Tửu Cụ Hình Nghê Men Lam Xám Thời Mạc

Dưới thời Mạc, cùng với sự phục hưng mạnh mẽ của tư tưởng Tam giáo đồng nguyên, các hoạt động tín ngưỡng và thờ tự phát triển sâu rộng trong đời sống xã hội. Hàng loạt đình, chùa, quán và từ đường được dựng mới hoặc trùng tu, kéo theo sự hưng thịnh của nhiều ngành thủ công phục vụ nghi lễ, trong đó nghề gốm giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Chính trong bối cảnh ấy, các dòng khí tự và đồ thờ bằng gốm phát triển mạnh với nhiều loại hình đặc sắc như chân đèn, lư hương, đài thờ và đặc biệt là tửu cụ — những ấm rượu nghi lễ sử dụng trong không gian thờ tự linh thiêng. Một trong những dấu ấn dễ nhận diện nhất của gốm thời Mạc là lớp men lam xám trầm mặc, cổ kính, mang sắc độ rất riêng của mỹ thuật thế kỷ XVI.

Trong hệ thống đồ thờ cúng tại tư gia cũng như đình — chùa — quán, tửu cụ giữ vị trí quan trọng trong nghi thức tế lễ, bởi vậy luôn được nghệ nhân chú trọng ở cả tạo hình lẫn kỹ thuật chế tác. Ở dòng gốm men lam xám thời Mạc, tửu cụ xuất hiện với nhiều hình thức tạo tác sinh động, tiêu biểu là hình nghê, tôm, cá và các dạng thủy tộc cách điệu. Trên nền men đơn sắc tưởng chừng mộc mạc ấy lại là sự kết tinh của hàng loạt kỹ thuật thủ công phức tạp như chuốt bàn xoay, cắt ghép, dán nổi, in khuôn, khắc tỉa, chấm men, bỏ men và xử lý cốt gốm dày nặng đặc trưng. Tất cả đòi hỏi kỹ thuật lò nung ổn định cùng kinh nghiệm chế tác lâu năm để tạo nên một hiện vật đạt độ hoàn chỉnh cả về thần thái lẫn hình dáng.

Sang thời Lê Trung hưng, hình tượng thủy tộc tiếp tục được kế thừa và phát triển mạnh hơn trong nghệ thuật gốm thờ tự. Điểm dễ nhận thấy ở giai đoạn này là sự xuất hiện phổ biến của dòng men nhiều màu với các gam chủ đạo như lam, xanh lục, vàng nhạt… Nếu tửu cụ thời Mạc thường tạo hình đơn thể như nghê, tôm hoặc cá đứng độc lập, thì ở gốm thời Lê Trung hưng đã xuất hiện nhiều hơn các bố cục song thể — tôm cá sánh đôi hoặc cõng nhau — tạo nên cảm giác sinh động và giàu tính biểu tượng.

Hiện vật trong hình là một ấm rượu hình Nghê men lam xám tiêu biểu của gốm thời Mạc, sở hữu thần thái cổ kính cùng kỹ thuật tạo tác đặc trưng của dòng khí tự thế kỷ XVI. Kính mời quý chư vị cùng thưởng lãm.

Chiều cao: 23 cm