Nhận Diện Đồ Sứ Hoa Lam Ba Triều Thịnh Trị Đầu Thanh Qua Sắc Độ Hoa Lam

Ba triều Khang Hy, Ung Chính và Càn Long là một giai đoạn đặc biệt quan trọng trong lịch sử phát triển gốm sứ Trung Quốc. Trình độ nung tạo thời kỳ này đạt tới một đỉnh cao mới kể từ đời Tống. Trong đó, sự yêu chuộng đồ sứ hoa lam dưới cả ba triều đã đạt đến mức khó có thể sánh bằng.

Trong đồ sứ hoa lam quan diêu của ba triều đầu Thanh, chỉ một bộ phận mang niên khoản đương triều. Do đương thời thịnh hành việc phỏng chế khí vật các triều trước, khoản thức trên một số hiện vật cũng đề niên hiệu tiền triều.

 

Bởi vậy, khi gặp một món đồ sứ hoa lam được cho là thuộc “Thanh tam đại”, người thẩm định phải kết hợp đầy đủ các yếu tố gồm khí hình, nguyên liệu tạo thai, men màu, họa phong, chân đế và khoản thức. Chỉ như vậy mới có thể nhận diện chính xác và xác định niên đại thực sự của hiện vật.

Trong kỳ này, chúng ta sẽ tìm hiểu cách nhận diện đồ sứ hoa lam quan diêu ba triều đầu Thanh thông qua đặc điểm phát sắc.

I. Hoa lam Khang Hy

Đồ hoa lam Khang Hy sử dụng Châu Minh liệu tinh khiết có nguồn gốc từ Vân Nam và Chiết liệu thượng hạng. Hoa lam nổi bật với sắc xanh biếc, tươi sáng, màu sắc rực rỡ và phân tầng rõ ràng, được đánh giá đứng đầu triều Thanh.

Sắc lam tươi, thuần khiết, u nhã và thâm trầm. Các cấp độ đậm nhạt được vận dụng hài hòa như tranh thủy mặc, vì vậy rất được hậu thế tôn sùng.

Trong hội họa trang trí, thợ gốm sử dụng kỹ pháp phân thủy. Chỉ với một loại thanh liệu hoa lam, người thợ vẫn có thể biểu hiện nhiều tầng lớp của cảnh vật, thể hiện sáng – tối, âm – dương, hướng chính diện và khuất sáng.

Lối hoa lam đa sắc độ này đã phá vỡ sự đơn điệu của kỹ thuật tô phẳng truyền thống, được hậu thế ca ngợi bằng mỹ danh “ngũ thái hoa lam”.

Tuy nhiên, triều Khang Hy kéo dài tới 61 năm nên sắc độ hoa lam không hoàn toàn đồng nhất từ đầu đến cuối. Khi nói đến màu hoa lam Khang Hy tiêu biểu, người ta thường lấy sản phẩm trung kỳ – giai đoạn có chất lượng phát sắc tốt nhất – làm chuẩn.

Trên thực tế, sắc hoa lam Khang Hy liên tục biến đổi. Căn cứ phương pháp phân kỳ truyền thống của giới nghiên cứu và hiện vật truyền thế, có thể chia thành ba giai đoạn:

1. Khang Hy sơ kỳ

(Từ Khang Hy nguyên niên đến năm Khang Hy thứ 19)

Đồ hoa lam giai đoạn này về cơ bản vẫn bảo lưu những đặc điểm của hoa lam đầu Thanh thời Thuận Trị.

Bề mặt men dày và nhuận, mang sắc trắng ánh xanh. Trên men có thể xuất hiện hiện tượng co men và những lỗ nhỏ màu nâu, thường gọi là tông nhãn.

Thanh liệu sử dụng chủ yếu là Chiết liệu hoặc các loại cobalt nội địa khác. Hoa lam phát sắc xanh xám; một số hiện vật có màu đậm nhưng thiên tối và xám.

Hiện vật trong phiên đấu giá mùa xuân Cửu Đỉnh năm 2022:

Thanh Khang Hy – Bình bổng chùy hoa lam Thúy Mao lam, vẽ sơn thủy nhân vật.

