Sửa trang
Thời gian render trang: 23/11/2026 05:23:01.947

Tổng hợp các loại gỉ ăn mòn trên đồ đồng cổ và phương pháp xử lý

18-11-2026Tác giả:Lão Cổ VậtLượt xem:7

    Năm 1959, tại thôn Nhị Lý Đầu, huyện Yển Sư, tỉnh Hà Nam, người ta phát hiện di tích cung điện thời Hạ và khai quật được những đồ đồng thuộc giai đoạn sơ khai như đỉnh, gia, tước, hòa… Văn hóa đồ đồng Trung Quốc khởi nguồn từ cuối thời Hạ. Trong hơn 1.500 năm trải qua các thời Hạ, Thương, Chu, những người thợ cổ đại đã sáng tạo và chế tác vô số đồ đồng với công dụng và hình chế đa dạng, đưa văn hóa đồ đồng Trung Quốc phát triển rực rỡ.

    Là vật chứng của văn hóa đồ đồng, phần lớn những đồ đồng lưu truyền qua hàng nghìn năm được phát hiện từ mộ táng, di chỉ hoặc các kho chôn giấu. Điều kiện và môi trường lưu giữ khác nhau đã tạo nên những sản phẩm ăn mòn có cấu trúc và biểu hiện bề mặt khác nhau trên hiện vật.

    Dưới đây là phần tổng hợp các loại gỉ ăn mòn trên đồ đồng và phương pháp xử lý:

    I. Phân loại gỉ ăn mòn

    1. Lớp vỏ bề mặt

    Còn gọi là gỉ bám sát cốt, hình thành khi đồ đồng tồn tại trong những môi trường khác nhau, tác động lâu dài với nhiều chất hóa học xung quanh, tạo nên một lớp màng oxy hóa trên bề mặt.

    Lớp vỏ này có sắc độ ôn nhuận, cảm giác chất liệu dày chắc, gồm nhiều dạng như đỏ da táo, xanh sơn cổ, đen sơn cổ, đen xanh, vàng xanh… như hình 1, các ảnh (1), (2), (3).

    Hình 1 (1). Biểu hiện lớp vỏ bề mặt màu đen xanh.

    Hình 1 (2). Biểu hiện lớp vỏ bề mặt màu vàng xanh.

    Hình 1 (3). Biểu hiện lớp vỏ bề mặt màu đỏ da táo.

    2. Gỉ mỏng

    Gỉ mỏng là dạng gỉ một lớp, phần lớn có màu xanh với sắc độ đậm nhạt khác nhau. Chẳng hạn, đồ đồng khai quật từ kho chôn giấu tại huyện Mi, thành phố Bảo Kê, chủ yếu có gỉ màu xanh. Trên một số hiện vật, trong lớp gỉ xanh mỏng còn xen lẫn gỉ xanh lam, gỉ đen, gỉ đất và gỉ đỏ (hình 2).

    Gỉ mỏng thường gặp trên đồ đồng phát hiện trong các kho chôn giấu. Do không trực tiếp tiếp xúc với đất, quá trình ăn mòn của những hiện vật này thuộc dạng ăn mòn khí quyển trong môi trường kín. Trong khi đó, đồng thiếc tương đối ổn định trong môi trường thiếu oxy có axit không oxy hóa ở nồng độ thấp và trung bình… Đây là nguyên nhân khiến đồ đồng trong kho chôn giấu ở huyện Mi, Bảo Kê có lớp gỉ mỏng; thậm chí một số hiện vật không thấy gỉ trên bề mặt, vẫn thể hiện ánh kim của đồng thiếc.

    Hình 2. Biểu hiện gỉ mỏng trên bình hòa có quai xách thời Chiến Quốc.

    3. Gỉ dày

    Gỉ dày thường gặp trên hiện vật khai quật ở miền Bắc Trung Quốc, thể hiện rõ nhất ở đồ đồng xuất thổ tại khu vực An Dương, Hà Nam.

    Dạng gỉ này có nhiều tầng lớp, màu sắc đa dạng. Bên trên lớp vỏ sát cốt thường phân bố các lớp gỉ đỏ, xanh nhạt, xanh đậm, gỉ đất… Sự phân tầng rất rõ, chất gỉ cứng chắc, như hình 3, các ảnh (1), (2).

