Sửa trang
Thời gian render trang: 23/11/2026 05:31:06.067

Văn Hóa Đông Sơn - Chiến Tranh Và Hòa Bình: Vũ Khí Đông Sơn - Chặt, Bổ, Đâm

07-11-2026Tác giả:Lão Cổ VậtLượt xem:0

    1. Thống kê từ khối tư liệu này có thể nhận ra những vũ khí chiến binh Đông Sơn thường dùng, trong đó tỷ lệ rất cao (60%) rơi vào vũ khí chặt bổ, cán ngắn, dùng một tay như rìu, qua. Ngoài ra, vũ khí dùng để đâm xiên như giáo, lao chiếm 30%. Số còn lại là dao găm, kiếm và cung nỏ.

    Bài hôm nay sẽ tập trung vào số chiến binh mang vũ khí phổ biến nhất: rìu và qua.

    Một trong số rìu chiến Đông Sơn được trang trí đẹp nhất (hình trái, sưu tập M. Clean) và hình ở giữa là lô rìu, giáo chiến binh bình dân Đông Sơn sử dụng trong trận chiến ở Suối Tép (Đồng Tâm, Lạc Thủy, Hòa Bình). Hình bên phải lấy từ trang Ancient World Explore gợi nhớ chiếc sọ cắm ngập rìu Đông Sơn ở Suối Tép. Chiếc rìu đó chuyển đến một nhà sưu tập ở Tràng An, Ninh Bình đến nay chưa tìm lại được

    Không phải ngẫu nhiên mà từ xa xưa nhiều sử gia Trung Quốc đã có ý phân định tộc Việt với các tộc khác bằng chữ "rìu", được chép trên văn tự khắc trên mu rùa (giáp cốt) đời Thương, Chu ba, bốn ngàn năm trước. Tư liệu khảo cổ dường như rất ủng hộ quan niệm này với sự tồn tại rất phổ biến loại hình chặt bổ bằng đá (rìu, bôn, xẻng…) trong mộ táng cũng như trong các tầng văn hóa cư trú từ khoảng 5.000 - 6.000 năm trở lại đây. Chúng được chọn từ các phiến đá tự nhiên, ghè đẽo, cưa cắt, mài chuốt ở lưỡi hay toàn thân, tạo thành những lưỡi sắc đem tra cán, dùng trong lao động hàng ngày và có thể đối chọi với thú dữ hay kẻ địch.
    Đa phần những lười rìu chặt bổ bằng đá phát hiện ở Việt Nam chế từ đá basalt và nephrite, có hình chữ nhật được buộc, gắn nhựa dính vào các cán bằng tre gỗ. Để tiện tra cán, các vết ghè tạo "vai" đã xuất hiện sớm từ văn hóa Hòa Bình trên 10 ngàn năm trước, dần định hình thành các loại vai, khấc trên các công cụ đá chặt, bổ hậu kỳ đá mới, sơ kỳ kim khí 4000 - 3000 năm trước. Từ đó, bên cạnh dạng hình chữ nhật còn có những rìu bôn đá mài dạng đốc nhỏ tạo vai, khấc, ghi dấu ấn đặc trưng tộc người rất độc đáo.Tôi có ý dẫn dắt xa hơn một chút để giúp bạn đọc dễ hiểu hơn về tính truyền thống và đa dạng trong bộ vũ khí chặt, bổ Đông Sơn, như một vũ khí thiết yếu phổ biến nhất đương thời.Gần đây tôi thường xuyên qua lại vùng Suối Tép - một địa danh heo hút nằm trên trục đường núi từ Chi Nê (Lạc Thủy, Hòa Bình) qua Đá Hàn (Gia Hân, Gia Viễn, Ninh Bình) sang Trường Yên hay Nho Quan. Nơi đây cách hang Đồng Nội không xa, được xác định như một bãi chiến trường thời Đông Sơn khi phát hiện nhiều rìu giáo và xương cốt người, trong đó có một chiếc sọ còn đang ghim chặt một lưỡi rìu Đông Sơn.

