điểm rõ:
大
dà — Đại.
Nét sổ phía trên nét ngang của chữ “Đại” dựng thẳng, vươn cao, tạo thế đứng vững.
明
míng — Minh.
Nét sổ bên phải bộ Nhật ở phía trái giao với nét phẩy bên trái bộ Nguyệt; nét móc của nét sổ móc trong bộ Nguyệt lại giao với nét phẩy bên trái, khiến phần này gần như khép kín (hình 9).
Hình 6. Đặc điểm chân nhũ của lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Hình 7. Đặc điểm lồi lõm trên nền khoản của lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Hình 8. Khoản triện lá liễu trên lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Hình 9. Đặc điểm khoản thức của lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Về chất đồng, phần lớn sử dụng một loại hợp kim đồng vàng gọi là “thủy hồng đồng”:
水红铜
shuǐ hóng tóng.
“Thủy hồng đồng” là đồng vàng có tỷ lệ đồng cao, về cơ bản có thể đạt khoảng 90%. Khi tỷ lệ đồng đạt 85%–90%, màu đồng vàng bắt đầu ngả hồng. Vì vậy, màu đồng vàng dùng cho lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh khác với các thời kỳ khác.
Ngoài ra, tỷ lệ đồng trong hợp kim đồng vàng càng cao thì chất liệu càng mềm dẻo, dễ chạm khắc nhưng không thích hợp với việc đúc những chi tiết tinh vi. Đây cũng là một nguyên nhân khiến khoản khắc xuất hiện nhiều hơn ở thời Sùng Trinh.
Điều này đồng thời giải thích những nghi vấn của một số học giả đối với lư phỏng Tuyên Đức mang khoản “Ngọc đường thanh ngoạn”. Một số học giả chỉ ra rằng, cổ thư sớm nhất nêu quan điểm lư mang khoản này thuộc sưu tập của Nghiêm Đông Lâu cuối thời Minh là Cổ ngoạn chỉ nam của Triệu Nhữ Trân thời Dân Quốc.
Những chiếc lư đồng mang khoản “Ngọc đường thanh ngoạn” được thu lục trong Cố Cung Tuyên đồng khí đồ điển đều có khoản khắc (hình 10).⑩ Sách cho biết đây là những chiếc lư trong sưu tập của Nghiêm Đông Lâu, con trai Nghiêm Tung — Nội các thủ phụ thời Gia Tĩnh nhà Minh. Tuy nhiên, các lư hương mang khoản này không phải do Nghiêm Đông Lâu đúc, mà là những lư đời trước không khoản, có chế tác tinh xảo, được ông sưu tập rồi khắc thêm khoản.
Các lư mang khoản “Ngọc đường thanh ngoạn” trong sách đều là khoản khắc. Do đó có thể suy đoán, lời Triệu Nhữ Trân viết trong Cổ ngoạn chỉ nam không phải không có căn cứ.
Hình 10. Khoản Ngọc đường thanh ngoạn trên lư thuộc sưu tập Cố Cung.
Về lòng lư, lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh hầu như không thấy dấu vết sửa tinh. Mặt trong sần rỗ hoặc thấp thoáng vết xoáy, có trạng thái loang lổ. Đây có lẽ là những dấu vết tự nhiên còn lại từ phương pháp đúc sáp chảy có lõi đất. Gỉ tích tụ theo năm tháng hòa cùng muội khói làm cảm giác gồ ghề càng rõ, tựa đá núi bị gió mưa bào mòn lâu ngày (hình 11).
Hình 11. Lòng lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Khi giới thiệu đặc điểm lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh, sự khác biệt giữa Nam đúc và Bắc đúc cuối thời Minh là một nội dung quan trọng.
Theo Đế đô cảnh vật lược — Thành Hoàng miếu thị, nhân vật tiêu biểu của nhà họ Thi hoạt động vào thời Gia Tĩnh, Vạn Lịch là Thi Niệm Phong. Nhà họ Thi cùng Học Đạo được xem là đại diện của Bắc đúc. Hoạt động đúc lư của họ Thi kéo dài đến giữa thời Thanh.
