Tin Tức

Từ thuở sơ khai, con người đã sống cùng nhịp điệu của ánh sáng và bóng tối – món quà nguyên thủy mà vũ trụ ban tặng cho Trái đất. Nếu ban ngày thuộc về Mặt trời thì đêm tối lại được thắp sáng bởi ánh trăng, tấm gương phản chiếu ánh dương xuống mặt đất. Chính sự luân chuyển ấy đã tạo nên nền tảng cho tín ngưỡng, lễ hội và cảm thức thiêng liêng của nhân loại. Với cư dân Đông Sơn, Mặt trời và Mặt trăng không chỉ là hiện tượng tự nhiên mà còn là trung tâm của đời sống tinh thần. Những di vật như trống đồng, thạp đồng hay đèn nghi lễ cho thấy dấu ấn sâu đậm của tín ngưỡng thờ thần Mặt trời và khát vọng “tạo sáng” trong đêm tối.

Trên các bảo vật Đông Sơn như trống Ngọc Lũ, Hoàng Hạ hay Cổ Loa, hình Mặt trời luôn xuất hiện ở vị trí trung tâm với những tia sáng tỏa ra mãnh liệt, bao quanh bởi các lớp hoa văn chim trời, con người, muông thú và thuyền cá – biểu tượng của vũ trụ quan cổ xưa. Gần 400 tiêu bản được khảo cứu cho thấy nghệ nhân Đông Sơn hầu như không bao giờ khắc họa Mặt trời như một vòng tròn đơn điệu, mà luôn nhấn mạnh sức mạnh của ánh sáng bằng các tia nhọn rực rỡ. Điều đó phản ánh nhận thức sâu sắc của cư dân Đông Sơn về thiên nhiên, đồng thời khẳng định vị trí tối thượng của “ông Trời” trong đời sống tín ngưỡng và nghệ thuật thời đại này.

Trước vụ hai người Trung Quốc đào bới khu lăng mộ vua Lê Túc Tông, tại Việt Nam đã xảy ra nhiều vụ đánh cắp cổ vật và đào trộm mộ cổ, gây tổn hại cho di tích, xâm phạm di sản văn hóa của quốc gia.
Mới đây, hai đối tượng người Trung Quốc là Shen Jiangyang và Deng Zhiji đã bị lực lượng công an bắt giữ để điều tra hành vi xâm phạm lăng mộ vua Lê Túc Tông tại xã Kiên Thọ, huyện Ngọc Lặc, Thanh Hóa.
 

Trong các lễ hội chính thời Đông Sơn thì bộ gõ với trống, chiêng/thanh la, chũm chẹ, phách, chuông và nhạc chuông tạo giai điệu nền chủ đạo. Những nhạc cụ khác mà bài này nhắc đến hôm nay chỉ đóng vai trò phụ và đặc biệt trở nên quan trọng trong các "tiểu lễ". Tôi sẽ đi sâu vào những nhạc cụ thuộc bộ hơi đóng vai trò chính trong các "tiểu lễ" của lễ hội hoặc cả ngoài lễ hội. Đó là sự hiện diện của bộ ba khèn, sáo và tiêu.

Gần như tuyệt đại bộ phận các lồng đốt trầm Đông Sơn đều tạo làn khói thơm bện vờn quanh một tượng chim công trên đỉnh chóp của lồng ấp. Dường như mùi thơm trang nghiêm, thanh lịch của trầm luôn gắn bó với vẻ đẹp thanh cao của chim công....
 

Chúng ta đã có tới 9 tuần "rì rầm" về "mặc" thời Đông Sơn. Từ hôm nay, chúng ta sẽ chuyển sang lĩnh vực "ăn" của người Đông Sơn. Dọn bữa đầu tiên, tôi muốn nói qua về một số chủ đề xoay quanh "mâm cơm Đông Sơn"!
 

Bộ tượng các vị Tổ ở chùa Tây Phương là đỉnh cao của nghệ thuật tạo hình điêu khắc Phật giáo Việt Nam.

Không phổ biến như Tứ Đại Linh Thú, thế nhưng hình tượng Hổ phù vẫn hiện hữu bền bỉ hàng trăm năm như một linh vật bảo vệ mái nhà trong kiến trúc truyền thống Việt Nam.

