Nhận Diện Lão Hóa Men Phủ Trên Đồ Gốm Chuẩn Cổ

Kính thưa quý chư vị, trước mắt chúng ta đây là một số món đồ gốm cổ thuộc nhiều thời kỳ khác nhau. Nếu cộng tổng tuổi đời của tất cả những món đồ này lại thì rơi vào khoảng 8.000 năm. Một con số rất ấn tượng đúng không ạ?

Ảnh: Bộ sưu tập nhiều thời kỳ khác nhau. Lão Cổ Vật

Và cũng có một thử thách nho nhỏ dành cho quý chư vị: trong những món đồ đang có ở trên này, món nào thuộc thời Hán, món nào thuộc thời Trần, món nào thuộc thời Lê? Thậm chí có những món chúng ta phải gọi là Lý – Trần.

Tại hạ muốn chia sẻ đến quý chư vị một cách để nhận diện đồ gốm chuẩn cổ thông qua sự lão hóa của lớp men phủ trên bề mặt.

Đây cũng là một trong những yếu tố mà người chơi đồ cổ có thể tham khảo để bước đầu nhận diện sự khác biệt giữa một món đồ chuẩn cổ và một món đồ phỏng cổ.

Ví dụ đơn giản nhất, chúng ta sẽ đến với một món mà tại hạ cho rằng dấu hiệu lão hóa trên bề mặt men tương đối dễ nhìn thấy, đó chính là chiếc âu này.

Ảnh: Âu Trần Lành Tít trên 500 năm Chiều cao 10,5cm. Lão Cổ Vật

Quan sát bề mặt men của đồ gốm cổ

Đây, chúng ta cùng nhìn vào bề mặt men của chiếc âu cổ này.

Trước tiên, quý chư vị hãy nhìn tổng quan một lượt. Chúng ta tạm thời bỏ qua tất cả những yếu tố liên quan đến chân, cốt hay màu sắc mà chỉ tập trung duy nhất vào độ lão hóa của lớp men, cả ở mặt ngoài lẫn mặt trong.

Đầu tiên, liên quan đến đồ gốm cổ, thông thường sẽ có một số đặc trưng tương đối dễ nhận diện. Với rất nhiều dòng đồ, đặc biệt là những món có niên đại sâu, phần miệng có thể không được phủ men. Bởi khi nung, người ta úp phần miệng này xuống, cho nên trên bề mặt miệng hầu như không có men.

Quý chư vị nhìn vào phần rìa tiếp giáp giữa lớp men và lớp cốt gốm. Trải qua một khoảng thời gian rất dài, khu vực này bắt đầu xuất hiện hiện tượng hơi bong và có cảm giác ram ráp.

Nếu dùng phần da đầu ngón tay vuốt nhẹ qua đây, chúng ta có thể cảm nhận được độ ráp của bề mặt, gần giống như khi sờ vào một tờ giấy giáp rất mỏng.

Toàn bộ phần rìa này đều có cảm giác tương tự như vậy.

Lớp men cổ bị lão hóa và hao mòn theo thời gian

Tương tự ở mặt ngoài.

Ảnh: Bên trong Âu Trần Lành Tít trên 500 năm Chiều cao 10,5cm. Lão Cổ Vật

Tất nhiên, đây là một món đồ tròn, đẹp và lành. Thông thường, những món đồ tại Lão Cổ Vật đều đã được chọn lọc tương đối kỹ về chất lượng. Một chiếc âu tròn đẹp, lành tít tịt, tiền tịt như thế này, nhưng sự lão hóa của lớp men thì chúng ta vẫn có thể tương đối dễ dàng nhận ra.

Quý chư vị nhìn ở đây nhé.

Đây là khu vực lớp men vẫn còn tương đối dày. Còn ở khu vực bên cạnh, lớp men đã có dấu hiệu lão hóa và hao mòn đi một phần sau vài trăm năm tồn tại.

Không chỉ quan sát bằng mắt, chúng ta còn có thể cảm nhận bề mặt bằng tay. Khi dùng phần da đầu ngón tay sờ nhẹ, một số khu vực sẽ có cảm giác hơi ram ráp, gần giống như chạm vào một lớp giấy giáp mỏng.

Có những vị trí lớp men vẫn còn tương đối đầy đủ, nhưng cũng có những vị trí lớp men đã hao mòn hoặc mất đi một phần.

Đó chính là những dấu vết mà chúng ta cần quan sát khi tìm hiểu về quá trình lão hóa tự nhiên của men gốm cổ.

Vị trí tiếp xúc nhiều thường có độ lão hóa men khác nhau

Đặc biệt, quý chư vị hãy để ý đến những phần gồ lên trên bề mặt chiếc âu này.

Ảnh: Trôn Âu Trần Lành Tít trên 500 năm Chiều cao 10,5cm. Lão cổ Vật

Chiếc âu không được vuốt thành một bề mặt hoàn toàn trơn mà được tạo thành từng ô. Chính những phần nhô cao là những vị trí có khả năng va chạm nhiều hơn, tiếp xúc nhiều hơn và chịu ma sát nhiều hơn trong quá trình sử dụng.

Bởi vậy, lớp men tại những khu vực này có mức độ hao mòn và lão hóa nhiều hơn so với những phần nằm sâu phía bên trong.

Ngược lại, ở những vị trí như đường uốn cong phía trong, do ít va chạm và ít tiếp xúc hơn nên lớp men còn lại nhiều hơn, bề mặt cũng có thể giữ được độ bóng tốt hơn.

Như vậy, trên cùng một món đồ, mức độ lão hóa của lớp men không nhất thiết phải hoàn toàn giống nhau ở tất cả các vị trí.

Dấu hiệu nhận biết lão hóa men phủ trên đồ gốm chuẩn cổ

Khi quan sát một món đồ gốm cổ, quý chư vị có thể chú ý đến sự khác biệt giữa chỗ men còn – chỗ men mất, chỗ bóng – chỗ ráp, chỗ thường xuyên tiếp xúc – chỗ ít tiếp xúc.

Những dấu hiệu này hình thành và thay đổi trong quá trình một món đồ tồn tại, được sử dụng và trải qua thời gian.

Tất nhiên, khi nhận diện một món đồ gốm chuẩn cổ, chúng ta không nên chỉ dựa vào duy nhất một đặc điểm. Cần kết hợp thêm nhiều yếu tố khác như cốt gốm, màu men, kỹ thuật chế tác, phương pháp nung, kiểu dáng và những dấu vết lão hóa khác.

Tuy nhiên, nếu chỉ xét riêng về bề mặt, thì sự lão hóa của lớp men phủ trên đồ gốm cổ là một đặc điểm rất đáng để người chơi quan sát, nghiên cứu và tích lũy kinh nghiệm.

Và càng xem nhiều đồ chuẩn, càng trực tiếp cầm, nhìn và cảm nhận những món đồ có niên đại khác nhau, chúng ta sẽ càng hiểu rõ hơn thế nào là dấu vết lão hóa tự nhiên của một món đồ gốm cổ.

Lão Cổ Vật