    Hình 3 (1). Biểu hiện gỉ dày trên di khí vuông đôi Phụ Hảo.

    Hình 3 (2). Mặt cắt lớp gỉ dày trên bình dữu bằng đồng thời Thương.

    4. Gỉ trương nở

    Gỉ trương nở là dạng ăn mòn phát sinh từ bên trong nền kim loại của cốt đồng. “Trương nở” ở đây chỉ sự giãn nở về thể tích. Quá trình ăn mòn phát triển từ trong ra ngoài sẽ đội lớp bề mặt của nền kim loại lên, tạo thành các bọng gỉ trên hiện vật (hình 4).

    Hình 4. Biểu hiện gỉ trương nở.

    II. Tính chất của gỉ ăn mòn

    1. Gỉ không gây hại

    Những sản phẩm ăn mòn có tính chất hóa học ổn định thường được gọi là gỉ không gây hại. Lớp vỏ bề mặt và một số loại gỉ cứng chắc, chẳng hạn đồng(II) oxit màu đen, đồng(I) oxit màu đỏ, các hợp chất cacbonat bazơ của đồng màu xanh lục hoặc xanh lam, đều thuộc nhóm này.

    Khi quan sát bằng kính lúp phóng đại 5 lần, một số lớp gỉ xanh hiện lên trong sáng như phỉ thúy, tạo cảm giác có độ trong.

    2. Gỉ gây hại

    Thành phần hóa học chủ yếu của gỉ gây hại trên đồ đồng là đồng(I) clorua (CuCl) và đồng clorua bazơ [CuCl₂·3Cu(OH)₂]. Đồng clorua bazơ là thành phần chính của gỉ dạng bột trong bệnh đồng.

    Gỉ dạng bột có chất xốp, bở, màu xanh nhạt pha trắng (hình 5). Dạng gỉ này gây hại rất lớn, có thể ăn mòn hiện vật đến mức chỉ còn một đống sản phẩm gỉ, vì vậy còn được ví là “ung thư của đồ đồng”.

    Một dạng gỉ gây hại khác là gỉ trương nở. Loại này phát triển từ trong ra ngoài, có thể đội cả lớp hoa văn lên. Khi bọng gỉ bong rơi, bề mặt hiện vật sẽ để lại những hốc lõm.

    Cả hai dạng đều gây tổn hại đáng kể đến cốt đồng và hoa văn, làm mất mát nghiêm trọng thông tin của cổ vật. Vì vậy, gỉ dạng bột và gỉ trương nở là những vấn đề nghiên cứu quan trọng trong bảo quản và xử lý ăn mòn đồ đồng.

    Hình 5. Gỉ dạng bột.

    III. Nguyên tắc loại bỏ gỉ, phương pháp xử lý và phòng ngừa

    Đối với gỉ không gây hại, nếu không cản trở việc nghiên cứu minh văn và hoa văn thì cần cố gắng bảo lưu. Những lớp vỏ bề mặt ổn định cùng các đốm đỏ, gỉ xanh thể hiện dấu ấn thời gian và vẻ đẹp của cổ vật; hơn nữa, chúng có tính chất hóa học ổn định nên không nên loại bỏ.

    Khi xử lý gỉ trương nở gây hại, trước hết cần làm khô hiện vật, sau đó cho chất bảo vệ đồ đồng thấm vào để cách ly khu vực ăn mòn với không khí bên ngoài. Đồng thời, hiện vật phải được đặt trong môi trường kiểm soát được nhiệt độ và độ ẩm, duy trì trạng thái tương đối ổn định.

    Đối với gỉ dạng bột, hiện nay vẫn chưa có phương pháp giải quyết triệt để từ căn nguyên. Hai phương pháp tương đối thường dùng là loại bỏ cơ học và trao đổi ion.

    Phương pháp loại bỏ cơ học sử dụng dụng cụ hoặc thiết bị cơ học để bóc tách, làm sạch gỉ dạng bột trên bề mặt, sau đó dùng keo nhựa tổng hợp trám bù và chỉnh màu cho phù hợp.

    Phương pháp trao đổi ion sử dụng dung dịch natri sesquicacbonat 5% để ngâm hiện vật, đưa ion clorua ra dung dịch, sau đó rửa sạch và phủ bảo vệ.