Trong lịch sử phát triển ngàn năm của gốm Việt kể từ sau Bắc thuộc, thời Lê sơ (1428 - 1527) là giai đoạn cực thịnh với những chuyến tàu buôn đưa các sản phẩm gốm Việt ra thế giới.

Phần âm thanh phát ra tự nhiên từ cuống họng người dưới dạng hò, hú, la, hét… đến đỉnh cao là giọng ca theo giai điệu được coi như những thành tố nguyên thủy nhất của bộ hơi tạo âm mà con người đã tạo ra sớm nhất. Thậm chí ngày nay, những dàn hợp xướng lớn chỉ sử dụng âm vực miệng mũi của con người cũng có thể đạt tới đỉnh cao của nghệ thuật.

Nguyên lý của tạo âm bộ hơi con người là cách điều tiết hơi từ lồng ngực qua khe thanh khí và vòm họng, vòm mũi để biểu đạt âm thanh mong đợi.

Bên cạnh "bộ hơi" bẩm sinh đó, con người quan sát hiện tượng âm thanh phát ra từ các luồng khí thổi, hút qua các ống cây và khe hẹp để thử nghiệm cho mình những dụng cụ tạo âm bằng hơi thổi đầu tiên.

Chiếc "sáo" sớm nhất hiện biết được khảo cổ học phát hiện ra đời khoảng 40 ngàn năm trước, từ một đoạn xương ống động vật. Lỗ thổi và lỗ điều hơi đã xuất hiện. Điều này chứng tỏ cây sáo xương thời đại đá cũ đã không chỉ phát ra tiếng huýt mà còn có thể tạo âm trầm bổng và theo  nhịp điệu - dấu hiệu tiến bộ của nghệ thuật tạo âm nguyên thủy.

Việc xác định giá trị của một tác phẩm là một quá trình phức tạp trong thẩm định cổ vật, đòi hỏi sự kết hợp giữa phân tích khách quan và cảm nhận chủ quan. Trong bài là tổng hợp 10 tiêu chí khái quát tham khảo từ Sotheby’s.

Ở thời nhà Trần (1225 - 1400), những loài thủy tộc đời thường như tôm sông, cua đồng, cá thòi lòi (bống cạn)… là đề tài thiên nhiên thú vị được nghệ nhân đưa vào gốm, định hình một phong cách trang trí gốm độc đáo, đầy nghệ thuật.

Hành trình của tiền cổ Việt Nam thực sự bắt đầu từ đồng Thái Bình Hưng Bảo dưới thời nhà Đinh – đồng tiền đầu tiên khẳng định nền độc lập tự chủ của dân tộc sau nghìn năm Bắc thuộc. Mang trong mình vẻ đẹp thô mộc của buổi bình minh, đồng tiền này gây ấn tượng bởi sự dứt khoát của chữ “Đinh” khắc nổi ở mặt sau, như một bản tuyên ngôn đanh thép về chủ quyền. Dù kỹ thuật đúc thời kỳ này còn giữ những nét sơ khởi với bề mặt có độ nhám, nhưng chính sự không hoàn hảo ấy lại tạo nên một sức hút nguyên bản, minh chứng cho lòng tự hào và ý chí tự cường.

Cách đây đã trên 30 năm, các nhà khảo cổ học thuộc tỉnh Hồ Nam (Trung Quốc) đã phát hiện một ngôi mộ quý tộc thời Chiến Quốc, thế kỷ 4 - 5 trước Công nguyên và rất sửng sốt với một hiện vật lạ chưa từng thấy trước đó trong khảo cổ học nước này. Đó là một chiếc trống đồng nhỏ rộng khoảng 12cm, cao chừng 7cm - 8 cm, trên mặt trống, chính giữa mặt trời nhiều cánh, có một quai treo.

Trống đồng Đông Sơn không chỉ là báu vật của nền văn minh Việt cổ mà còn là minh chứng cho trình độ luyện kim đạt đến đỉnh cao của cư dân thời kỳ Hùng Vương – An Dương Vương. Suốt hơn một thế kỷ qua, quy trình chế tác nên những kiệt tác này là một trong những chủ đề thu hút nhiều tâm sức nhất của giới nghiên cứu. 

