Tượng Quan Âm Nghìn Mắt Nghìn Tay Chùa Đào Xuyên Bảo Vật Quốc Gia

Tượng ngồi tư thế tham thiền nhập định, đầu đội mũ “thiên quan”, đỉnh mũ có tượng Phật A Di Đà ngồi thiền định trên tòa sen; mặt tượng hơi bầu, miệng tủm tỉm thoáng nụ cười cứu độ. Áo cà sa nhiều nếp choàng từ vai, chảy dài qua thân, xuống đùi chờm lên bệ sen một cách mềm mại. Tượng có 42 tay lớn mọc ra từ tay và sườn thể hiện từng đôi đăng đối, phía sau lưng có 652 tay nhỏ được tạo thành 5 lớp, viền thành vành cánh kiểu rẻ quạt. Tượng tọa lạc trên một bệ sen nhiều lớp cánh, dưới bệ sen là một thủy quái nhô lên từ mặt nước, đỡ toàn bộ tòa sen, đại diện cho lực lượng bên dưới đã quy y. Dưới cùng là một bệ lục giác trang trí nhiều hình rồng, mây lửa, hoa cúc, sóng nước.

Đây là một pho tượng có nhiều tay với lối bố cục tay kiểu rẻ quạt độc đáo trong số những tượng Quan Âm thiên thủ thiên nhãn hiếm có ở Việt Nam; tượng ngồi trong thế thiền định nhưng lại toát ra “cái động” của nội tâm qua những cánh tay chính vươn ra xung quanh với nhiều cách kết ấn khác nhau.

Đặc điểm nghệ thuật
Pho tượng thể hiện trình độ điêu khắc điêu luyện của nghệ nhân thời Mạc với những nét đặc trưng:
 • Hình dáng: Tượng Phật ngồi trên tòa sen trong tư thế thiền định. Khác với tượng chùa Bút Tháp (thời Hậu Lê), tượng chùa Đào Xuyên mang phong cách mộc mạc, đậm chất dân gian và khỏe khoắn của nghệ thuật thời Mạc.
 • Cấu trúc tay và mắt: Tượng có nhiều cánh tay lớn kết ấn hoặc cầm pháp khí, cùng hàng trăm cánh tay nhỏ tạo thành vầng hào quang tỏa sáng rực rỡ phía sau. Mỗi lòng bàn tay đều có một con mắt, biểu trưng cho sự quan sát thấu suốt và cứu độ chúng sinh khắp thế gian.
 • Bệ tượng: Tòa sen và bệ tượng được trang trí bằng các hoa văn truyền thống như sóng nước, rồng mây tinh xảo.

Tượng Quan Âm nghìn mắt nghìn tay tại chùa Đào Xuyên không chỉ là bảo vật về nghệ thuật mà còn chứa đựng những triết lý nhân sinh và tâm linh sâu sắc của Phật giáo:

1. Sự kết hợp giữa "Bi" và "Trí"
• Nghìn mắt (Biểu tượng của Trí tuệ): Tượng trưng cho sự quan sát thấu suốt khắp mười phương thế giới. Không có nỗi khổ nào của chúng sinh mà Ngài không nhìn thấy, không có sự u tối nào mà ánh sáng trí tuệ của Ngài không soi rọi tới.
 • Nghìn tay (Biểu tượng của Từ bi): Tượng trưng cho hành động cứu độ kịp thời. Khi đã nhìn thấy nỗi khổ (mắt), Ngài đưa tay ra để cứu vớt, che chở và ban phát sự an lành.
 • Ý nghĩa chung: Trí tuệ phải đi đôi với hành động. Biết mà không làm thì vô dụng, làm mà không biết thì mù quáng.

2. Sự hiện diện ở khắp mọi nơi (Vô lượng hóa thân)
Con số "nghìn" (thiên) mang tính biểu trưng cho sự vô hạn. Điều này ngụ ý rằng Bồ Tát có thể hóa thân thành muôn hình vạn trạng để phù hợp với căn cơ của từng chúng sinh, giúp đỡ họ ở bất cứ đâu và bất cứ lúc nào.

3. Các pháp khí trên tay
Mỗi bàn tay lớn của tượng chùa Đào Xuyên cầm một pháp khí khác nhau (như bình cam lộ, nhành dương liễu, sổ châu, hoa sen...):
 • Bình cam lộ & Nhành dương liễu: Tưới mát tâm hồn, xoa dịu những đau đớn, sân hận.
 • Các pháp khí khác: Tượng trưng cho việc hàng phục ma quân (những tạp niệm xấu) và mang lại trí tuệ, sự giải thoát.

4. Sự gần gũi với tâm thức người Việt
Khác với vẻ uy nghiêm xa cách, pho tượng thời Mạc tại Đào Xuyên có gương mặt rất phúc hậu, bao dung, gợi liên tưởng đến hình ảnh người Mẹ hiền. Trong tâm linh người Việt, Quan Âm không chỉ là một vị Phật mà còn là "Mẹ Quán Thế Âm" – nơi gửi gắm niềm tin, sự an ủi và hy vọng mỗi khi gặp hoạn nạn.

5. Biểu tượng của sự hòa hợp
Vòng tay nhỏ xếp thành vầng hào quang tròn trịa bao quanh thân tượng tạo nên một biểu tượng của sự viên mãn, hài hòa giữa con người và vũ trụ, giữa cái tĩnh (thân tượng thiền định) và cái động (nghìn cánh tay đang vươn ra).

Nguồn: sách Ngàn Năm Văn Hiến Quốc Gia Việt Nam.
#AntiqueNews #Tintuccovat #Baovatquocgia #LaoCoVat