 

2. Khang Hy trung kỳ

(Từ năm Khang Hy thứ 20 đến năm Khang Hy thứ 45)

Hoa lam trung kỳ có sắc xanh biếc, tươi đẹp, là diện mạo tiêu biểu nhất của đồ hoa lam Khang Hy.

Thời kỳ này sử dụng Châu Minh liệu từ Vân Nam và Chiết liệu thượng hạng. Phương pháp luyện thanh liệu được cải tiến, chuyển từ thủy trầm pháp – lắng lọc bằng nước – sang hỏa đoạn pháp – nung luyện bằng lửa.

Nhờ đó, hoa lam phát sắc trong sáng, xanh biếc và khác biệt rõ rệt so với các thời kỳ khác. Giới sưu tầm gọi sắc độ này là “Thúy Mao lam” hoặc “ngũ thái hoa lam”.

Kỹ pháp phân thủy được vận dụng trong hội họa, giúp sắc hoa lam thể hiện rõ sáng – tối, chính – phản và chiều sâu không gian, tạo nên ý cảnh thâm viễn.

3. Khang Hy hậu kỳ

(Sau năm Khang Hy thứ 45)

Sắc hoa lam chuyển dần từ đậm rực, xanh thẫm sang nhẹ nhàng và thanh nhã. Một số sản phẩm có khả năng phát sắc thiếu ổn định, thậm chí xuất hiện hiện tượng loang tán.

II. Hoa lam Ung Chính

Hiện vật trong phiên đấu giá mùa xuân Cửu Đỉnh năm 2022:

Thanh Ung Chính – Thiên tự quán hoa lam phỏng Thành Hóa, trang trí triền chi liên hoa văn.

 

Hoa lam Ung Chính sử dụng Chiết liệu nội địa. Do đồ sứ thời kỳ này chủ yếu phỏng theo hoa lam của nhiều triều đại nhà Minh nên tồn tại đồng thời nhiều sắc độ khác nhau.

Nhìn chung, hoa lam Ung Chính tạo cảm giác thanh nhã, nhẹ nhàng. Tuy nhiên, khả năng phát sắc chưa hoàn toàn ổn định và phần lớn hiện vật có hiện tượng loang tán.

Có thể phân biệt cụ thể như sau:

1. Đồ phỏng hoa lam Thành Hóa có sắc lam nhạt, tông màu xanh xám.
2. Đồ phỏng hoa lam Tuyên Đức sử dụng bút pháp điểm nhiễm đậm, thường xuất hiện hiện tượng loang tán.
3. Đồ phỏng hoa lam Gia Tĩnh có sắc độ ổn định và thâm trầm.

III. Hoa lam Càn Long

Hiện vật trong phiên đấu giá mùa xuân Cửu Đỉnh năm 2022:

Thanh Càn Long – Bình ngọc hồ xuân hoa lam trang trí bảo tướng hoa văn.

 

Triều Càn Long kéo dài 60 năm. Đặc trưng tổng quát của đồ sứ hoa lam thời kỳ này là:

Sắc lam thuần chính, tươi sáng; khả năng phát sắc ổn định, thâm trầm; hoa văn rõ ràng và quy chỉnh.

Tuy vậy, giữa đầu và cuối triều Càn Long vẫn tồn tại những biến đổi nhất định về sắc độ.

Hoa lam Càn Long sơ kỳ còn bảo lưu đặc điểm phát sắc thiếu ổn định và đôi khi loang tán của thời Ung Chính. Đến hậu kỳ, một số sản phẩm xuất hiện tình trạng sắc lam mơ hồ, nổi và thiếu độ trầm. Đây là những dấu vết khó tránh khỏi của giai đoạn chuyển tiếp giữa các triều đại.

 

Đăng ngày 15 tháng 8 năm 2022, lúc 10 giờ 38 phút.

 

 

Dịch và sưu tầm: Lão Cổ Vật

Nguồn: Zhihu 

https://zhuanlan.zhihu.com/p/553883263