Gốm sứ, nghệ thuật tạo hình và nung đất sét, là một trong những nghề thủ công lâu đời và bền bỉ nhất của nhân loại. Từ các nền văn minh cổ đại đến các xưởng sáng tác đương đại, gốm sứ luôn đóng vai trò quan trọng trong đời sống, văn hóa và nghệ thuật. Bài viết này khám phá hành trình hấp dẫn của gốm sứ từ thời cổ đại đến hiện đại, làm nổi bật những bước phát triển và đổi mới then chốt đã định hình loại hình nghệ thuật vượt thời gian này.

Trong lịch sử trang phục Việt Nam, ít giai đoạn nào để lại hệ thống hiện vật phong phú và có tính hệ thống như triều Nguyễn. Từ long bào hoàng đế đến triều phục quan lại, mỗi tấm áo là tài liệu sống ghi chép lại quy chế, thẩm mỹ, và tư tưởng của một xã hội.

Nhạc chuông Đông Sơn là một đề tài đáng được chú ý trong khi nghiên cứu về tạo âm Đông Sơn. Về nguyên tắc, chúng tôi vẫn xếp nhạc chuông vào “bộ gõ” khi tiếng vang được phát ra nhờ va đập của hai vật thể và âm vang (echo) nhờ một vòm chứa âm.

Gốm Việt cổ, khi đến thời Lê Mạc (1527 - 1592) và Lê Trung hưng (1533 - 1788), bắt đầu xuất hiện những tạo dáng khác lạ, nổi bật là các ấm rượu hình tôm cá.

Ở thời Lê sơ (1428 - 1527), gốm Việt lẫy lừng với hoa lam Chu Đậu, xuất dương giao thương qua các trung tâm kinh tế lớn và cảng thị sôi động như vùng Thăng Long - Kẻ Chợ, Phố Hiến, bến Vân Đồn, Hội An... Việc phát triển kinh tế cộng với ổn định đương triều khiến Đại Việt thêm hùng mạnh. Nhà Mạc lên ngôi, không được “người cũ” hậu thuẫn, nội bộ lủng củng với “phù Lê diệt Mạc” khiến đất nước lộn xộn, hẳn cũng là nguyên do khiến tay nghề lẫy lừng của gốm hoa lam thành thất truyền.

Hiếm, quý, đắt giá, khó tác tạo... là những nhận định khi đề cập về gốm men ngọc. Thật tự hào trong kỹ thuật chế tác gốm Đại Việt xưa, men ngọc cũng đã từng vang bóng.

Trong ngôn ngữ Việt thì "trống chiêng" là một liên từ ám chỉ sự rộn ràng của âm vang lễ hội, cũng như sau này gắn với cặp từ "kèn trống". Kỳ này, tôi xin kể thêm về trống Đông Sơn và tiếp nối đến "chiêng" Đông Sơn. Đây là sự tiếp nối rất tự nhiên và logic mà cư dân Đông Sơn đang nắm giữ những bằng chứng sinh động nhất của cuộc tiếp nối này.

Xuyên suốt chiều dài phát triển lịch sử văn hóa mỹ thuật Việt, sen là đề tài bất tận, xuất hiện trong thi ca, hội họa và gốm cũng không là ngoại lệ, đặc biệt trên các hiện vật ở giai đoạn Lý - Trần (thế kỷ 11 - 15), tiêu biểu là ấm.

Do sự quá nổi tiếng của trống đồng, tôi không muốn mất nhiều thời gian mô tả những trống lớn và đẹp nhất nữa mà dành thời lượng để bàn về cách chế tác và sử dụng trống đồng ra sao với tư cách chúng là đại biểu phổ biến nhất, long trọng nhất của nghệ thuật tạo âm Đông Sơn.

Người Mường ở Hòa Bình luôn tự hào là cái nôi của nền Văn hóa Hòa Bình, nơi bảo tồn, lưu giữ gần trăm chiếc trống đồng. Hoà Bình cũng là một trong những tỉnh phát hiện và lưu giữ nhiều trống đồng đứng thứ hai
trong cả nước chỉ sau tỉnh Thanh Hoá.
Cồng Chiêng - lưu giữ nét văn hoá đặc sắc của người Mường ở Hoà Bình
Hoà Bình: Bảo tồn và phát huy giá trị Mo Mường