Bắc đúc có đặc điểm thân lư dày, nặng, tương phản rõ với phần bụng tương đối mỏng của Nam đúc. Kỹ thuật Bắc đúc giai đoạn này có phần chưa cao, nhưng theo thời gian, sự hạn chế về kỹ thuật lại trở thành ưu thế: nhờ thân dày nên hiện vật ít bị hư khuyết.
Đại diện của Nam đúc cuối thời Minh là nhà họ Cam và nhà họ Thái. Theo Tuyên lư bác luận, họ Cam là người Hồi, nhân vật tiêu biểu là Cam Văn Đường, người Nam Kinh. Tuy lư họ Cam không bằng lư họ Thái ở Tô Châu, nhưng lư chân nhũ do họ đúc được người đương thời khen ngợi. Họ Cam không theo Phật giáo; tương truyền khi có tượng Phật và các đồ dùng Phật giáo bằng đồng thì thường phá để lấy đồng.
Cùng thời, nhà họ Thái ở Tô Châu đúc lư vượt xa họ Cam, tiêu biểu là lư tai cá. Nam đúc có dáng đoan trang, thanh tú, nho nhã; thành lư mỏng hơn Bắc đúc, tiết kiệm nguyên liệu đồng. Trong điều kiện đương thời, yêu cầu kỹ thuật đúc của Nam đúc rõ ràng cao hơn Bắc đúc. Nhưng theo thời gian, lư Nam đúc lại dễ hư hỏng hơn lư Bắc đúc. Kỹ thuật cao hơn lúc ban đầu, về sau lại trở thành điểm bất lợi.
Khoản của lư Nam đúc được sửa tinh hơn Bắc đúc. Ở mép phần lớn nét chữ có thể thấy rõ dấu sửa khắc; nền khoản khá phẳng, thể hiện tốt bút ý thư pháp, có thể nhận ra kỹ nghệ tinh tế qua những chi tiết nhỏ.
Bảo tàng Cố Cung lưu giữ một chiếc lư đồng tai xung, chân nhũ, mang khoản Đại Minh Tuyên Đức niên chế, kèm đế đồng chân mây, thuộc sưu tập cũ của Thanh cung (hình 12). Năm 1977, ông Dương Bá Đạt giám định đây là lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh.
Lư cao 6,7 cm, đường kính miệng 10,6 cm; tai xung, chân nhũ, bề mặt trơn không hoa văn, thanh tú và nhã nhặn. Mép miệng loe ra, cổ thắt, bụng nở; đầu tai tròn mềm, đường viền tai thanh gọn. Màu bề mặt nhuận, trầm ổn, khoản thức có đặc điểm rõ, mang những nét điển hình của thời Sùng Trinh cuối Minh.
Mẫu hình của lư tai xung được phỏng theo lư hai tai, ba chân thời Tống, hàm ý kính thuận và noi theo hình tượng của trời. Đây là một trong những kiểu được đúc nhiều nhất trong hai triều Minh–Thanh. Đặc biệt, vì bề mặt trơn không hoa văn, việc kiểm soát tiêu chuẩn tạo hình càng khó: chiều cao, tỷ lệ và các phần chuyển tiếp đều là những tiêu chuẩn thẩm mỹ quan trọng. Yêu cầu đối với từng yếu tố đúc cao đến mức có thể nói “sai một ly, đi một dặm”; chỉ một chút sai lệch cũng khiến vẻ đẹp mất đi.
Điểm đáng quý của chiếc lư phỏng này là tai, vành miệng, bụng và chân nhũ gần như hoàn mỹ, tạo cảm giác mới mẻ, sáng mắt. Đặc biệt, khoang lư khá dẹt, phần bụng dưới thu vào tương đối thoải, đỉnh hai tai hướng loe ra ngoài, tạo hiệu quả thị giác vừa thanh nhã vừa đoan trang.
Hình 12. Lư đồng tai xung, chân nhũ thời Sùng Trinh, mang khoản Đại Minh Tuyên Đức niên chế, thuộc sưu tập Bảo tàng Cố Cung.
Chiếc lư đồng tai xung, chân nhũ mang khoản “Sùng Trinh Nhâm Ngọ niên, Thời Nghi Trai Lâm phỏng Tuyên chế” thuộc sưu tập Bảo tàng Liễu Châu đã nhắc ở trên cao 9,8 cm, đường kính miệng 15,42 cm, nặng 1.800 g.
