Sen trên đặt hàng Trung Quốc sản xuất, sen trên đồ đồng và sen trên đồ gỗ. 

Hoa sen – biểu tượng cát tường trên gốm Việt

Thời điếu bát khởi dùng, riêng với đồ sứ, việc sử dụng đã định luôn đẳng cấp và vị thế, chính là chốn hoàng triều, ngự viên, hay trong các gia đình quyền quý.

Văn hóa Đông Sơn là một trong những nền văn hóa khảo cổ quan trọng nhất trong tiến trình hình thành lịch sử Việt Nam thời cổ đại. Đây không chỉ là tên gọi của một giai đoạn văn hóa vật chất, mà còn là dấu mốc phản ánh sự phát triển cao của cư dân Việt cổ trên nhiều phương diện: kinh tế nông nghiệp, kỹ thuật luyện kim, tổ chức xã hội, đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật tạo hình.

Tên gọi “Đông Sơn” bắt nguồn từ di tích khảo cổ Đông Sơn, được phát hiện năm 1924 tại xã Đông Sơn, vùng sông Mã, tỉnh Thanh Hóa. Những cuộc khai quật đầu tiên từ năm 1924 đến năm 1932 đã đưa di tích này vào bản đồ nghiên cứu khảo cổ học Đông Nam Á. Đến năm 1934, thuật ngữ “Văn hóa Đông Sơn” được nhà khảo cổ học R. Heine-Geldern đề xuất, trở thành tên gọi chính thức cho một nền văn hóa khảo cổ rực rỡ ở miền Bắc Việt Nam thời cổ đại.

Tôi bước vào nghề khảo cổ năm 1968, khi cùng các sinh viên khoa Sử, Đại học Tổng hợp năm thứ nhất theo thầy Hà Văn Tấn, Hán Văn Khẩn lên Xóm Rền (Gia Thanh, Phù Ninh, Phú Thọ) khai quật khảo cổ học.
 

Được chế tác từ bạc, bình vôi Chămpa là dụng cụ phục vụ chuyện cau trầu, có kỹ thuật tạo hình và chi tiết trang trí khác biệt hẳn so với các quốc gia và vùng lãnh thổ có tục ăn trầu khác.

Trong hệ thống trống đồng Đông Sơn đã được phát hiện tại Việt Nam, trống đồng Sao Vàng là một hiện vật đặc biệt nổi bật. Hiện vật này hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia và được công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 73/QĐ-TTg ngày 18/01/2024 của Thủ tướng Chính phủ. Theo hồ sơ của Cục Di sản văn hóa, đây là chiếc trống Đông Sơn có kích thước lớn nhất từng được phát hiện cho đến nay.

Trống đồng Sao Vàng được Bảo tàng Lịch sử sưu tầm năm 2006 tại thị trấn Sao Vàng, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa. Theo giám định, hiện vật thuộc văn hóa Đông Sơn, có niên đại khoảng 2.500 – 2.000 năm cách ngày nay. Với quy mô lớn, hình dáng cân đối, hoa văn phong phú và kỹ thuật đúc hoàn chỉnh, trống Sao Vàng là một chứng tích quan trọng cho thấy đỉnh cao của kỹ thuật luyện kim, nghệ thuật trang trí và tư duy biểu tượng của cư dân Việt cổ.

Trống đồng Cổ Loa là một trong những hiện vật quý hiếm thuộc văn hóa Đông Sơn, hiện được xem là bảo vật có giá trị đặc biệt trong hệ thống di sản khảo cổ Việt Nam. Không chỉ nổi bật bởi kích thước lớn, hoa văn trang trí cầu kỳ và niên đại lâu đời, chiếc trống này còn đặc biệt bởi dòng minh văn chữ Hán được khắc chìm ở mặt trong chân trống. Chính yếu tố minh văn đã khiến trống Cổ Loa trở thành một tư liệu đặc biệt, góp phần mở rộng hướng nghiên cứu về văn hóa Đông Sơn, nhà nước Âu Lạc và lịch sử cư dân Việt cổ.

Trong hệ thống trống đồng Đông Sơn đã được biết đến, trống Kính Hoa là một hiện vật đặc biệt quan trọng. Không chỉ gây chú ý bởi kích thước lớn, hình dáng cân đối và hệ thống hoa văn độc đáo, chiếc trống này còn được các nhà khoa học Việt Nam xếp vào nhóm những trống Đông Sơn đẹp nhất, bên cạnh các hiện vật nổi tiếng như Ngọc Lũ, Hoàng Hạ, Cổ Loa và Sông Đà. Năm 2020, trống đồng Kính Hoa được công nhận là Bảo vật quốc gia theo Quyết định số 2283/QĐ-TTg ngày 31/12/2020.

