Sửa trang
Thời gian render trang: 23/11/2026 05:22:48.554

Thần Hộ Mệnh Trên Lưỡi Giáo Đông Sơn

07-11-2026Tác giả:Lão Cổ VậtLượt xem:0

    1. Về mặt định nghĩa, thì giáo, lao khá đơn giản: Một đầu nhọn chế theo dáng khí động học, được nối dài bởi cán tre, gỗ… tạo khả năng sát thương đối tượng từ xa, bằng đâm xuyên trực tiếp hay phóng lao.Thoạt đầu, trong thời đại đá, người nguyên thủy làm vát chính đầu của cây cán tre, nứa hay gỗ để tạo độ nhọn. Sau đó, phần đầu nhọn được thay thế bằng xương ống thú ăn cỏ được mài. Rồi khi trình độ ghè đẽo, tước tách đá phát triển, xuất hiện những lưỡi lam đầu nhọn tuyệt hảo, có lẽ chỉ dành cho thủ lĩnh vừa khéo tay vừa tài nghệ.


     

    Đặc tả chân dung thần hộ mệnh (trái) và toàn cảnh cụm trang trí (phải) trên hai mặt lưỡi giáo: khối chính là đầu thần hướng về họng tra cán, phía trên là hình chim trên trống đồng quay về mũi giáo


    Khi bước vào thời kim khí, mũi giáo đồng xuất hiện khá sớm nhờ ưu thế của kim loại - có thể nóng chảy và dễ uốn đập. Giáo, lao Đông Sơn mà chúng ta thấy chính là giáo, lao bằng kim loại. Chúng chủ yếu được đúc bằng đồng trong khuôn hai mang.
    Ở giai đoạn muộn, xuất hiện mũi giáo, lao bằng sắt - hoặc đúc, hoặc rèn. Nhờ đặc tính của đồng, khi tạo khuôn, người Đông Sơn dễ dàng thêm hoa văn mong muốn trên sản phẩm. Nhiều ngọn giáo đồng vớt từ đáy sông vẫn giữ nguyên được dấu vết của kỹ thuật "tôi" ở rìa cạnh…
    Giáo, lao Đông Sơn chủ yếu là dạng dẹt, có một sống nổi tạo trục cứng ở giữa, hai bản lá mở rộng từ họng cắm cán rồi xòe ra, sau đó thuôn lại thành mũi nhọn. Sự khác biệt mang tính địa phương hay cá thể nằm ở dáng hai cánh này. Các mũi lao về cơ bản có hình dáng thu nhỏ của mũi giáo, tiện cho việc phóng đi gây sát thương từ xa. Một số được tạo hình như lao đâm cá, với hai ngạnh hình cánh én như mũi tên…
    Buổi "rì rầm" hôm nay sẽ bắt đầu với ngọn giáo mà tôi cho là độc lạ nhất trong số hàng ngàn mũi giáo Đông Sơn từng được thấy. Đó là mũi giáo đồng do ngư dân vớt lên ở vùng ngã ba Đụn, trên đoạn chảy sông Kinh Thày tách thành hai nhánh: sông Giá và sông Đá Bạc, nay thuộc địa phận Thủy Nguyên, Hải Phòng.
     
    Hai mặt của lưỡi giáo đồng Đông Sơn vớt trên đoạn sông Kinh Thày, vùng ngã ba Đụn (Thủy Nguyên, Hải Phòng)


    Về kiểu thức, lưỡi giáo này không có gì đặc biệt ngoài kích thước dài, rộng bất thường: dài 39cm, chỗ rộng nhất 7cm. Cơ bản, nó thuộc loại lưỡi hình thoi dẹt, cả ở mặt diện lẫn mặt cắt. Với mũi giáo lớn như vậy, chiều dài cả cán phải trên 2m. Điều khiến hiện vật này được đặc biệt chú ý chính là hình trang trí phủ kín hai mặt lưỡi.
    Trang trí trên hai cánh lưỡi giáo không phải hiện tượng hiếm trong văn hóa Đông Sơn. Tôi sẽ lần lượt phân loại và giới thiệu chi tiết trong những bài sau. Nhưng riêng ở lưỡi giáo vớt tại vùng bến Đụn này, lần đầu tiên ta thấy đầy đủ và rõ ràng tư duy tâm linh của chiến binh Đông Sơn về thần chiến tranh, thần hộ mệnh.
     Nhìn đôi mắt của vị thần, tôi nhớ đến trường ca Hy Lạp, nơi tác giả Homere nhiều lần miêu tả "nàng Athena với đôi mắt bò" 