Khoản gồm 12 chữ Khải thư, bố trí thành bốn hàng, tạo chữ nổi bằng kỹ thuật hạ nền. Phong cách thô phác, mộc vụng, bố cục sít. Đặc biệt, nội dung khoản ghi rõ “Thời Nghi Trai Lâm phỏng Tuyên”, là chứng cứ hiện vật cụ thể về lư phỏng Tuyên Đức mang khoản tư gia thời Sùng Trinh, đồng thời xác nhận sự thịnh hành của phong trào phỏng chế trong giai đoạn này.
Hai tai lư vươn cao, loe ra ngoài; vành miệng khá mỏng, thân thấp dẹt; lòng lư sần rỗ, loang lổ, không thấy dấu sửa lòng rõ, bề mặt bên trong gồ ghề; ba chân nhũ có dạng tam giác ngược rõ rệt.
Năm Sùng Trinh Nhâm Ngọ tức Sùng Trinh thứ mười lăm (1642), khi vương triều Minh đã gần khép lại. Chiếc lư có những đặc điểm điển hình của lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh, đồng thời mang dấu ấn chuyển tiếp sang đầu thời Thanh.
IV. So sánh lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh với đồ đồng Tuyên Đức
Lư phỏng Tuyên Đức qua các đời đều phát triển trên cơ sở hình chế của thời kỳ trước. Ngay cả đỉnh, di khí chuyên dùng trong nghi lễ hoàng gia Tam Đại cũng không phải đột nhiên xuất hiện. Đỉnh, di khí thời Hạ–Thương–Chu phỏng theo đồ gốm thời viễn cổ; đồ sứ Tống phỏng theo và phát triển từ hình chế thời Hán–Đường; đến đầu thời Minh, lư Tuyên Đức lại phỏng theo đỉnh, di khí Tam Đại cùng những kiểu đồ sứ Tống thanh nhã. Tất cả đều có đặc điểm mô phỏng hình và thần, mượn cổ để sáng tạo cái mới.
Vậy làm thế nào để phân biệt lư Tuyên Đức với lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh? Cuốn Cố Cung Tuyên đồng khí đồ điển của Lý Mễ Giai đưa ra một hướng tiếp cận. Có hai phương pháp để nhận diện lư được đúc vào niên hiệu Tuyên Đức.
Thứ nhất là phân tích thành phần bằng phương pháp không phá hủy. Với chiếc bình đồng thếp vàng hai tai xỏ vòng rời niên đại Tuyên Đức thứ hai, đã có một chuẩn đối chiếu về hàm lượng nguyên tố trong đồng vàng thời Tuyên Đức để so sánh với các lư hiện còn.
Trong đối chiếu thành phần, hàm lượng kẽm và antimon là căn cứ định niên đại quan trọng. Theo sự thay đổi của thời đại, ngoại trừ triều Gia Khánh, hàm lượng kẽm nhìn chung tăng dần qua các triều. Antimon có tầm quan trọng không kém kẽm, đóng vai trò tăng độ cứng của hợp kim đồng.
Đồ đồng Tuyên Đức chính triều không có antimon; từ cuối thời Minh, antimon bắt đầu xuất hiện trong đồ đồng phỏng Tuyên Đức. Đến cuối Thanh, tuy hàm lượng antimon trong đồ phỏng các thời kỳ dao động khá lớn, nhưng không thể phủ nhận rằng từ cuối thời Minh, nguyên tố này đã đột ngột xuất hiện trong đồ đồng phỏng Tuyên Đức.
Thứ hai, theo Tuyên đồng thu nhĩ lư của Cao Sĩ Kỳ thời Thanh, khoản đúc trên lư Tuyên Đức sử dụng chữ Khải do Thẩm Độ viết.⑪ Vì vậy, có thể tìm sáu chữ “Đại Minh Tuyên Đức niên chế” trong thư pháp Thẩm Độ rồi ghép lại (hình 13), đối chiếu với khoản trên các lư hương hiện còn để nhận biết đặc điểm. Trong hoàn cảnh chưa có lư chính triều được công nhận chung, khoản thức có ý nghĩa quan trọng đối với việc nhận diện lư đúc dưới triều Tuyên Đức và lư phỏng ở các thời kỳ.
