Phù Điêu Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toản.

Tượng được tạo tác dạng thức phù điêu, tạc hõm sâu vào một khối đá nguyên khối. Phần phía ngoài phiến đá tạo tác thành hình thức kiểu văn bia. Trán bia, ở vị trí chính giữa chạm bông sen, phía ngoài tạo các dải sáng xoắn đơn. Dưới trán bia là 2 hoa tiết rồng được chạm chầu vào lòng bia, trên thân rồng có chạm 2 dải tròn là bông cúc mãn khai, lòng bông cúc chạm 2 chữ hán “đông” và “chu”. Đế bia là một khối đá lớn hình chữ nhật ngang, mặt ngoài chạm hai hàng cánh sen, ngọn cánh sen tạo các bông cúc mãn khai và các dải xoắn đơn.

Tượng thái hoàng thái hậu được chạm trong lòng bia với tư thế ngồi xếp bằng khoanh hai chân lại theo thế thiền định. Diện tượng tròn, thon, khuôn mặt đầy đặn phúc hậu, mặc áo choàng phủ kín thân. Phù điêu được sơn tô màu vàng cam phần áo, tóc đen; bệ bia, lòng bia, tượng, diềm bia được sơn, tô màu nâu đỏ (sơn ta).

Bức phù điêu Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn không chỉ là một kiệt tác điêu khắc mà còn mang những giá trị lịch sử và nhân văn sâu sắc của vương triều Mạc.
1. Lịch sử hình thành
Bức phù điêu có niên đại từ thế kỷ XVI (thời Mạc), gắn liền với cuộc đời của Thái hoàng Thái hậu Vũ Thị Ngọc Toàn (người làng Trà Phương, Kiến Thụy), vợ vua Mạc Đăng Dung. 

 • Xuất thân cao quý: Bà là con gái thầy dạy học của Mạc Đăng Dung, được dân gian ca tụng qua câu nói: "Cổ Trai đế vương, Trà Phương công chúa" để chỉ vẻ đẹp và vị thế của bà.
 • Công lao xây dựng: Sau khi nhà Mạc lên ngôi, bà đã dốc lòng tu bổ nhiều ngôi chùa tại quê hương, trong đó có chùa Trà Phương. Sau khi bà mất, người dân đã tạc bức phù điêu này để thờ phụng và tri ân công đức của bà. 

2. Ý nghĩa nghệ thuật và mỹ thuật
Đây được xem là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của nền mỹ thuật thời Mạc.
• Nét đẹp nhân bản: Thay vì tạc theo khuôn mẫu thần thánh hóa, phù điêu thể hiện bà với gương mặt phúc hậu, mang đậm nét phụ nữ Việt thuần túy, tạo cảm giác gần gũi.
 • Tư liệu về trang phục: Bức phù điêu khắc họa chi tiết trang phục cung đình thế kỷ XVI với áo giao lĩnh nhiều lớp, hoa văn rồng cuộn tròn đặc trưng thời Mạc, cung cấp dữ liệu quý cho các nhà nghiên cứu lịch sử. 
3. Ý nghĩa văn hóa và đạo đức
Bà không chỉ là người chấn hưng Phật giáo mà còn là linh hồn của những giá trị đạo đức cao đẹp:

 • Hội Minh thề: Bà chính là người khởi xướng và đặt ra thể lệ cho Hội Minh thề (Hải Phòng), nơi các quan chức và dân làng cùng thề sống liêm chính, không tham nhũng. Đây là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia có giá trị giáo dục tính trung thực và công bằng cho đến ngày nay.
 • Biểu tượng của sự gắn kết: Sự hiện diện của phù điêu trong chùa Trà Phương khẳng định sự gắn bó giữa hoàng gia và nhân dân, giữa đạo và đời trong lịch sử Việt Nam. 

Nguồn: sách Ngàn Năm Văn Hiến Quốc Gia Việt Nam
#AntiqueNews #Tintuccovat #Baovatquocgia #LaoCoVat