    2. Trong chuyên mục giới thiệu về thần chiến tranh và thần hộ mệnh, tôi từng đề cập đến chân dung vị thần khắc trên lưỡi giáo này. Hôm nay, xin phép đi sâu và kỹ hơn.
    Như đã nói, bình diện lưỡi giáo là một hình thoi dẹt: một đầu là mũi nhọn sát thương, đầu kia nối với họng giáo để cắm cán. Với bề ngang rộng nhất tới 7cm, phần lưỡi (không tính họng tra cán) dài hơn 30 cm, đủ tạo khoảng trống cho người thợ đúc thể hiện sự tôn vinh vị thần hộ mệnh.
    Chân dung thần hộ mệnh được đặt ở nửa dưới của bản lưỡi, nơi rộng nhất. Đầu thần hướng về chuôi họng, với chủ đích để gương mặt uy nghi của thần quay về phía kẻ thù. Gờ gân nổi chính giữa lưỡi giáo được chọn làm trục cân đối: sống mũi thẳng, hơi dài, làm chuẩn cho toàn bộ khuôn mặt. Chân dung vị thần này vốn từng phổ biến trên phiến giáp quý tộc hay trên dao găm giá trị cao, nhưng chưa ở đâu được khắc họa tỉ mỉ, rõ nét như ở hai mặt của lưỡi giáo này.

    Hình trái: chân dung thần hộ mệnh do tác giả vẽ lại từ bản gốc trên lưỡi giáo Đông Sơn vớt ở Phà Đụn (Thủy Nguyên, Hải Phòng). Hình phải: chân dung thần hộ mệnh và hình rùa thần trên một dao găm Đông Sơn vớt dưới sông

     

    Sự thống nhất cao nhất thể hiện ở cách khắc họa "đôi mắt bò" của thần. Nhắc đến đây, tôi nhớ đến trường ca Hy Lạp, nơi tác giả Homere nhiều lần miêu tả "nàng Athena với đôi mắt bò" - cách gọi gợi lên cặp mắt to, đẹp và hiền hậu.
    Chân dung thần hộ mệnh trên ngọn giáo này cũng vậy: đôi mắt hình thoi mềm mại, ngang rộng, con ngươi hiền từ ở chính giữa, ánh nhìn thẳng, trang nghiêm, thánh thiện, đáng tin chứ không hề hung dữ. Miệng thần cùng phong cách ấy - hình thoi mềm nằm ngang, mím chặt, nghiêm nghị mà hiền hòa. Đôi lông mày nối liền thành một đường ngang dứt khoát, gợi nhớ đến dáng mày trên trán nữ thần Nara trong Phật viện Đồng Dương.
    Lông mày ấy, kết hợp cùng sống mũi và chi tiết lạ kỳ trên trán, tạo thành một chữ thập thần diệu trên gương mặt trán rộng, cằm thon dài của thần. Hai tai thần chảy dài cân xứng hai bên, từ thái dương xuống, trang trí bằng chuỗi vòng nhỏ gắn tam giác răng cưa buông đến tận vai, kết thúc bằng hai vòng tròn lớn như bánh xe, lấp kín khoảng trống bên cổ.
    Kỳ công nhất là chiếc mũ đội trên đầu vị thần. Chủ đề quen thuộc của trang sức đầu thần hộ mệnh Đông Sơn là đôi sừng cong xoắn, tạo hình mặt trăng lưỡi liềm chữ "C" ngửa lên trời. Theo công thức đó, từ hai bên đỉnh trán thần vươn lên một tòa kiến trúc như ngôi nhà sàn lễ nghi - hình ảnh thường thấy trên những trống, thạp đồng quý - có cầu thang lên sàn, mái cong lưỡi liềm, và dĩ nhiên không thể thiếu chim thần đứng chầu trên đỉnh.
    Dưới chân dung thiêng liêng ấy, phần còn lại của lưỡi giáo trang trí hình hai nửa ghép đôi đồ án người ngồi trên trống đồng, quay về hướng mũi giáo. Đây là đồ án mà tôi lần đầu tiên bắt gặp trên một ngọn giáo đẹp thuộc sưu tập Kiều Chẩn (California, Mỹ). Chủ đề này, tôi xin dành đi sâu trong một chuyên mục khác.
    Đồ án phức tạp và rực rỡ kể trên xuất hiện giống hệt ở cả hai mặt lưỡi giáo. Quả là một kỳ diệu của nghệ thuật xưa.
    Đáng tiếc, khuôn khổ trang báo không cho phép tôi lan man thêm. Xin hẹn bạn đọc trong những buổi "rì rầm" sau.

