Tin Tức

Thống kê từ khối tư liệu rìu chiến Đông Sơn có thể nhận ra 10% loại hình rìu chiến có lưỡi xòe cân. Đây sẽ là chủ đề được tập trung trong buổi "rì rầm từ tiếng đất" kỳ này, sau chuỗi 3 bài nói về các loại rìu chiến lưỡi lệch.
 

Vào triều đại nhà Minh (1368-1644), sau khi chế độ Mông Cổ kết thúc dưới triều đại nhà Nguyên (1279-1368), triều đình của Hoàng đế Hồng Vũ (1368-1398) đã kiểm soát chặt chẽ hoạt động buôn bán đồ sứ đang phát triển mạnh mẽ và tự do, xuất khẩu sang các vùng khác ở châu Á và thậm chí đến tận châu Âu. Sản xuất được tổ chức rất bài bản, các lò nung lớn trải rộng trên nhiều tỉnh thành, và phương thức sản xuất theo dây chuyền được áp dụng. Việc tạo ra các sản phẩm tinh xảo và đồ sứ hoàng gia bắt nguồn từ Cảnh Đức Trấn – niềm tự hào của triều đình. Tầm quan trọng của Cảnh Đức Trấn đối với đồ sứ men lam trắng và sự giao thoa với nghệ thuật Hồi giáo là rất lớn.

Văn hóa đông Sơn (khoảng từ thế kỷ thứ 8 – 7 trước Công nguyên cho đến thế kỷ thứ 1 – 2 sau Công nguyên) là một nền văn hóa khảo cổ học thời đại kim khí ở Việt Nam, được các nhà khảo cổ học đặt tên dựa vào sự phát hiện ngẫu nhiên một nhóm đồ đồng cổ vào năm 1924 tại làng đông Sơn ở ven Sông Mã, nay thuộc phường Hàm Rồng, thành phố Thanh Hóa, bắc trung bộ Việt Nam.

Văn hóa Đồng Nai là một trong những nền văn hóa khảo cổ tiêu biểu của Việt Nam thời tiền – sơ sử, tồn tại từ khoảng 4.000 năm trước đến đầu Công nguyên. Cùng với văn hóa Đông Sơn ở Bắc Bộ và văn hóa Sa Huỳnh ở miền Trung, văn hóa Đồng Nai tạo nên ba trung tâm văn minh kim khí lớn của Việt Nam cổ đại. Không chỉ phản ánh quá trình thích nghi của cư dân với môi trường tự nhiên Đông Nam Bộ, văn hóa Đồng Nai còn được xem là nền tảng bản địa góp phần hình thành nền văn hóa Óc Eo và các truyền thống văn hóa Nam Bộ về sau. 

Tuy chỉ trị vì bảy năm song vua Thiệu Trị là ông vua cho ký kiểu đồ sứ nhiều nhất vào thời Nguyễn.Về mặt thẩm mỹ, ĐSKK triều Thiệu Trị đạt đến độ tuyệt hảo về cả hình vẽ, chất lượng men màu và xương đất, có thể sánh với đồ sứ mang các hiệu đề 內府侍... (Nội phủ thị...) và đồ sứ 慶春侍左 (Khánh xuân thị tả) thời Lê - Trịnh. ĐSKK triều Thiệu Trị phong phú về dáng kiểu và chủng loại, nhất là những đồ sứ gia dụng và đồ tế tự.
 

Đứng lặng im dọc thần đạo của những lăng tẩm Huế trong hàng thế kỷ, tượng ngựa đá là giao điểm giữa tín ngưỡng, lịch sử và nghệ thuật tạo hình.