Hình 13. Các chữ tuyển từ thư pháp Thẩm Độ, ghép bằng máy tính.
Bảo tàng Cố Cung lưu giữ một chiếc lư hương đồng tai xung, chân nhũ (hình 14), số hiệu “Phiên tự 120”, được bảo tàng xác định niên đại đúc là thời Tuyên Đức.
Lư có thân tròn, miệng loe, cổ thu, bụng nở; ba chân nhũ nổi dần từ mặt đáy ngoài của thân lư. Khoản đáy gồm sáu chữ Khải “Đại Minh Tuyên Đức niên chế”, đúc nổi trên nền hạ thấp; chế tác tinh xảo, không có dấu dao sửa (hình 15).
Đối chiếu chữ khoản của chiếc lư này với các chữ ghép bằng máy tính từ thư pháp Thẩm Độ cho thấy mức độ trùng khớp rất cao: kết cấu vuông vức, phép tắc nghiêm cẩn; biến đổi về độ dày mỏng và nặng nhẹ của đường nét không khác nhau. Đặc biệt, hàm lượng kẽm của lư nằm hoàn toàn trong cùng khoảng với hàm lượng kẽm của bình hai tai xỏ vòng rời thời Tuyên Đức thuộc Bảo tàng tỉnh Thanh Hải. Vì vậy, có thể tin rằng chiếc lư được đúc vào niên hiệu Tuyên Đức.
Hình 14. Lư hương đồng tai xung, chân nhũ thời Tuyên Đức, thuộc sưu tập Cố Cung.
Hình 15. Khoản trên lư hương đồng tai xung, chân nhũ thời Tuyên Đức, thuộc sưu tập Cố Cung.
Bảo tàng Cố Cung còn lưu giữ một chiếc lư chân đế vòng, tai du long, mang khoản Đại Minh Tuyên Đức niên chế (hình 16). Lư phỏng hình quỹ, vành miệng mỏng, chân đế vòng dày hơn tương đối so với vành miệng.
Do tiếp xúc lâu ngày với mặt phẳng, chân đế vòng không có dấu oxy hóa; từ phần kim loại lộ ra có thể thấy đồng màu vàng kim, mềm và mịn. Mặt đáy ngoài đúc nổi sáu chữ Khải “Đại Minh Tuyên Đức niên chế” trên nền hạ thấp, cũng không thấy dấu gia công sửa bằng dao (hình 17).
Khoản sáu chữ Khải có mức độ trùng khớp rất cao với thư pháp Thẩm Độ. Hàm lượng kẽm trung bình phù hợp dữ liệu đồng vàng chính triều Tuyên Đức, vì vậy Bảo tàng Cố Cung xác định niên đại đúc của hiện vật là thời Tuyên Đức.⑫
Hình 16. Lư tai du long, chân đế vòng thời Tuyên Đức, thuộc sưu tập Cố Cung.
Hình 17. Khoản trên lư tai du long, chân đế vòng thời Tuyên Đức, thuộc sưu tập Cố Cung.
So sánh lư hương đồng thời Tuyên Đức với lư phỏng thời Sùng Trinh có thể thấy: lư đồng thời Tuyên Đức chủ yếu là quan đúc, hình dáng tương đối trung thành với đồ sứ Tống, đồ đồng Nguyên và đồ đồng thời thượng cổ. Đến thời Sùng Trinh, việc phỏng chế trong dân gian đã thành trào lưu. Có sự tham gia của văn nhân, lư phỏng giai đoạn này thanh nhã, đậm khí chất văn nhân; phong cách quan đúc và dân đúc tác động qua lại.
Thời Tuyên Đức không quá chú trọng trọng lượng lư hương, thành lư có độ dày vừa phải. Thời Sùng Trinh lại theo đuổi cảm giác đầm tay, yêu cầu cao hơn về trọng lượng, trong khi vành miệng khá mỏng. Để đạt cảm giác cầm nắm tương ứng, phần bụng lư được đúc dày. Tuy lư Nam đúc có bụng mỏng nên hơi nhẹ tay hơn, phong vận tổng thể vẫn không thay đổi.
Khoản thức là một trong những căn cứ định niên đại quan trọng nhất đối với lư Tuyên Đức và lư phỏng qua các đời; sự khác biệt giữa hai nhóm vì thế càng rõ. Lư Tuyên Đức dùng chữ Khải của Thẩm Độ để đúc khoản. Lư phỏng thời Sùng Trinh có cả khoản đúc và khoản khắc, nhưng phần lớn dùng khoản khắc. Thư thể cùng tồn tại Khải thư, triện lá liễu và các dạng khác; riêng Khải thư đã khác xa chữ của Thẩm Độ.