     

    Tác giả: TS Nguyễn Việt
    Nguồn trích từ : Bảo tàng Lịch sử Quốc gia

    #LaoCoVat #AntiqueNews #Tintuccovat #DiSanVanHoa #GiaoDongDongSon 

     

     

    ĐN
    Giới thiệu tác giảLão Cổ Vật

    Lão Cổ Vật – gia truyền từ 1955, thẩm định cổ vật và tư vấn sưu tầm. Chia sẻ kiến thức, câu chuyện về cổ vật và văn hoá Việt cùng quý nhà sưu tầm.

    Bài viết liên quan

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Trung tâm của mặt trống đồng Đông Sơn thường xuất hiện một hình ngôi sao có từ 8 đến 14 cánh. Đây là hình ảnh nổi bật và quan trọng nhất, đại diện cho mặt trời – biểu tượng tối cao trong tự nhiên. Người xưa tin rằng mặt trời mang đến ánh sáng, năng lượng và sự sống, vì vậy họ dành sự tôn kính đặc biệt cho hình ảnh này. Việc đặt ngôi sao ở vị trí trung tâm phản ánh lòng biết ơn sâu sắc của cư dân Đông Sơn đối với thiên nhiên.
    Xem chi tiết
    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Trong dụng cụ bốn món ăn chơi với rượu – chè – trầu – thuốc, đồ phục vụ uống rượu (tửu cụ) do người Việt chế tác là phong phú và đa dạng hơn cả. Việc tiếp nối cũng liền mạch qua thời kỳ, vùng miền, hợp thành môn chơi tửu cụ đầy hấp dẫn.
    Xem chi tiết
    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Nói lên sự khắc họa gốm cổ Việt Nam như một giá trị văn hóa bền bỉ của dân tộc, phản ánh đời sống dân gian, tâm thức người Việt và vẻ đẹp mộc mạc, giản dị được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Không biết chính xác tự bao giờ, hoa sen - loài hoa đẹp mang nhiều ý nghĩa thâm thúy đã đi vào tâm tưởng của người Việt
    Xem chi tiết
    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim dang cánh bay trên mặt trống là chim Lạc và là vật tổ của văn hóa Đông Sơn
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Khám phá vai trò độc đáo của hoa sen trong nền văn minh Đại Việt, từ những công trình kiến trúc chùa tháp thời Lý – Trần đến nghệ thuật gốm sứ truyền thống. Sen không chỉ là hình ảnh trang trí mà còn là biểu tượng tinh thần, hiện diện trong các phù điêu, bệ tượng, đá kê chân cột, và trên những sản phẩm gốm men ngọc, gốm hoa nâu với kỹ thuật khắc, đắp nổi tinh xảo.
    Xem chi tiết
    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường kỷ là món nội thất gắn bó với kiến trúc nhà Việt qua nhiều thế hệ, vừa mang tính ứng dụng cao, vừa thể hiện tinh thần hiếu khách, phong cách sống và địa vị của gia chủ.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Sen trên gốm Chu Đậu Nét Lam Và Hồn Sen: Biểu Tượng Văn Hóa Trên Gốm Chu Đậu Việt Nam
    Xem chi tiết
    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trong toàn bộ hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, trống đồng là loại hình nổi bật nhất, vừa có giá trị khảo cổ, vừa có giá trị biểu tượng. Trống đồng không chỉ là nhạc khí dùng trong nghi lễ, lễ hội hay sinh hoạt cộng đồng, mà còn là hiện vật kết tinh trình độ luyện kim, nghệ thuật tạo hình, tín ngưỡng nông nghiệp và quyền lực xã hội của cư dân Việt cổ. Từ bao đời nay, trống đồng Đông Sơn đã được xem là biểu tượng thiêng liêng của văn hóa Việt Nam, gắn với văn minh sông Hồng và thời kỳ
    Xem chi tiết
    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Trong hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, thạp đồng là một loại hình rất đáng chú ý. Nếu trống đồng thường được nhắc đến như biểu tượng lớn nhất của văn minh Đông Sơn, thì thạp đồng lại cho thấy một phương diện khác: đời sống sinh hoạt, nghi lễ, tín ngưỡng và khả năng chế tác đồ đồng tinh xảo của cư dân Việt cổ. Thạp đồng không chỉ là đồ chứa. Ở nhiều trường hợp, nó còn là lễ khí, vật phẩm tùy táng, biểu tượng của địa vị xã hội và là nơi lưu giữ nhiều lớp thông tin về đời sống Đông Sơn.
    Xem chi tiết