Trong Hội nghị "Hùng Vương dựng nước" lần thứ 3, năm 1971, giáo sư Đặng Nghiêm Vạn đã khiến cả hội nghị sửng sốt trước thông tin về hiện tượng uống bằng mũi của người Mảng, gắn với ghi chép về tục "tị ẩm" trong truyền thuyết thời Hùng Vương. Bài viết có sử dụng tư liệu và hình ảnh của các đồng nghiệp như Nguyễn Duy Thiệu và sưu tập CQK. Đây là một ghi chép rất ngắn ngủi được tác giả Lĩnh Nam trích quái chép lại khi nói đến phong tục thời Hùng Vương. Theo đó, việc có một số dân tộc thiểu số hiện sinh sống ở nước ta vẫn duy trì việc đưa dung dịch như rượu, nước gia vị cay… qua đường mũi, như một dạng "ẩm thực" kỳ lạ.

Khi cười tươi, hài hước, khi nhăn nhó, lúc trầm ngâm… muôn cảm xúc ấy tụ vào cái dáng chung là tư thế quỳ, bụng phệ, tay như đang dâng hương, dâng đèn… đấy chính là Phỗng – một nhân vật đặc biệt trong nghệ thuật tác tượng dân gian.

Trong đợt khai quật khảo cổ năm 2025, các nhà khảo cổ đã phát hiện một hệ thống móng cột có kích thước đặc biệt lớn, vượt xa những phát hiện trước đây tại Hoàng thành Thăng Long. Nổi bật là một móng cột được tạo thành từ 81 lớp đầm liên tiếp, dày khoảng 4m, với diện tích bề mặt từ 15–18m², tương đương diện tích của một căn nhà nhỏ.

Văn hóa Sa Huỳnh là một trong những trung tâm văn hóa khảo cổ lớn của Việt Nam thời tiền – sơ sử, cùng với văn hóa Đông Sơn ở phía Bắc và văn hóa Đồng Nai ở phía Nam. Từ những phát hiện đầu tiên tại khu vực Sa Huỳnh (Đức Phổ, Quảng Ngãi) vào đầu thế kỷ XX, đến nay hàng trăm di tích thuộc nền văn hóa này đã được phát hiện dọc ven biển miền Trung, từ Thừa Thiên Huế đến Bình Thuận. Những tư liệu khảo cổ ngày càng giúp làm sáng tỏ nguồn gốc, quá trình phát triển và những đặc trưng nổi bật của nền văn hóa cổ xưa này.

Văn hóa Gò Mun là một nền văn hóa khảo cổ thuộc hậu kỳ thời đại đồng thau ở Bắc Bộ Việt Nam, tồn tại vào khoảng từ thế kỷ XI đến thế kỷ VII trước Công nguyên. Tên gọi của nền văn hóa này được đặt theo di chỉ Gò Mun thuộc xã Tứ Xã, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ, nơi được phát hiện và khai quật lần đầu tiên vào năm 1961. Qua các đợt khai quật tiếp theo vào các năm 1965, 1969 và 1971, các nhà khảo cổ học đã thu được khối lượng lớn hiện vật gồm đồ đá, đồ đồng, đồ gốm, đồ xương và nhiều dấu tích cư trú quan trọng, tạo cơ sở để xác lập một giai đoạn văn hóa khảo cổ độc lập trong tiến trình phát triển của thời đại kim khí Việt Nam.

Bảo tàng Lịch sử quốc gia hiện đang trưng bày một cây đèn Đông Sơn mà chân đèn là một tượng voi rỗng với thần thế rất "Đông Sơn", gồm cả quản tượng và người ôm cột chân đèn ngồi phía sau…

Gốm hoa nâu thuộc hai thời kỳ lịch sử: thời Lý (1009 – 1225) và thời Trần (1225 – 1400). Tuy giản đơn với gam màu chủ đạo trắng ngà và nâu trầm nhưng gốm hoa nâu đã tạo nên bước tiến vượt bậc, gói trọn tinh thần và vẻ đẹp tiêu biểu, thuần khiết trên gốm Việt xưa.

Ngoài những loại dao găm Đông Sơn thường thấy thuộc hai dòng chính Tây Âu, Lạc Việt, chúng ta còn bắt gặp một số dao găm ít thấy hơn trong khung cảnh di vật chung của cư dân thời Đông Sơn. Trong buổi "Rì rầm trong tiếng đất" hôm nay, tôi sẽ nhắc đến các loại dao găm này.

