Thú Chơi Đồ Sơn Son Thếp Vàng

Trong không gian sống của các gia đình danh gia vọng tộc và những dòng họ khoa bảng xưa, các tác phẩm hoành phi, cuốn thư, câu đối hay bình phong sơn son thếp vàng luôn giữ vị trí trang trọng, vừa là biểu tượng của gia phong, học vấn, vừa thể hiện địa vị và thẩm mỹ của chủ nhân. Những hiện vật này không chỉ hiện diện trong từ đường, phòng khách mà còn được chế tác để ghi dấu những sự kiện trọng đại như tân gia, nhậm chức, đón sắc phong hoặc những dịp vinh hiển của gia tộc.

Đôi câu đối mừng tân gia. Trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

Giá trị của dòng cổ vật sơn son thếp vàng trước hết nằm ở kỹ nghệ chế tác truyền thống. Sơn ta với sắc độ thâm trầm, sâu bóng và độ bền vượt thời gian tạo nên vẻ đẹp riêng biệt mà khó loại vật liệu hiện đại nào có thể thay thế. Quá trình xử lý sơn đòi hỏi sự công phu và kinh nghiệm lâu năm của người thợ, bởi nhựa sơn sống có thể gây kích ứng mạnh nếu thao tác không đúng kỹ thuật. Trên nền son đỏ thắm, các chi tiết thếp vàng được thực hiện tinh vi, tạo nên những đồ án trang trí giàu tính biểu tượng như lưỡng long chầu nguyệt, tứ linh, hoa điểu, văn phòng tứ bảo hay hình tượng bút kiếm, vừa đạt giá trị thẩm mỹ cao vừa hàm chứa những thông điệp về quyền quý, đạo học và chí hướng công danh.

Cửa võng tứ linh. Ảnh Lão Cổ Vật

Bên cạnh giá trị mỹ thuật, những hiện vật này còn là kho tàng văn tự và tư tưởng của người xưa. Nội dung thư pháp thường được các bậc túc nho, danh sĩ hoặc những người nổi tiếng văn hay chữ tốt biên soạn trước khi chuyển cho nghệ nhân chạm khắc, khảm xà cừ hoặc gắn sứ, ngọc lên bề mặt hiện vật. Các văn tự được thể hiện bằng nhiều thể chữ cổ như chân, thảo, triện, lệ; khi thưởng lãm phải đọc theo lối truyền thống từ phải sang trái. Chính vì vậy, việc sưu tầm và thẩm định những món đồ này không chỉ đòi hỏi con mắt mỹ thuật mà còn cần vốn hiểu biết nhất định về Hán Nôm và thư pháp cổ.
Đối với giới cổ ngoạn, việc giải đọc nội dung văn tự nhiều khi còn là hành trình khám phá đầy thú vị. Không ít tác phẩm hiện nay được viết bằng lối thảo thư hoặc triện thư mà số người có khả năng đọc hiểu ngày càng hiếm, khiến các nhà sưu tầm phải tìm đến các chuyên gia Hán Nôm để luận giải ý nghĩa, nguồn gốc và bối cảnh lịch sử của từng dòng chữ.

Hiểu được nội dung văn tự cũng là chìa khóa để xác định đúng không gian trưng bày của hiện vật. Những bức hoành phi, câu đối mang nội dung tôn vinh công đức tổ tiên, ca ngợi trung hiếu hay ghi nhận các mỹ đức được triều đình ban tặng như “Đức lưu quang”, “Hộ quốc tề danh”, “Học giới danh văn”, “Tiết hạnh khả phong”, “Kính sở tôn” thường được treo tại từ đường hoặc gian thờ tự như những lời huấn thị dành cho hậu thế. Trong khi đó, các tác phẩm đề những chữ giáo huấn cuộc sống, thể hiện những điều mong cầu như “Phúc Mãn Đường, “Ẩm hà tư nguyên”, “Phúc Lộc”, “Đông Các Tây Viên”, “Trung Hiếu Tôn Vinh”,  thơ vịnh cảnh, ca ngợi thiên nhiên hay luận bàn thế sự lại thích hợp với không gian tiếp khách, nơi gia chủ cùng bằng hữu thưởng trà, nâng chén và đàm đạo về văn chương, lịch sử cũng như giá trị của cổ vật.

Cuốn Thư 福满堂 (Phúc Mãn Đường). Trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

Bởi vậy, mỗi tấm hoành phi, mỗi đôi câu đối hay mỗi bức bình phong cổ không đơn thuần là một món đồ trang trí. Chúng là sự kết tinh của kỹ nghệ thủ công truyền thống, tư tưởng Nho học, mỹ thuật trang trí và ký ức lịch sử, trở thành những chứng nhân văn hóa quý giá còn lưu lại đến ngày nay.

Dòng đồ sơn son thếp vàng còn có nhiều loại hình, từ phù điêu, hộp sắc phong, cửa võng, bát bửu, … từ xưa đến nay đều được những người chơi từng trải tìm kiếm và lưu giữ. Mỗi món đồ đều lưu trong mình lịch sử vài trăm năm, lớp vàng ngả sắc thời gian luôn là điểm nhấn đặc biệt dù là chỉ một tác phẩm hiện diện trong bất kỳ không gian nào.

Long đằng thịnh thế. Ảnh Lão Cổ Vật

Nguyễn Duy Tuấn
#ThuoVangSon #SonThepCo #HoanhPhi #CuonThu #LaoCoVat