    Bình luận

    0

    Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận!

    Gửi bình luận của bạn

    Gửi bình luận

    Lịch cát tường

    Thứ Năm, 23/05/2024

    16

    Tháng 4 (Âm) - Giáp Thìn

    "Ngày lành tháng tốt, bách sự hanh thông"

    Đăng ký tư vấn

    Sưu tầm đúng – Giữ trọn giá trị

    Để lại số điện thoại để được chuyên gia Lão Cổ Vật tư vấn sưu tầm và thẩm định cổ vật.

    Nội dung chính
      Lão Cổ Vật
      古
      Khách hàng và hoạt động

      Album Lão Cổ Vật

      Những khoảnh khắc giao lưu cùng khách hàng, nhà sưu tầm và các phiên chợ đồ xưa – nơi mỗi tác phẩm tìm được chủ nhân xứng đáng.

      Tất cả
      Không gian
      Giao lưu
      Phiên chợ
      Bộ trường kỷ gỗ lim
      Không gian

      Bộ trường kỷ gỗ lim

      Bộ trường kỷ gỗ lim cổ điển Lão Cổ Vật bài trí cho không gian studio của khách hàng.

      Giao lưu Đại sứ quán
      Giao lưu

      Giao lưu Đại sứ quán

      Lão Cổ Vật giao lưu, giới thiệu văn hoá cổ vật Việt cùng Đại sứ quán Ả Rập.

      Phiên chợ Viềng
      Phiên chợ

      Phiên chợ Viềng

      Gian hàng đồ xưa của Lão Cổ Vật tại phiên chợ Viềng đầu xuân.

      Thư pháp chữ Phật Tâm
      Không gian

      Thư pháp chữ Phật Tâm

      Tranh thư pháp chữ Phật Tâm trang trí trong không gian phòng khách nhà khách hàng.

      Nhà sưu tầm ghé thăm
      Giao lưu

      Nhà sưu tầm ghé thăm

      Các nhà sưu tầm quốc tế sang giao lưu, thưởng lãm tác phẩm tại Lão Cổ Vật.

      Gian hàng Tết Hàng Lược
      Phiên chợ

      Gian hàng Tết Hàng Lược

      Gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại chợ hoa Hàng Lược, điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp xuân về.

      Tác phẩm sơn thiếp vàng
      Không gian

      Tác phẩm sơn thiếp vàng

      Bộ tác phẩm sơn thiếp vàng trang trí tại nhà khách hàng, trang nghiêm và ấm cúng.

      Thưởng trà cùng huynh đệ
      Giao lưu

      Thưởng trà cùng huynh đệ

      Huynh đệ ghé thăm, thưởng trà và đàm đạo về cổ vật tại Lão Cổ Vật.

      Khách quốc tế thăm gian hàng Tết
      Phiên chợ

      Khách quốc tế ghé thăm

      Khách nước ngoài thăm quan gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại phố Hàng Lược.