    Các kết quả nghiên cứu ăn mòn đồ đồng cho thấy, trong môi trường chôn vùi — dù là điều kiện ẩm, bão hòa nước ở miền Nam hay khô hạn, thiếu oxy ở miền Bắc — phần lớn hiện vật sau hàng nghìn năm dưới đất khi khai quật lên chưa có bệnh đồng. Gỉ dạng bột xuất hiện sau khi hiện vật được đưa ra khỏi lòng đất.

    Nguyên nhân là sau khai quật, môi trường kín và ổn định ban đầu bị thay đổi; hiện vật chuyển sang tiếp xúc với môi trường khí quyển phức tạp hơn. Cộng thêm điều kiện bảo quản chưa phù hợp, cuối cùng dẫn đến sự phát sinh gỉ dạng bột của bệnh đồng.

    Vì vậy, phương pháp cơ bản và hiệu quả nhất để phòng ngừa gỉ dạng bột là tạo cho hiện vật một môi trường có nhiệt độ, độ ẩm được kiểm soát, trong đó độ ẩm tương đối phải thấp hơn 35%. Cũng có thể phủ lên bề mặt một lớp chất bảo vệ để cách ly hiện vật với không khí, ngăn tác nhân ăn mòn, qua đó đạt mục đích bảo quản.

     

    Nguồn: corrdata.org.cn

    Lão Cổ Vật

    Siêu tầm và dịch

     

    ĐN
    Giới thiệu tác giảLão Cổ Vật

    Lão Cổ Vật – gia truyền từ 1955, thẩm định cổ vật và tư vấn sưu tầm. Chia sẻ kiến thức, câu chuyện về cổ vật và văn hoá Việt cùng quý nhà sưu tầm.

    Bài viết liên quan

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Trung tâm của mặt trống đồng Đông Sơn thường xuất hiện một hình ngôi sao có từ 8 đến 14 cánh. Đây là hình ảnh nổi bật và quan trọng nhất, đại diện cho mặt trời – biểu tượng tối cao trong tự nhiên. Người xưa tin rằng mặt trời mang đến ánh sáng, năng lượng và sự sống, vì vậy họ dành sự tôn kính đặc biệt cho hình ảnh này. Việc đặt ngôi sao ở vị trí trung tâm phản ánh lòng biết ơn sâu sắc của cư dân Đông Sơn đối với thiên nhiên.
    Xem chi tiết
    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Trong dụng cụ bốn món ăn chơi với rượu – chè – trầu – thuốc, đồ phục vụ uống rượu (tửu cụ) do người Việt chế tác là phong phú và đa dạng hơn cả. Việc tiếp nối cũng liền mạch qua thời kỳ, vùng miền, hợp thành môn chơi tửu cụ đầy hấp dẫn.
    Xem chi tiết
    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Nói lên sự khắc họa gốm cổ Việt Nam như một giá trị văn hóa bền bỉ của dân tộc, phản ánh đời sống dân gian, tâm thức người Việt và vẻ đẹp mộc mạc, giản dị được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Không biết chính xác tự bao giờ, hoa sen - loài hoa đẹp mang nhiều ý nghĩa thâm thúy đã đi vào tâm tưởng của người Việt
    Xem chi tiết
    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim dang cánh bay trên mặt trống là chim Lạc và là vật tổ của văn hóa Đông Sơn
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Khám phá vai trò độc đáo của hoa sen trong nền văn minh Đại Việt, từ những công trình kiến trúc chùa tháp thời Lý – Trần đến nghệ thuật gốm sứ truyền thống. Sen không chỉ là hình ảnh trang trí mà còn là biểu tượng tinh thần, hiện diện trong các phù điêu, bệ tượng, đá kê chân cột, và trên những sản phẩm gốm men ngọc, gốm hoa nâu với kỹ thuật khắc, đắp nổi tinh xảo.
    Xem chi tiết
    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường kỷ là món nội thất gắn bó với kiến trúc nhà Việt qua nhiều thế hệ, vừa mang tính ứng dụng cao, vừa thể hiện tinh thần hiếu khách, phong cách sống và địa vị của gia chủ.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Sen trên gốm Chu Đậu Nét Lam Và Hồn Sen: Biểu Tượng Văn Hóa Trên Gốm Chu Đậu Việt Nam
    Xem chi tiết
    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trong toàn bộ hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, trống đồng là loại hình nổi bật nhất, vừa có giá trị khảo cổ, vừa có giá trị biểu tượng. Trống đồng không chỉ là nhạc khí dùng trong nghi lễ, lễ hội hay sinh hoạt cộng đồng, mà còn là hiện vật kết tinh trình độ luyện kim, nghệ thuật tạo hình, tín ngưỡng nông nghiệp và quyền lực xã hội của cư dân Việt cổ. Từ bao đời nay, trống đồng Đông Sơn đã được xem là biểu tượng thiêng liêng của văn hóa Việt Nam, gắn với văn minh sông Hồng và thời kỳ
    Xem chi tiết
    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Trong hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, thạp đồng là một loại hình rất đáng chú ý. Nếu trống đồng thường được nhắc đến như biểu tượng lớn nhất của văn minh Đông Sơn, thì thạp đồng lại cho thấy một phương diện khác: đời sống sinh hoạt, nghi lễ, tín ngưỡng và khả năng chế tác đồ đồng tinh xảo của cư dân Việt cổ. Thạp đồng không chỉ là đồ chứa. Ở nhiều trường hợp, nó còn là lễ khí, vật phẩm tùy táng, biểu tượng của địa vị xã hội và là nơi lưu giữ nhiều lớp thông tin về đời sống Đông Sơn.
    Xem chi tiết