Khoản thời Tuyên Đức tương đối nông, trong khung khoản có nhiều khoảng trống, khoảng cách giữa các chữ thoáng. Khoản thời Sùng Trinh ít khoảng trống hơn, các chữ xếp sít nhau.
Về hình dáng, chân nhũ của lư Tuyên Đức gần với dạng trụ tròn, tương đối dài và thẳng. Lư phỏng thời Sùng Trinh có thân dẹt hơn, chân nhũ gần dạng tam giác ngược; diện tích tiếp xúc với mặt bàn nhỏ và bằng.
Về chất đồng, thời Tuyên Đức nguồn đồng vàng chủ yếu dựa vào triều cống của các nước phiên thuộc và thương mại hải ngoại; dân gian có rất ít con đường tiếp cận đồng vàng chất lượng tốt. Đồ đồng Tuyên Đức đầu Minh phần lớn dùng đồng vàng có sắc xanh trắng, chỉ một lượng nhỏ có màu vàng kim. Đồng vàng sắc xanh trắng tương đối cứng, dễ sinh gỉ xanh; trong khi đồng vàng dùng cho lư phỏng thời Sùng Trinh phần lớn là “thủy hồng đồng” ngả hồng.
Qua phân tích, đối chiếu trên, có thể thấy lư phỏng Tuyên Đức thời Sùng Trinh và lư Tuyên Đức chính triều kế thừa cùng một mạch về kỹ thuật đúc và thị hiếu thẩm mỹ, vừa có khác biệt vừa có điểm chung.
Như vậy, từ khi ra đời đến nay, những biến đổi về hình dáng, chất đồng và khoản thức của lư Tuyên Đức không phải là sự thay đổi do ý tưởng bất chợt, mà được tiếp nối từng chút theo thời gian, sự thay thế triều đại và biến chuyển trong thẩm mỹ con người. Việc phỏng chế lư Tuyên Đức trên quy mô lớn bắt đầu cuối thời Minh; cũng vào cuối Minh, lư Tuyên Đức đã được tôn lên hàng vật phẩm đứng đầu thư phòng. Tầm quan trọng của việc học tập, nghiên cứu hoạt động phỏng chế lư Tuyên Đức quy mô lớn cuối thời Minh vì thế là điều hiển nhiên.
① Trương Xuân Yến, Vương Thần, Lữ Quân: “Tượng Đại Từ Bi Pháp Vương — Thangka khắc ty”, Trung Quốc Tây Tạng, số 3/2010.
② Vương Dục: Thanh Hải phương chí tư liệu loại biên, tập hạ, Nhà xuất bản Nhân dân Thanh Hải, 1988, tr. 1073.
③ Lý Mễ Giai: Cố Cung Tuyên đồng khí đồ điển, Nhà xuất bản Cố Cung, 2020, tr. 15.
④ [Minh] Lưu Đồng, Vu Dịch Chính: Đế kinh cảnh vật lược — Thành Hoàng miếu thị, Nhà xuất bản Bắc Kinh, 2001, tr. 162.
⑤ [Minh] Trương Đại: Đào Am mộng ức — Cam Văn Đài lư, Nhà xuất bản Cổ tịch Thượng Hải, 1982, tr. 53.
⑥ [Thanh] Mạo Tương: Tuyên lư ca chú, trong Chiêu đại tùng thư, Giáp tập, quyển 43, bản khắc lưu tại Thế Khải Đường.
⑦ [Thanh] Mạo Tương trước tác: Phần tiểu dẫn của Tuyên lư ca chú, trong Chiêu đại tùng thư, Giáp tập, quyển 43, bản khắc lưu tại Thế Khải Đường.
⑧ [Minh] Trương Đại: Đào Am mộng ức — Cam Văn Đài lư, Nhà xuất bản Cổ tịch Thượng Hải, 1982, tr. 53.
⑨ Trương Minh: Biện vật: Lư Tuyên Đức thời Sùng Trinh, Nhà xuất bản Văn vật, 2019.
⑩ Lý Mễ Giai: Cố Cung Tuyên đồng khí đồ điển, Nhà xuất bản Cố Cung, 2020, tr. 284.
⑪ [Thanh] Cao Sĩ Kỳ: Quy điền tập, quyển 11, “Tuyên đồng thu nhĩ lư”, bản khắc thời Khang Hy nhà Thanh, tr. 1815–1816.
⑫ Lý Mễ Giai: Cố Cung Tuyên đồng khí đồ điển, Nhà xuất bản Cố Cung, 2020, tr. 30.
Nguồn: wwj.beijing.gov.cn
Lão Cổ Vật
Siêu tầm và dịch