    Một số rìu chiến Đông Sơn kiểu rìu mũi hài với hình trang trí ổn định: Khung trám lồng, chó săn hươu và thuyền chở người dang tay hô hoán. (Hình trên trong sưu tập CK, California, Mỹ. Hai hình dưới sưu tập tư nhân Hà Nội)

    Trong một chuyến điền dã, tôi đã gom nhặt trong bãi chiến trường hai chục lưỡi rìu đồng Đông Sơn và một vài mũi giáo đồng. Đây chỉ là những lưỡi rìu bình thường, như dụng cụ cắt chặt hàng ngày vẫn thấy nguyên cán trong các mộ thân cây khoét rỗng gần đó. Khi chiến đấu, chúng đã nhanh chóng trở thành vũ khí. Bài này và những bài tiếp theo sẽ không bàn nhiều về những rìu thông dụng đó, mà tập trung phân tích những lưỡi rìu chiến chuyên biệt dùng cho các chiến binh hay thủ lĩnh quân sự đương thời.

    2. Trước tiên, hãy nói về rìu mũi hài. Đây là một loại rìu chiến tiêu biểu nhất trong văn hóa Đông Sơn. Rìu phổ biến ở vùng trung du sông Hồng, gắn liền với những thủ lĩnh Tây Âu - Lạc Việt. Điểm dễ nhận ra của loại rìu này là bản rìu và đốc tra cán tạo hình như một chiếc giày, mũi nhọn hất lên khiến nhiều nhà nghiên cứu dùng thuật ngữ "mũi hài" để phân định chúng với những rìu chiến khác. Chiếc mũi rìu hất cao điển hình nhất của loại rìu chiến này hiện đang trưng bày tại Geneva, thuộc sưu tập bảo tàng Barbier - Mueller (Thụy Sĩ).

    Rìu hài phong cách miền núi Hòa Bình (hình trái, sưu tập bảo tàng Phạm Huy Thông, Hòa Bình) và biến thể hòa nhập với phong cách rìu lưỡi séo vùng sông Mã/ Chu (Thanh Hóa) (Bản rập của Trung tâm tiền sử Đông Nam Á từ sưu tập CK, California, Mỹ)

    Điểm đặc biệt nữa của rìu chiến loại này là ở phần trang trí trên một bản mặt rìu, khi cầm rìu tay phải sẽ luôn hướng về phía trong. Phần trang trí này đã đạt mức chuẩn hóa, gồm một khung hình trám lồng, phỏng theo dáng bản lưỡi rìu ôm lấy đề tài chó săn hươu. Trong đó có hình một hay vài con chó chặn đầu sủa về phía một hay vài con hươu có sừng to đối diện. Trên phần đốc tra cán tiếp nối với bản lưỡi rìu là vị trí thường thấy của một chiếc thuyền chở người và chó như đang tham gia cuộc săn hươu đang diễn ra trên bờ.Những rìu này cũng thường thấy chiến binh Đông Sơn cầm múa trên thuyền chiến trong lễ hội mà luôn được các nghệ nhân đúc đồng thể hiện trên trống, thạp lớn. Một tượng thủ lĩnh nam làm cán dao găm Đông Sơn được đúc theo phong cách dao găm Quả Cảm, trưng bày tại nhà hàng Trống Đông Sơn (Hà Nội) đang hùng dũng vác trên vai một cây rìu loại mũi hài này.
    Tác động qua lại giữa các loại hình rìu chiến cũng thấy rõ, trong đó sự chuyển hóa dễ thấy là hai loại rìu chiến Đông Sơn vùng sông Mã/ Chu và sông Hồng.
    Trong những bài sau tôi sẽ tiếp tục "rì rầm" cùng bạn đọc về các loại rìu chiến và vũ khí khác tiêu biểu cho nghệ thuật vũ khí của quý tộc và thủ lĩnh quân sự, chiến binh cao cấp Đông Sơn. Đó là rìu lưỡi xéo; rìu búa xòe cân; rìu hình chữ nhật; vũ khí hình thuổng; vũ khí hình "lưỡi cày"; giáo lao; các loại qua; kiếm; cung nỏ.
    "Trong một chuyến điền dã, tôi đã gom nhặt trong bãi chiến trường hai chục lưỡi rìu đồng Đông Sơn và một vài mũi giáo đồng. Đây chỉ là những lưỡi rìu bình thường, như dụng cụ cắt chặt hàng ngày vẫn thấy nguyên cán trong các mộ thân cây khoét rỗng gần đó" 

    Nguồn: Bảo tàng lịch sử
    Tác giả: Nguyễn Việt
    #LaoCoVat #Antiquenew #VuKhiDongSon #KienThucSuuTam #DoCoNhapMon

    ĐN
    Giới thiệu tác giảLão Cổ Vật

    Lão Cổ Vật – gia truyền từ 1955, thẩm định cổ vật và tư vấn sưu tầm. Chia sẻ kiến thức, câu chuyện về cổ vật và văn hoá Việt cùng quý nhà sưu tầm.