    Bình luận

    0

    Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận!

    Gửi bình luận của bạn

    Gửi bình luận

    Lịch cát tường

    Thứ Năm, 23/05/2024

    16

    Tháng 4 (Âm) - Giáp Thìn

    "Ngày lành tháng tốt, bách sự hanh thông"

    Đăng ký tư vấn

    Sưu tầm đúng – Giữ trọn giá trị

    Để lại số điện thoại để được chuyên gia Lão Cổ Vật tư vấn sưu tầm và thẩm định cổ vật.

    Nội dung chính
      Lão Cổ Vật
      古
      Khách hàng và hoạt động

      Album Lão Cổ Vật

      Những khoảnh khắc giao lưu cùng khách hàng, nhà sưu tầm và các phiên chợ đồ xưa – nơi mỗi tác phẩm tìm được chủ nhân xứng đáng.

      Tất cả
      Không gian
      Giao lưu
      Phiên chợ
      Bộ trường kỷ gỗ lim
      Không gian

      Bộ trường kỷ gỗ lim

      Bộ trường kỷ gỗ lim cổ điển Lão Cổ Vật bài trí cho không gian studio của khách hàng.

      Giao lưu Đại sứ quán
      Giao lưu

      Giao lưu Đại sứ quán

      Lão Cổ Vật giao lưu, giới thiệu văn hoá cổ vật Việt cùng Đại sứ quán Ả Rập.

      Phiên chợ Viềng
      Phiên chợ

      Phiên chợ Viềng

      Gian hàng đồ xưa của Lão Cổ Vật tại phiên chợ Viềng đầu xuân.

      Thư pháp chữ Phật Tâm
      Không gian

      Thư pháp chữ Phật Tâm

      Tranh thư pháp chữ Phật Tâm trang trí trong không gian phòng khách nhà khách hàng.

      Nhà sưu tầm ghé thăm
      Giao lưu

      Nhà sưu tầm ghé thăm

      Các nhà sưu tầm quốc tế sang giao lưu, thưởng lãm tác phẩm tại Lão Cổ Vật.

      Gian hàng Tết Hàng Lược
      Phiên chợ

      Gian hàng Tết Hàng Lược

      Gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại chợ hoa Hàng Lược, điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp xuân về.

      Tác phẩm sơn thiếp vàng
      Không gian

      Tác phẩm sơn thiếp vàng

      Bộ tác phẩm sơn thiếp vàng trang trí tại nhà khách hàng, trang nghiêm và ấm cúng.

      Thưởng trà cùng huynh đệ
      Giao lưu

      Thưởng trà cùng huynh đệ

      Huynh đệ ghé thăm, thưởng trà và đàm đạo về cổ vật tại Lão Cổ Vật.

      Khách quốc tế thăm gian hàng Tết
      Phiên chợ

      Khách quốc tế ghé thăm

      Khách nước ngoài thăm quan gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại phố Hàng Lược.