Trong hệ thống trống đồng Đông Sơn đã được biết đến, trống Khai Hóa là một hiện vật đáng chú ý bởi tình trạng bảo tồn tương đối nguyên vẹn, hệ thống hoa văn phong phú và lai lịch đặc biệt. Trống còn được gọi bằng một số tên khác như trống đồng Viên hoặc trống đồng Gilet I. Theo các tư liệu hiện có, trống được phát hiện tại phủ Khai Hóa, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, vốn thuộc sở hữu của một tù trưởng người Mèo, sau đó được đưa vào sưu tập ở châu Âu. Hiện vật này hiện đang lưu lạc ngoài Việt Nam; một số tài liệu cho rằng trống được lưu giữ tại một bảo tàng ở thủ đô Viên, Áo.

Đĩa bầu trời Nebra là một hiện vật đáng chú ý đã mê hoặc các nhà khảo cổ, nhà thiên văn học cũng như công chúng.

Trong hệ thống trống đồng Đông Sơn đã được biết đến, trống đồng Sông Đà, còn gọi là trống Moulié, giữ một vị trí đặc biệt. Đây không chỉ là một trong những chiếc trống có kích thước lớn, hình dáng đẹp và hoa văn phong phú, mà còn là hiện vật sớm được giới học thuật phương Tây biết đến từ cuối thế kỷ XIX. Hiện nay, trống được lưu giữ và trưng bày tại Bảo tàng Guimet ở Paris, Pháp, trở thành một trong những đại diện quan trọng của nghệ thuật trống đồng Đông Sơn trên trường quốc tế.

Trống đồng Hoàng Hạ là một trong những hiện vật nổi bật nhất của văn hóa Đông Sơn, phát hiện tại xóm Nội, thôn Hoàng Hạ (nay là xã Văn Hoàng), huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội vào năm 1937. Người dân địa phương tình cờ khai quật chiếc trống ở độ sâu 1,5 mét dưới lòng đất, tạo nên một phát hiện khảo cổ có tầm quan trọng lớn trong việc nghiên cứu lịch sử và văn hóa thời tiền sử Việt Nam.

Chuôn Ngọ không chỉ là cái nôi của nghề khảm trai, mà còn là nơi duy nhất ở Việt Nam chế tác vỏ trai, vỏ ốc thành nguyên liệu phục vụ nghệ thuật cẩn khảm trên gỗ, sơn mài… cho các làng nghề Việt.

Những tín hiệu Đông Sơn Văn hóa Đông Sơn, đỉnh cao là kỹ nghệ đúc đồng với những trống đồng nổi tiếng, cách ngày nay 2000 - 2500 năm. Có thể tìm thấy những mẫu hoa văn Đông Sơn hay những "cấu trúc" Đông Sơn trong các hiện vật bằng gốm, bằng đồng ở các thế kỷ tiếp sau? Hai mươi năm trước, trong hội nghị thông báo của ngành khảo cổ học tôi đã có bài giới thiệu "Những tín hiệu của nghệ thuật Đông Sơn sau một thiên niên kỷ".

Văn hóa Đông Sơn, đỉnh cao là kỹ nghệ đúc đồng với những trống đồng nổi tiếng, cách ngày nay 2000 - 2500 năm. Có thể tìm thấy những mẫu hoa văn Đông Sơn hay những "cấu trúc" Đông Sơn trong các hiện vật bằng gốm, bằng đồng ở các thế kỷ tiếp sau? Hai mươi năm trước, trong hội nghị thông báo của ngành khảo cổ học tôi đã có bài giới thiệu "Những tín hiệu của nghệ thuật Đông Sơn sau một thiên niên kỷ".

Trống đồng Đông Sơn là những hiện vật khảo cổ có giá trị vượt trội, không chỉ bởi kích thước lớn và sự tinh xảo trong chế tác, mà còn vì ý nghĩa văn hóa sâu sắc, phản ánh đời sống tinh thần và tín ngưỡng của người Việt cổ. Ngay từ thời Pháp thuộc, trống đồng Đông Sơn đã thu hút sự chú ý của các nhà nghiên cứu phương Tây, trở thành một chủ đề khảo cứu quan trọng trong ngành khảo cổ học Đông Nam Á.