    Bài viết liên quan

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Biểu Tượng Ngôi Sao Trên Mặt Trống Đồng Đông Sơn

    Trung tâm của mặt trống đồng Đông Sơn thường xuất hiện một hình ngôi sao có từ 8 đến 14 cánh. Đây là hình ảnh nổi bật và quan trọng nhất, đại diện cho mặt trời – biểu tượng tối cao trong tự nhiên. Người xưa tin rằng mặt trời mang đến ánh sáng, năng lượng và sự sống, vì vậy họ dành sự tôn kính đặc biệt cho hình ảnh này. Việc đặt ngôi sao ở vị trí trung tâm phản ánh lòng biết ơn sâu sắc của cư dân Đông Sơn đối với thiên nhiên.
    Xem chi tiết
    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Tửu Cụ Việt: Tự Hào Nét Riêng

    Trong dụng cụ bốn món ăn chơi với rượu – chè – trầu – thuốc, đồ phục vụ uống rượu (tửu cụ) do người Việt chế tác là phong phú và đa dạng hơn cả. Việc tiếp nối cũng liền mạch qua thời kỳ, vùng miền, hợp thành môn chơi tửu cụ đầy hấp dẫn.
    Xem chi tiết
    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Gốm Cổ Việt Nam – Những Hằng Số Văn Hóa

    Nói lên sự khắc họa gốm cổ Việt Nam như một giá trị văn hóa bền bỉ của dân tộc, phản ánh đời sống dân gian, tâm thức người Việt và vẻ đẹp mộc mạc, giản dị được gìn giữ qua hàng nghìn năm lịch sử.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 1 )

    Không biết chính xác tự bao giờ, hoa sen - loài hoa đẹp mang nhiều ý nghĩa thâm thúy đã đi vào tâm tưởng của người Việt
    Xem chi tiết
    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim Lạc Trên Trống Đồng Đông Sơn.

    Chim dang cánh bay trên mặt trống là chim Lạc và là vật tổ của văn hóa Đông Sơn
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 2 )

    Khám phá vai trò độc đáo của hoa sen trong nền văn minh Đại Việt, từ những công trình kiến trúc chùa tháp thời Lý – Trần đến nghệ thuật gốm sứ truyền thống. Sen không chỉ là hình ảnh trang trí mà còn là biểu tượng tinh thần, hiện diện trong các phù điêu, bệ tượng, đá kê chân cột, và trên những sản phẩm gốm men ngọc, gốm hoa nâu với kỹ thuật khắc, đắp nổi tinh xảo.
    Xem chi tiết
    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường Kỷ Trong Nội Thất Truyền Thống Việt Nam

    Trường kỷ là món nội thất gắn bó với kiến trúc nhà Việt qua nhiều thế hệ, vừa mang tính ứng dụng cao, vừa thể hiện tinh thần hiếu khách, phong cách sống và địa vị của gia chủ.
    Xem chi tiết
    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Hoa Sen Trong Nghệ Thuật Trang Trí Việt Nam ( Phần 3 )

    Sen trên gốm Chu Đậu Nét Lam Và Hồn Sen: Biểu Tượng Văn Hóa Trên Gốm Chu Đậu Việt Nam
    Xem chi tiết
    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trống Đồng Đông Sơn - Tinh Hoa Văn Hóa Việt Cổ

    Trong toàn bộ hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, trống đồng là loại hình nổi bật nhất, vừa có giá trị khảo cổ, vừa có giá trị biểu tượng. Trống đồng không chỉ là nhạc khí dùng trong nghi lễ, lễ hội hay sinh hoạt cộng đồng, mà còn là hiện vật kết tinh trình độ luyện kim, nghệ thuật tạo hình, tín ngưỡng nông nghiệp và quyền lực xã hội của cư dân Việt cổ. Từ bao đời nay, trống đồng Đông Sơn đã được xem là biểu tượng thiêng liêng của văn hóa Việt Nam, gắn với văn minh sông Hồng và thời kỳ
    Xem chi tiết
    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Thạp Đồng Đông Sơn - Bản Sắc Của Văn Hóa Việt Cổ