      Xem thêm hoạt động

      Góc sưu tầm Lão Cổ Vật

      Kiến Thức Sưu Tầm

      Học cách phân biệt đồ cổ, đồ giả cổ và thẩm định giá trị cổ vật cùng các chuyên gia Lão Cổ Vật.

      Đăng ký nhận thông tin mới nhất

      Bài viết mới về cổ vật, kiến thức thẩm định và tác phẩm mới từ Lão Cổ Vật gửi thẳng tới bạn.

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn
      07-11-2026Th07-11-2026

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn

      Hình ảnh các loài động vật được tạo tác sinh động trên cổ vật của nền văn hóa Đông Sơn là minh chứng cho lối sống gần gũi với thiên nhiên của người Việt cổ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại
      07-11-2026Th07-11-2026

      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại

      Từ những khối đá thô sơ đến nét chạm đầy tinh tế, nghệ thuật điêu khắc âm thầm ghi dấu bước chân nhân loại qua từng thời kỳ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ
      07-11-2026Th07-11-2026

      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ

      Nhìn người xưa trong trang phục áo dài năm thân – thuộc loại áo thụ lĩnh (cổ tròn dựng đứng) từ vua, quan, cho đến nam phụ lão ấu thứ dân trông đều thật đẹp, biểu đạt trọn vẹn thần thái và sự trang trọng của chiếc áo dài rất Việt này. Để tìm lại quá khứ vàng son của tà áo năm thân, những bưu ảnh cổ có niên đại cả trăm năm giúp chúng ta ngược thời gian trở về quá vãng.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê
      07-11-2026Th07-11-2026

      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê

      Mộ thuyền là một trong những táng tục đặc trưng của văn hóa Đông Sơn. Cho đến nay, mộ thuyền đã được phát hiện trong nhiều di tích Đông Sơn, cung cấp những tư liệu quý báu cho chúng ta tìm hiểu về tính chất cũng như các mối quan hệ của văn hóa nổi tiếng này. Một trong những phát hiện sớm nhất và quan trọng nhất về mộ thuyền trong văn hóa Đông Sơn đó là ngôi mộ Việt Khê (mộ số 2 - M2).
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng
      07-11-2026Th07-11-2026

      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng

      Những chi tiết trang trí bằng gỗ tựa như tác phẩm điêu khắc, làm bừng sức sống cho không gian xưa, như góp nhặt lại chất Á Đông và những tâm tư, tình cảm của chủ nhân phong lưu thanh nhã.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết

      @laocovat

      Thưởng ngoạn cổ vật cùng Lão Cổ Vật

      Những thước phim ngắn về thẩm định, sưu tầm và thưởng ngoạn cổ vật từ kênh TikTok Lão Cổ Thẩm Định cổ vật – gia truyền từ 1955.

      Ghè – Liễn men lam thế kỷ 19

      Góc trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

      Ngũ Long Quần Hội – đôi chóe đồng khảm tam khí

      Lân Vương Đại Nghiệp Diên Miên – tác phẩm độc bản

      Nhận biết đồ cổ qua lớp men đáy

      Sứ men lam thời Thanh thế kỷ 18

      Đồ cổ Nhập môn Thực chiến – bài phân tích của học viên

      Khi cổ vật trở thành linh hồn không gian sống

      Lão Cổ Vật

      Địa chỉ

      332B Âu Cơ, Hồng Hà, Hà Nội

      Lão Cổ Vật Antique Since 1955

      Khởi nguồn từ năm 1955, Lão Cổ Vật là nơi chia sẻ thông tin thị trường cổ vật và nghệ thuật, giúp các nhà sưu tầm khám phá, mua bán, tài trợ và gửi giao lưu các tác phẩm quý hiếm.

      Thông tin tài khoản: STK 0541007007007 – Nguyễn Duy Tuấn – Vietcombank chi nhánh Long Biên.

      Facebook Lão Cổ Vật
      YouTube Lão Cổ Vật
      Zalo Lão Cổ Vật
      Email Lão Cổ Vật

      Đăng ký nhận tư vấn

      Bản đồ

      © 2026 Lão Cổ Vật Antique. Thẩm định cổ vật – Tư vấn sưu tầm – Gia truyền từ 1955.

      098.13.02468