      Xem thêm hoạt động

      Góc sưu tầm Lão Cổ Vật

      Kiến Thức Sưu Tầm

      Học cách phân biệt đồ cổ, đồ giả cổ và thẩm định giá trị cổ vật cùng các chuyên gia Lão Cổ Vật.

      Đăng ký nhận thông tin mới nhất

      Bài viết mới về cổ vật, kiến thức thẩm định và tác phẩm mới từ Lão Cổ Vật gửi thẳng tới bạn.

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn
      07-11-2026Th07-11-2026

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn

      Hình ảnh các loài động vật được tạo tác sinh động trên cổ vật của nền văn hóa Đông Sơn là minh chứng cho lối sống gần gũi với thiên nhiên của người Việt cổ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại
      07-11-2026Th07-11-2026

      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại

      Từ những khối đá thô sơ đến nét chạm đầy tinh tế, nghệ thuật điêu khắc âm thầm ghi dấu bước chân nhân loại qua từng thời kỳ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ
      07-11-2026Th07-11-2026

      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ

      Nhìn người xưa trong trang phục áo dài năm thân – thuộc loại áo thụ lĩnh (cổ tròn dựng đứng) từ vua, quan, cho đến nam phụ lão ấu thứ dân trông đều thật đẹp, biểu đạt trọn vẹn thần thái và sự trang trọng của chiếc áo dài rất Việt này. Để tìm lại quá khứ vàng son của tà áo năm thân, những bưu ảnh cổ có niên đại cả trăm năm giúp chúng ta ngược thời gian trở về quá vãng.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê
      07-11-2026Th07-11-2026

      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê

      Mộ thuyền là một trong những táng tục đặc trưng của văn hóa Đông Sơn. Cho đến nay, mộ thuyền đã được phát hiện trong nhiều di tích Đông Sơn, cung cấp những tư liệu quý báu cho chúng ta tìm hiểu về tính chất cũng như các mối quan hệ của văn hóa nổi tiếng này. Một trong những phát hiện sớm nhất và quan trọng nhất về mộ thuyền trong văn hóa Đông Sơn đó là ngôi mộ Việt Khê (mộ số 2 - M2).
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng
      07-11-2026Th07-11-2026

      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng

      Những chi tiết trang trí bằng gỗ tựa như tác phẩm điêu khắc, làm bừng sức sống cho không gian xưa, như góp nhặt lại chất Á Đông và những tâm tư, tình cảm của chủ nhân phong lưu thanh nhã.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết

      @laocovat

      Thưởng ngoạn cổ vật cùng Lão Cổ Vật

      Những thước phim ngắn về thẩm định, sưu tầm và thưởng ngoạn cổ vật từ kênh TikTok Lão Cổ Thẩm Định cổ vật – gia truyền từ 1955.

      Ghè – Liễn men lam thế kỷ 19

      Góc trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

      Ngũ Long Quần Hội – đôi chóe đồng khảm tam khí

      Lân Vương Đại Nghiệp Diên Miên – tác phẩm độc bản

      Nhận biết đồ cổ qua lớp men đáy

      Sứ men lam thời Thanh thế kỷ 18

      Đồ cổ Nhập môn Thực chiến – bài phân tích của học viên

      Khi cổ vật trở thành linh hồn không gian sống

      Lão Cổ Vật

      Địa chỉ

      332B Âu Cơ, Hồng Hà, Hà Nội

      Lão Cổ Vật Antique Since 1955

      Khởi nguồn từ năm 1955, Lão Cổ Vật là nơi chia sẻ thông tin thị trường cổ vật và nghệ thuật, giúp các nhà sưu tầm khám phá, mua bán, tài trợ và gửi giao lưu các tác phẩm quý hiếm.

      Thông tin tài khoản: STK 0541007007007 – Nguyễn Duy Tuấn – Vietcombank chi nhánh Long Biên.

      Facebook Lão Cổ Vật
      YouTube Lão Cổ Vật
      Zalo Lão Cổ Vật
      Email Lão Cổ Vật

      Đăng ký nhận tư vấn

      Bản đồ

      © 2026 Lão Cổ Vật Antique. Thẩm định cổ vật – Tư vấn sưu tầm – Gia truyền từ 1955.

      098.13.02468