Văn hoá Đông Sơn được đặt tên theo di tích khảo cổ Đông Sơn tìm được năm 1924 ở xã Đông Sơn thuộc vùng sông Mã, tỉnh Thanh Hoá, Việt Nam.

Những cuộc khai quật Đông Sơn đầu tiên được tiến hành từ năm 1924 đến năm 1932 dưới sự điều khiển của L. Pajot, một viên chức thuế quan và cũng là người sưu tầm cổ vật ở Thanh Hoá. Trong bản báo cáo năm 1929 về các chuyến khai quật kể trên, ông V. Goloubew, một học giả Pháp thuộc trường Viễn Đông bác cổ, đã mệnh danh đó là: "Thời đại đồng thau ở Bắc Kỳ và Bắc Trung Kỳ" để ám chỉ nền văn hoá khảo cổ mới được khám phá này. Thuật ngữ “Văn hóa Đông Sơn” được nhà khảo cổ học người áo R. Heine - Geldern đề xuất lần đầu tiên năm 1934.

Từ cuối thế kỷ 19, đầu 20, nhiều hoạt động sưu tầm khảo sát đã diễn ra ở khu vực thành Thăng Long cổ. Nhiều đồ gốm men và đồ đất nung ở đây đã được thu thập về Bảo tàng Louis Finot, mà nay là Bảo tàng Lịch sử quốc gia (BTLSQG). Trên nhiều hiện vật còn ghi rõ xuất xứ tìm được ở các địa điểm Quần Ngựa, Ngọc Hà, Vạn Phúc, Hữu Tiệp, Kim Mã, Cống Vị, Liễu Giai....mang rõ đặc điểm thời Lý-Trần. Rất nhiều hiện vật, trong số đó đã được BTLSQG đăng ký trong hệ thống bảo vật quốc gia và đang trưng bày trên hệ thống trưng bày thường xuyên của Bảo tàng.

Nghệ thuật tượng thờ Việt Nam là nơi hội tụ của tay nghề thủ công, nghệ thuật tạo hình và đời sống tâm linh. Ở đó, mỗi nét chạm không chỉ làm đẹp cho hình hài, mà còn lưu giữ tinh thần của một nền mỹ thuật gắn chặt với tín ngưỡng qua hàng thế kỷ.

Trống đồng là một hiện vật tiêu biểu và độc đáo xuất hiện từ thời đại đồ đồng của các quốc gia ở vùng Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Những chiếc trống đầu tiên được phát hiện cách đây hơn 100 năm bởi những nhà sưu tập cổ vật và những học giả phương Tây.

Văn hoá Đông Sơn được phát hiện đầu tiên vào năm 1924 tại Thanh Hoá và thuật ngữ "văn hoá Đông Sơn" được chính thức nêu lên từ năm 1934, song những di vật văn hoá Đông Sơn đã được nhân dân Việt Nam biết đến từ lâu.

"Khám phá phủ đệ Huế – kiệt tác kiến trúc kết hợp vườn cảnh, phong thủy và nghệ thuật tinh hoa của Cố đô."

Cách trung tâm Thủ đô Hà Nội khoảng 70km về phía Tây, Khu Di tích K9 Đá Chông là một di tích đặc biệt, gắn liền với cuộc đời và sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Từ một điểm dừng chân trong chuyến công tác của Người, K9 đã trở thành căn cứ của Trung ương, nơi hình thành nhiều quyết sách quan trọng của đất nước, và sau đó đảm nhận một nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong những năm tháng chiến tranh khốc liệt. Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, K9 hôm nay trở thành một di tích giàu giá trị văn hóa, mỗi hiện vật nơi đây đều gợi nhắc về một nhân cách vĩ đại của dân tộc Việt Nam.
 

Giữa đời sống hiện đại nơi nhiều giá trị truyền thống dần phai mờ, sự trở lại của Tranh Kim Hoàng như một vệt đỏ bừng sáng trong ký ức văn hóa Việt. Từng thất truyền hơn một thế kỷ, dòng tranh nay không chỉ được phục dựng như một di sản dân gian, mà còn hồi sinh như một ngôn ngữ thẩm mỹ mới, nơi quá khứ tiếp tục thở trong đời sống đương đại.