    Trong hệ thống hiện vật của văn hóa Đông Sơn, thạp đồng là một loại hình rất đáng chú ý. Nếu trống đồng thường được nhắc đến như biểu tượng lớn nhất của văn minh Đông Sơn, thì thạp đồng lại cho thấy một phương diện khác: đời sống sinh hoạt, nghi lễ, tín ngưỡng và khả năng chế tác đồ đồng tinh xảo của cư dân Việt cổ. Thạp đồng không chỉ là đồ chứa. Ở nhiều trường hợp, nó còn là lễ khí, vật phẩm tùy táng, biểu tượng của địa vị xã hội và là nơi lưu giữ nhiều lớp thông tin về đời sống Đông Sơn.
    Xem chi tiết

    Bình luận

    0

    Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận!

    Gửi bình luận của bạn

    Gửi bình luận

    Lịch cát tường

    Thứ Năm, 23/05/2024

    16

    Tháng 4 (Âm) - Giáp Thìn

    "Ngày lành tháng tốt, bách sự hanh thông"

    Đăng ký tư vấn

    Sưu tầm đúng – Giữ trọn giá trị

    Để lại số điện thoại để được chuyên gia Lão Cổ Vật tư vấn sưu tầm và thẩm định cổ vật.

    Nội dung chính
      Lão Cổ Vật
      古
      Khách hàng và hoạt động

      Album Lão Cổ Vật

      Những khoảnh khắc giao lưu cùng khách hàng, nhà sưu tầm và các phiên chợ đồ xưa – nơi mỗi tác phẩm tìm được chủ nhân xứng đáng.

      Tất cả
      Không gian
      Giao lưu
      Phiên chợ
      Bộ trường kỷ gỗ lim
      Không gian

      Bộ trường kỷ gỗ lim

      Bộ trường kỷ gỗ lim cổ điển Lão Cổ Vật bài trí cho không gian studio của khách hàng.

      Giao lưu Đại sứ quán
      Giao lưu

      Giao lưu Đại sứ quán

      Lão Cổ Vật giao lưu, giới thiệu văn hoá cổ vật Việt cùng Đại sứ quán Ả Rập.

      Phiên chợ Viềng
      Phiên chợ

      Phiên chợ Viềng

      Gian hàng đồ xưa của Lão Cổ Vật tại phiên chợ Viềng đầu xuân.

      Thư pháp chữ Phật Tâm
      Không gian

      Thư pháp chữ Phật Tâm

      Tranh thư pháp chữ Phật Tâm trang trí trong không gian phòng khách nhà khách hàng.

      Nhà sưu tầm ghé thăm
      Giao lưu

      Nhà sưu tầm ghé thăm

      Các nhà sưu tầm quốc tế sang giao lưu, thưởng lãm tác phẩm tại Lão Cổ Vật.

      Gian hàng Tết Hàng Lược
      Phiên chợ

      Gian hàng Tết Hàng Lược

      Gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại chợ hoa Hàng Lược, điểm hẹn quen thuộc mỗi dịp xuân về.

      Tác phẩm sơn thiếp vàng
      Không gian

      Tác phẩm sơn thiếp vàng

      Bộ tác phẩm sơn thiếp vàng trang trí tại nhà khách hàng, trang nghiêm và ấm cúng.

      Thưởng trà cùng huynh đệ
      Giao lưu

      Thưởng trà cùng huynh đệ

      Huynh đệ ghé thăm, thưởng trà và đàm đạo về cổ vật tại Lão Cổ Vật.

      Khách quốc tế thăm gian hàng Tết
      Phiên chợ

      Khách quốc tế ghé thăm

      Khách nước ngoài thăm quan gian hàng Tết của Lão Cổ Vật tại phố Hàng Lược.

      Xem thêm hoạt động

      Góc sưu tầm Lão Cổ Vật

      Kiến Thức Sưu Tầm

      Học cách phân biệt đồ cổ, đồ giả cổ và thẩm định giá trị cổ vật cùng các chuyên gia Lão Cổ Vật.

      Đăng ký nhận thông tin mới nhất

      Bài viết mới về cổ vật, kiến thức thẩm định và tác phẩm mới từ Lão Cổ Vật gửi thẳng tới bạn.