Sau khi giành được độc lập tự chủ vào thế kỷ X, Đại Cồ Việt bước vào thời kỳ phục hưng mạnh mẽ về kinh tế và văn hóa. Trong bối cảnh đó, nghề gốm thời Lý – Trần phát triển rực rỡ, trở thành một trong những thành tựu tiêu biểu của văn hóa Đại Việt. Các trung tâm sản xuất gốm xuất hiện ở nhiều địa phương như Thăng Long, Hải Dương, Nam Định, Thanh Hóa và Ninh Bình, cho thấy sự hình thành của nền sản xuất gốm chuyên nghiệp với quy mô lớn.

Ẩn trong những trầm tích văn hóa Việt Nam tồn tại một loại hình di sản đặc biệt cô đọng, gói ghém tinh hoa của cả một triều đại trong lòng một đồng tiền kim loại với đường kính chỉ vài centimet.

Hôm nay tôi muốn cùng các bạn quan sát một hiện tượng ngược lại: Những con rồng nâng bổng thần đèn, biến chính thần đèn thành người nâng đỡ đĩa đèn với ánh sáng linh thiêng đó. Sự thay đổi đó có ý nghĩa gì chăng hay chỉ là cảm hứng tùy tiện của người thợ đúc đồng?

Gốm Việt cổ, khi đến thời Lê Mạc (1527 - 1592) và Lê Trung hưng (1533 - 1788), bắt đầu xuất hiện những tạo dáng khác lạ, nổi bật là các ấm rượu hình tôm cá

Mỗi chiếc đèn Đông Sơn đều mang dấu ấn cá nhân, của thợ cả tạo riêng cho chủ nhân cây đèn.

Bước vào thời đại kim khí, sự sắc nhọn của dụng cụ, vũ khí chế bằng kim loại có thể dễ dàng gây thương tích cho người sử dụng, đặt ra nhu cầu tự nhiên của những thiết bị bao, che đầu nhọn, lưỡi sắc.Chúng dần phát triển trở thành một vật phụ quan trọng, được đầu tư chế tác và trang trí có khi hơn cả những lưỡi sắc, đầu nhọn kim loại cần được bảo vệ. Buổi "Rì rầm" hôm nay mong sẽ được dẫn các bạn vào thế giới bao dao, bao kiếm Đông Sơn với rất nhiều loại hình đa dạng.

Những sắc màu đầy nhịp điệu và sức sống của các loài chim và hoa, luôn gợi lên hình ảnh của hương sắc và vẻ đẹp lộng lẫy. Đó là lý do tại sao, chim và hoa đã trở thành đề tài trang trí quan trọng xuyên suốt mọi thời đại trong nghệ thuật cổ Việt Nam, trên mọi chất liệu như gỗ, giấy, vải, vàng, bạc, đồng, ngọc, ngà, đá, gốm… và mọi loại hình như đồ dùng sinh hoạt, đồ thờ cúng, nghi lễ, nhạc khí, vũ khí, văn phòng tứ bảo, trang sức, trang phục, vật liệu, trang trí kiến trúc, tranh thêu, tranh vẽ…

Trong tiến trình phát triển của văn minh Việt cổ, văn hóa Đồng Đậu giữ một vị trí đặc biệt quan trọng. Đây là nền văn hóa kế tiếp văn hóa Phùng Nguyên và là một mắt xích quan trọng trong hệ thống văn hóa Tiền Đông Sơn ở miền Bắc Việt Nam.

Nếu văn hóa Phùng Nguyên đánh dấu giai đoạn hình thành của thời đại đồng thau thì văn hóa Đồng Đậu chính là thời kỳ nghề luyện kim đồng phát triển mạnh mẽ, mở đường cho sự xuất hiện của văn hóa Gò Mun và đỉnh cao Đông Sơn sau này. Những thành tựu về kỹ thuật đúc đồng, chế tác đồ gốm và tổ chức đời sống sản xuất đã phản ánh một xã hội đang từng bước chuyển mình sang trình độ phát triển cao hơn.