.jpg)

(1).png)




.jpg)

Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận!
Gửi bình luận của bạn
Gửi bình luậnĐăng ký tư vấn
Sưu tầm đúng – Giữ trọn giá trị
Để lại số điện thoại để được chuyên gia Lão Cổ Vật tư vấn sưu tầm và thẩm định cổ vật.

Những khoảnh khắc giao lưu cùng khách hàng, nhà sưu tầm và các phiên chợ đồ xưa – nơi mỗi tác phẩm tìm được chủ nhân xứng đáng.

Bộ trường kỷ gỗ lim cổ điển Lão Cổ Vật bài trí cho không gian studio của khách hàng.

Lão Cổ Vật giao lưu, giới thiệu văn hoá cổ vật Việt cùng Đại sứ quán Ả Rập.

Gian hàng đồ xưa của Lão Cổ Vật tại phiên chợ Viềng đầu xuân.

Tranh thư pháp chữ Phật Tâm trang trí trong không gian phòng khách nhà khách hàng.

Các nhà sưu tầm quốc tế sang giao lưu, thưởng lãm tác phẩm tại Lão Cổ Vật.

Gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại chợ hoa Hàng Lược, điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp xuân về.

Bộ tác phẩm sơn thiếp vàng trang trí tại nhà khách hàng, trang nghiêm và ấm cúng.

Huynh đệ ghé thăm, thưởng trà và đàm đạo về cổ vật tại Lão Cổ Vật.

Khách nước ngoài thăm quan gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại phố Hàng Lược.
Góc sưu tầm Lão Cổ Vật
Học cách phân biệt đồ cổ, đồ giả cổ và thẩm định giá trị cổ vật cùng các chuyên gia Lão Cổ Vật.
Đăng ký nhận thông tin mới nhất
Bài viết mới về cổ vật, kiến thức thẩm định và tác phẩm mới từ Lão Cổ Vật gửi thẳng tới bạn.
.png)


.jpg)


@laocovat
Những thước phim ngắn về thẩm định, sưu tầm và thưởng ngoạn cổ vật từ kênh TikTok Lão Cổ Thẩm Định cổ vật – gia truyền từ 1955.


Khởi nguồn từ năm 1955, Lão Cổ Vật là nơi chia sẻ thông tin thị trường cổ vật và nghệ thuật, giúp các nhà sưu tầm khám phá, mua bán, tài trợ và gửi giao lưu các tác phẩm quý hiếm.
Thông tin tài khoản: STK 0541007007007 – Nguyễn Duy Tuấn – Vietcombank chi nhánh Long Biên.
© 2026 Lão Cổ Vật Antique. Thẩm định cổ vật – Tư vấn sưu tầm – Gia truyền từ 1955.