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn
      07-11-2026Th07-11-2026

      Khám Phá Thế Giới Động Vật Phong Phú Trên Cổ Vật Đông Sơn

      Hình ảnh các loài động vật được tạo tác sinh động trên cổ vật của nền văn hóa Đông Sơn là minh chứng cho lối sống gần gũi với thiên nhiên của người Việt cổ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại
      07-11-2026Th07-11-2026

      Điêu Khắc: Dấu Ấn Bất Diệt Của Văn Minh Nhân Loại

      Từ những khối đá thô sơ đến nét chạm đầy tinh tế, nghệ thuật điêu khắc âm thầm ghi dấu bước chân nhân loại qua từng thời kỳ.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ
      07-11-2026Th07-11-2026

      Áo Dài Xưa Qua Bưu Ảnh Cổ

      Nhìn người xưa trong trang phục áo dài năm thân – thuộc loại áo thụ lĩnh (cổ tròn dựng đứng) từ vua, quan, cho đến nam phụ lão ấu thứ dân trông đều thật đẹp, biểu đạt trọn vẹn thần thái và sự trang trọng của chiếc áo dài rất Việt này. Để tìm lại quá khứ vàng son của tà áo năm thân, những bưu ảnh cổ có niên đại cả trăm năm giúp chúng ta ngược thời gian trở về quá vãng.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê
      07-11-2026Th07-11-2026

      Bảo Vật Quốc Gia Việt Nam: Mộ Thuyền Việt Khê

      Mộ thuyền là một trong những táng tục đặc trưng của văn hóa Đông Sơn. Cho đến nay, mộ thuyền đã được phát hiện trong nhiều di tích Đông Sơn, cung cấp những tư liệu quý báu cho chúng ta tìm hiểu về tính chất cũng như các mối quan hệ của văn hóa nổi tiếng này. Một trong những phát hiện sớm nhất và quan trọng nhất về mộ thuyền trong văn hóa Đông Sơn đó là ngôi mộ Việt Khê (mộ số 2 - M2).
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết
      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng
      07-11-2026Th07-11-2026

      Mỹ Thuật Chạm Khắc Gỗ Tại Nhà Cổ Trần Công Vàng

      Những chi tiết trang trí bằng gỗ tựa như tác phẩm điêu khắc, làm bừng sức sống cho không gian xưa, như góp nhặt lại chất Á Đông và những tâm tư, tình cảm của chủ nhân phong lưu thanh nhã.
      Nguyễn Hoài ThươngĐọc bài viết

      @laocovat

      Thưởng ngoạn cổ vật cùng Lão Cổ Vật

      Những thước phim ngắn về thẩm định, sưu tầm và thưởng ngoạn cổ vật từ kênh TikTok Lão Cổ Thẩm Định cổ vật – gia truyền từ 1955.

      Ghè – Liễn men lam thế kỷ 19

      Góc trưng bày tại tiệm Lão Cổ Vật

      Ngũ Long Quần Hội – đôi chóe đồng khảm tam khí

      Lân Vương Đại Nghiệp Diên Miên – tác phẩm độc bản

      Nhận biết đồ cổ qua lớp men đáy

      Sứ men lam thời Thanh thế kỷ 18

      Đồ cổ Nhập môn Thực chiến – bài phân tích của học viên

      Khi cổ vật trở thành linh hồn không gian sống

      Lão Cổ Vật

      Địa chỉ

      332B Âu Cơ, Hồng Hà, Hà Nội

      Lão Cổ Vật Antique Since 1955

      Khởi nguồn từ năm 1955, Lão Cổ Vật là nơi chia sẻ thông tin thị trường cổ vật và nghệ thuật, giúp các nhà sưu tầm khám phá, mua bán, tài trợ và gửi giao lưu các tác phẩm quý hiếm.

      Thông tin tài khoản: STK 0541007007007 – Nguyễn Duy Tuấn – Vietcombank chi nhánh Long Biên.

      Facebook Lão Cổ Vật
      YouTube Lão Cổ Vật
      Zalo Lão Cổ Vật
      Email Lão Cổ Vật

      Đăng ký nhận tư vấn

      Bản đồ

      © 2026 Lão Cổ Vật Antique. Thẩm định cổ vật – Tư vấn sưu tầm – Gia truyền từ 1955.

      098.13.02468