Những Phương Pháp Cơ Bản Để Giám Định Đồ Sứ Cổ

Những phương pháp cơ bản để giám định đồ sứ

Giám định cổ vật là nền tảng của công tác nghiên cứu văn vật. Những hiện vật được lưu truyền từ quá khứ đến nay hoặc được khai quật từ lòng đất đều có thể được xem là di tích lịch sử. Giá trị lịch sử và giá trị nghệ thuật của chúng không hoàn toàn giống nhau, vì vậy cần căn cứ vào vai trò lịch sử, giá trị nghiên cứu để tiến hành giám định, nghiên cứu và phân loại. Việc giám định văn vật không chỉ nhằm xác định niên đại và giá trị nghệ thuật, mà trong một số trường hợp còn phải nhận định tính xác thực của hiện vật. Cùng với sự xuất hiện ngày càng nhiều của đồ cổ giả, nhiệm vụ giám định văn vật càng trở nên quan trọng hơn.

Cổ sứ là sản phẩm của lịch sử, tất yếu mang dấu ấn của thời đại mà nó được tạo ra. Khi nghiên cứu một món đồ sứ, cần phân tích từ nhiều phương diện. Nội dung mà đồ sứ thể hiện không phải bằng chữ viết mà thông qua hình dáng, hoa văn trang trí, kỹ thuật chế tác, đặc điểm của cốt thai, men và màu sắc. Vì vậy, muốn xác định niên đại và nguồn gốc của một món đồ sứ, cần nghiên cứu toàn diện các yếu tố này để đưa ra kết luận khoa học và phù hợp với thực tế.

Đồ sứ vừa là tác phẩm nghệ thuật, vừa là vật dụng thực tế, thường được gọi là “mỹ nghệ phẩm”. Điều này quyết định nội dung cơ bản của công tác giám định đồ sứ: vừa phải phân tích dưới góc độ nghệ thuật, vừa phải nghiên cứu kỹ thuật chế tác. Xét về nghệ thuật cần nghiên cứu tạo hình và trang trí; xét về kỹ thuật cần nghiên cứu nguyên liệu chế tác, cốt thai, đặc điểm men và phương pháp nung. Nội dung cụ thể của việc giám định đồ sứ gồm các phương diện sau:

1. Tạo hình (造型)

Tạo hình phản ánh rõ nét đặc trưng của từng thời đại. Mỗi thời kỳ có những kiểu dáng riêng; một loại khí vật xuất hiện vào thời điểm nào, biến mất vào thời điểm nào và đã trải qua quá trình biến đổi ra sao đều là căn cứ đáng tin cậy để xác định niên đại. Nói cách khác, sự phát triển của tạo hình đồ sứ cổ có quy luật nhất định; chỉ cần tìm ra quy luật biến đổi và đặc trưng thời đại của chúng là có thể đạt được mục đích giám định khoa học.

Lọ nước thơm vẽ ly long Khang Hy (Trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật)

2. Đề tài trang trí và phong cách trang trí (纹饰题材与装饰风格)

Sự thay đổi của thời đại và xu hướng thẩm mỹ khiến đồ sứ hình thành những đặc điểm mang dấu ấn thời đại rất đa dạng. Vì vậy, đề tài hoa văn và phong cách trang trí thường được các chuyên gia giám định sử dụng như căn cứ quan trọng để xác định niên đại.

3. Phương pháp chế tác và nung (烧造方法)

Kỹ thuật chế tác gốm sứ của Trung Quốc không ngừng phát triển từ thấp đến cao. Ở mỗi thời kỳ, từ khâu xử lý nguyên liệu, tạo hình cho đến nung đốt đều có những đặc điểm khác nhau, để lại dấu vết công nghệ riêng trên sản phẩm. Vì thế, phương pháp chế tác và nung là căn cứ quan trọng để nhận biết niên đại của đồ sứ. Sự xuất hiện của một kỹ thuật mới hay việc sử dụng một phương pháp nung khác biệt đều có thể giúp xác định thời kỳ sản xuất.

4. Đặc điểm cốt thai, men và màu sắc (胎、釉、彩绘特征)

Nguyên liệu chế tác ở các lò gốm và các thời kỳ khác nhau không giống nhau, dẫn đến sự khác biệt về cốt thai, lớp men và màu sắc sau khi nung. Đây cũng là một phương pháp hiệu quả để phân biệt đồ sứ của các thời đại khác nhau.

Lọ nước thơm vẽ ly long Khang Hy (Trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật)

5. Niên hiệu (年款)

Khi xác định niên đại của đồ sứ, ngoài việc dựa vào nghệ thuật và kỹ thuật chế tác, còn có thể căn cứ trực tiếp vào niên hiệu đề trên hiện vật. Phương pháp này đặc biệt hữu ích đối với đồ sứ thời Minh và Thanh. Những món đồ có niên hiệu, hoặc những hiện vật được khai quật trong các mộ có niên đại xác định rõ ràng, đều là “tiêu chuẩn đối chiếu” rất quan trọng, có ý nghĩa lớn trong việc xác định niên đại và nguồn gốc của đồ sứ.

Tuy năm căn cứ trên có mối quan hệ gắn bó và bổ trợ lẫn nhau, nhưng ở từng thời kỳ khác nhau, mức độ quan trọng của chúng không hoàn toàn giống nhau. Chẳng hạn, đối với đồ sứ thời Đường, việc xác định niên đại thường chú trọng đến tạo hình; đối với đồ sứ Tống, chú trọng nhiều hơn đến kỹ thuật chế tác; còn đối với đồ sứ Minh và Thanh, đặc điểm của cốt thai, men, màu sắc và niên hiệu thường giữ vai trò quan trọng hơn.

Lọ nước thơm vẽ ly long Khang Hy (Trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật)

Nguồn: DPM
  Lão Cổ Vật sưu tầm